Yatarken Kötüleşen Basur (Hemoroid)

Genel Bakış

Basur, tıp dilinde hemoroid olarak bilinir. Makatta (anüs) ve kalın bağırsağın son kısmında bulunan damar yastıkçıklarının şişmesi ve iltihaplanmasıdır. Yatarken bu bölgeye baskı arttığı için bazı kişilerde şikayetler daha da kötüleşebilir. Basur genellikle ciddi bir hastalık değildir ancak rahatsız edici olabilir.

Evet, basur (hemoroid) çok yaygındır. Özellikle 30-50 yaş arası yetişkinlerde sık görülür. Yatarken şikayetlerin artması da sık rastlanan bir durumdur.

Basur herkesi etkileyebilir, ancak şu gruplarda daha sık görülür: hamileler, kronik kabızlık çekenler, uzun süre oturmak zorunda kalanlar (örneğin ofis çalışanları), aşırı kilolu kişiler ve yaşlılar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Makatta kaşıntı veya yanma hissi
• Makatta ağrı, özellikle otururken veya yatarken artabilir
• Dışkılama sonrası tuvalet kağıdında veya klozette parlak kırmızı kan görülmesi
• Makatta şişlik veya yumru hissi
• Dışkılama sırasında ağrı veya rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda basur nadir görülür, ancak kabızlık nedeniyle oluşabilir.
• Çocuklarda belirtiler: kakasını yaparken ağlama veya zorlanma, makatta kızarıklık, iç çamaşırında kan lekeleri.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda basur daha yaygındır çünkü damarlar yaşla birlikte zayıflar.
• Dışkılama sırasında aşırı zorlanma, kronik kabızlık daha sık görülür.
• Makatta sarkma (iç basurun dışarı çıkması) yaşlılarda daha belirgin olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Makattaki toplardamarların genişlemesi ve şişmesi
• Dışkılama sırasında aşırı ıkınma (özellikle kabızlıkta)
• Uzun süre oturmak veya yatmak (basıncı artırır)
• Kronik ishal veya kabızlık
• Hamilelikte artan karın içi basıncı

Risk faktörleri

• Kabızlık veya ishal sorunları
• Aşırı kilo veya obezite
• Hamilelik ve doğum
• Düşük lifli beslenme
• Uzun süreli oturma (örneğin iş gereği)
• Ailede basur öyküsü
• Yaşlanma (damarlar zayıflar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Makattan gelen kanamanın durmaması veya çok fazla olması
• Şiddetli ağrı, özellikle oturamıyorsanız veya yatamıyorsanız
• Makatta ele gelen sert, ağrılı bir şişlik (pıhtılaşmış basur olabilir)
• Ateş, titreme gibi enfeksiyon belirtileri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kanama birkaç günden uzun sürüyorsa
• Makattaki şişlik rahatsız edici boyutlara ulaştıysa
• Basur şikayetleriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Daha önce basur tedavisi gördüyseniz ve şikayetler tekrarlıyorsa

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyecek ve fiziksel muayene yapacaktır. Genellikle basur tanısı koymak için basit bir rektal muayene (makatın içine bakma) yeterlidir. Gerekirse daha detaylı incelemeler yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Rektal muayene (doktorun parmağıyla makatı kontrol etmesi)
• Anoskopi (makatın içine küçük bir kamera ile bakılması)
• Sigmoidoskopi veya kolonoskopi (özellikle kanama varsa bağırsakların daha detaylı incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle birkaç dakika sürer ve rahatsızlık hissi olabilir ama ağrılı değildir. Doktorunuz size hangi testlerin yapılacağını ve sonuçları ne zaman alacağınızı açıklayacaktır. Endişeleriniz varsa doktorunuza sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Basur tedavisi genellikle evde uygulanabilecek basit yöntemlerle başlar. Şikayetler şiddetliyse veya evde tedaviye yanıt vermezse doktorunuz ilaç veya girişimsel tedaviler önerebilir. Tedavi, belirtileri hafifletmeyi ve komplikasyonları önlemeyi amaçlar.

Evde kişisel bakım

• Ilık su oturma banyoları yapın (günde 2-3 kez, 10-15 dakika)
• Tuvalet sonrası makadı nazikçe temizleyin, ıslak mendil kullanabilirsiniz
• Bol lifli gıdalar tüketin (sebze, meyve, tam tahıllar)
• Günde en az 8-10 bardak su için
• Aşırı ıkınmaktan kaçının
• Uzun süre oturmamaya çalışın, ara sıra kalkıp yürüyün
• Yatarken makadın altına küçük bir yastık koyarak basıncı azaltabilirsiniz

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, damarları büzmeye yardımcı kremler, fitiller veya ağrı kesici ilaçlar önerebilir. Ayrıca damarların şişmesini azaltan ilaçlar da kullanılabilir. Bu ilaçları doktor tavsiyesi olmadan kullanmayın. Bazı durumlarda lastik bant ligasyonu (basurun köküne lastik bant takarak düşmesini sağlama) veya skleroterapi (damarları küçülten iğne tedavisi) gibi yöntemler uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer diğer tedavilere rağmen şikayetler devam ediyor, basur çok büyük veya sarkmışsa, ya da pıhtılaşma (tromboze hemoroid) gibi komplikasyonlar varsa cerrahi müdahale gerekebilir. Hemoroidektomi (basurun cerrahi olarak çıkarılması) en etkili yöntemdir, ancak iyileşme süresi daha uzundur. Cerrahi kararı doktorunuzla birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Basurla yaşamak rahatsız edici olabilir ancak günlük alışkanlıklarla şikayetler kontrol altına alınabilir. Yatarken basurun kötüleşmesi durumunda, yatış pozisyonunuzu değiştirin (örneğin yan yatmak) veya bir yastık kullanın. Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin, her gün düzenli olarak tuvalete çıkmaya çalışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi hafif aktiviteler)
• Ağır kaldırmaktan kaçının
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün (sigara damar sağlığını olumsuz etkiler)
• Stresi yönetmek için rahatlama teknikleri uygulayın
• Uzun süreli oturma veya ayakta durma gerektiren işlerde sık sık pozisyon değiştirin

Diyet ve egzersiz

Lif açısından zengin beslenmek basuru önlemenin en önemli yoludur. Günde en az 5 porsiyon sebze ve meyve tüketin. Kepekli ekmek, yulaf, kuru baklagiller de lif kaynağıdır. Bol su için, günde 8-10 bardak. Kabızlığı önlemek için günde 30 dakika tempolu yürüyüş gibi düzenli egzersiz yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Basur, sürekli rahatsızlık hissi, ağrı ve kanama kaygısı nedeniyle psikolojik olarak yıpratıcı olabilir. Kişi utanç duygusu yaşayabilir. Unutmayın ki basur çok yaygın bir durumdur ve utanılacak bir şey değildir. Duygularınızı doktorunuzla veya güvendiğiniz bir kişiyle paylaşmaktan çekinmeyin. Eğer kaygı veya depresyon belirtileri yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz.

Önleme

Basuru tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, riski azaltmak için yapılabilecek çok şey vardır. Lifli beslenmek, bol su içmek, düzenli egzersiz yapmak, tuvalette fazla ıkınmamak basur oluşumunu büyük ölçüde engelleyebilir. Ayrıca kilonuzu kontrol altında tutmak ve uzun süreli oturmalardan kaçınmak da önemlidir.

Aşılar

Basur için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Basur için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak rektal kanama gibi belirtileriniz varsa, özellikle 40 yaş üzerindeyseniz, doktorunuz kolon kanseri taraması (kolonoskopi) önerebilir. Bu nedenle kanama durumunda mutlaka doktora danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kan kaybına bağlı kansızlık (anemi) – uzun süreli küçük kanamalar birikebilir
• Pıhtılaşmış basur (tromboze hemoroid) – şiddetli ağrı ve şişlik yapar, acil müdahale gerektirebilir
• Basurun sarkması ve yerine itilememesi (inkarserasyon) – boğulmuş basur olarak adlandırılır ve cerrahi gerekebilir
• İltihap ve enfeksiyon – nadir görülür ancak ciddi olabilir

Uzun vadeli görünüm

Basur tedavi edilebilir bir durumdur. Çoğu kişi evde uyguladığı basit yöntemlerle veya doktor önerisiyle kısa sürede rahatlar. Cerrahi gerektiren durumlarda bile başarı oranı yüksektir. Şikayetlerinizi ihmal etmeyin ve doktorunuza danışmaktan çekinmeyin. Basurla ilgili doğru bilgi ve uygun tedavi ile günlük yaşam kalitenizi koruyabilirsiniz. Unutmayın, her hastalıkta olduğu gibi erken teşhis ve tedavi önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Foundation for Gastrointestinal Disorders (IFFGD) ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı – Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.