Uzanınca Artan Baş Dönmesi

Genel Bakış

Baş dönmesi, kişinin kendini ya da çevresini dönüyormuş gibi hissetmesidir. Uzanınca artan baş dönmesi, özellikle iç kulaktaki denge kristallerinin yerinden oynaması (iyi huylu pozisyonel vertigo), iç kulak iltihabı veya daha nadiren sinir sistemi sorunları nedeniyle olabilir. Bu durum genellikle tedavi edilebilir; ancak doğru tanı için bir doktora başvurmak önemlidir.

Evet, baş dönmesi toplumda çok sık görülür. Uzanınca artan baş dönmesi ise özellikle orta ve ileri yaşlarda daha yaygındır.

Herkesi etkileyebilir; ancak 50 yaş üstü kişiler, kafa travması geçirenler ve uzun süre hareketsiz kalanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yatınca veya yataktan kalkınca şiddetlenen dönme hissi
• Denge kaybı veya sersemlik
• Mide bulantısı
• Baş hareketleriyle artan rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuğun 'başım dönüyor' demesi
• Hareket etmek istememe veya yere kapanma
• Mide bulantısı veya kusma
• Tedirginlik ve ağlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme korkusu
• Ayakta durma veya yürümede zorluk
• Sersemlik ve halsizlik
• Günlük aktiviteleri yapmaktan kaçınma

Nedenler

Ana nedenler

• İyi huylu pozisyonel vertigo (BPPV): iç kulaktaki kristallerin yer değiştirmesi
• Menière hastalığı: iç kulakta sıvı basıncının artması
• Vestibüler nörit: iç kulakta denge sinirinin iltihaplanması
• Migren
• Düşük tansiyon veya kalp ritim bozuklukları
• Kafa travması sonrası denge sorunları
• Bazı ilaçların yan etkileri

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kafa travması geçirmiş olmak
• Uzun süre hareketsiz kalmak (yatak istirahati)
• İç kulak enfeksiyonları
• Migren öyküsü
• Stres ve uykusuzluk

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa
• Baş dönmesi sürekli artıyorsa ve ayakta durmayı engelliyorsa
• Düşme sonrası baş dönmesi olduysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Baş dönmesi birkaç kez tekrarladıysa
• Günlük işleri yapmayı zorlaştırıyorsa
• Denge kaybı düşme riskini artırıyorsa

Tanı

Doktorunuz tıbbi öykünüzü dinleyecek, şikayetlerinizi soracak ve fizik muayene yapacaktır. Baş dönmesinin hangi pozisyonda arttığını görmek için bazı testler uygulayabilir.

Yapılabilecek testler

• Dix-Hallpike testi: baş pozisyonunu değiştirerek göz hareketlerini gözlemleme
• İşitme testi
• Videonistagmografi (VNG) veya elektronistagmografi (ENG): denge ve göz hareketlerini ölçen testler
• Gerekirse beyin görüntüleme (MRI veya BT) yapılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 20-30 dakika sürer. Baş hareketini gerektiren testler sırasında geçici bir baş dönmesi hissedebilirsiniz; bu normal ve genellikle kısa sürelidir.

Tedavi

Tedavi, baş dönmesinin nedenine göre planlanır. En yaygın neden olan BPPV'de, özel baş ve gövde hareketleriyle iç kulaktaki kristallerin doğru yere yerleştirilmesini sağlayan manevralar uygulanır. Diğer nedenlerde de denge terapisi ve gerekli ilaçlar devreye girer.

Evde kişisel bakım

• Ani baş hareketlerinden kaçının
• Başınızı yüksek tutarak yatın (ekstra yastık kullanabilirsiniz)
• Yataktan kalkarken önce bir süre oturun, sonra yavaşça ayağa kalkın
• Düşme riskini azaltmak için evdeki takılma ve kayma noktalarını düzeltin
• Bol su için, aşırı tuz ve kafeinden uzak durun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tanıya göre vestibüler rehabilitasyon denilen denge terapisi önerebilir. Bu terapi, beynin denge sistemini telafi etmeyi öğretir. Bazı durumlarda bulantıyı azaltan veya iç kulaktaki sıvı dengesini düzenleyen ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar mutlaka doktor tarafından reçete edilmeli ve doktor kontrolünde alınmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Baş dönmesi yaşarken güvende kalmak için evde düzenlemeler yapın. Gece kalkmanız gerekirse tutunacak bir destek kullanın. Yorgunluk ve stres baş dönmesini artırabilir, bu yüzden dinlenmeyi ihmal etmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzenine sahip olun
• Stresten uzak durun veya stres yönetimi öğrenin
• Kafein ve alkolü sınırlandırın
• Bol su için
• Baş hareketlerini yavaş ve kontrollü yapın

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenme, tansiyon ve kan şekerini dengelemeye yardımcı olur. Yürüyüş veya hafif yoga gibi düşük riskli egzersizler denge sistemini güçlendirebilir; ancak egzersiz sırasında baş dönmesi artarsa durun ve dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli baş dönmesi kaygı, huzursuzluk ve depresyona yol açabilir. Bu durum yaşam kalitenizi etkiliyorsa bir sağlık uzmanından destek almaktan çekinmeyin. Ruh sağlığı desteği için aile hekiminize veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz.

Önleme

Baş dönmesinin bazı türleri tamamen önlenemez, ancak düşme riski azaltılabilir. Başınızı yavaş çevirmek, ani hareketlerden kaçınmak ve evdeki tehlikeleri ortadan kaldırmak önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı kırıklar
• Günlük aktivitelerde kısıtlanma
• Anksiyete ve depresyon
• Sosyal izolasyon ve yaşam kalitesinde azalma

Uzun vadeli görünüm

Çoğu baş dönmesi, özellikle iyi huylu pozisyonel vertigo gibi durumlarda, doğru tedaviyle büyük ölçüde düzelir. Doktor kontrolü ve önerilen terapilerle çoğu kişi günlük yaşamına dönebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Vestibular Disorders Association (VEDA) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.