İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) ve Tek Taraflı Ağrı

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), kalın bağırsağın normalde yapması gereken işleri (kasılmalar, hassasiyet) yanlış yapması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Ağrı, şişkinlik ve tuvalet alışkanlıklarında değişiklik (ishal, kabızlık veya dönüşümlü) yapar. Ağrı bazen sadece karnın sağ veya sol tarafında hissedilebilir, bu da IBS'de görülen bir durumdur.

Oldukça yaygındır; toplumda her 10 kişiden yaklaşık 1-2'sini etkiler.

Her yaşta görülebilir, ancak kadınlarda erkeklere oranla iki kat daha fazla rastlanır. Genellikle 20-40 yaş arasında başlar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında kramp tipi ağrı veya rahatsızlık (bazen sadece sağ veya sol tarafta)
• Şişkinlik ve gaz sıkışması
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik: ishal, kabızlık veya dönüşümlü olması
• Dışkıda mukus (sümük benzeri madde) görülmesi
• Acil tuvalet ihtiyacı veya tuvaleti tam boşaltamama hissi

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı sık ve okul devamsızlığına yol açabilir
• İshal veya kabızlık nöbetleri
• Yemek yemeyi reddetme veya kilo kaybı (uzun sürede)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte başka hastalıklar da olabileceğinden belirtiler karışabilir
• Kabızlık daha belirgin olabilir
• Ağrı başka nedenlerle (divertikülit vb.) karıştırılabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak hareketlerinin normalden hızlı veya yavaş olması
• Bağırsakların aşırı hassas olması (normal gazı bile ağrı olarak hissetmek)
• Beyin ile bağırsak arasındaki iletişimde bozukluk
• Geçirilmiş bir bağırsak enfeksiyonu sonrası (postenfeksiyöz IBS)
• Bazı yiyeceklere (süt, buğday, fasulye gibi) duyarlılık

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Ailede IBS öyküsü olması
• Stresli yaşam, kaygı bozukluğu veya depresyon
• Düzensiz beslenme ve hareketsiz yaşam
• Genç yetişkinlik döneminde olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil bölümünde sayılan belirtiler varsa hemen 112'yi arayın
• Aynı gün doktora başvurun: ani kilo kaybı, gece ağrısı, dışkıda kan

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı ve tuvalet alışkanlığı değişikliği 3 aydan uzun süredir devam ediyorsa
• Günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Belirtileriniz için bir açıklama istiyorsanız

Tanı

IBS tanısı, belirtilerinize ve fizik muayeneye dayanarak konur. Doktorunuz sizi dinleyecek, karnınızı muayene edecek ve bazı testler isteyebilir. Kesin bir test yoktur; tanı için uluslararası kabul görmüş belirti kriterleri (Rome IV) kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (kansızlık, iltihap göstergeleri, çölyak hastalığı taraması)
• Dışkı testi (gizli kan, enfeksiyon)
• Gerekirse kolonoskopi (özellikle 45 yaş üstü veya alarm belirtileri varsa)
• Nefes testi (laktoz veya fruktoz intoleransı için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Öncelikle benzer belirtiler yapan hastalıklar (iltihaplı bağırsak hastalığı, çölyak, kanser) ekarte edilir. Tanı konduktan sonra belirtilerinize özel bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

IBS tedavisi kişiye özeldir. Amaç belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavide beslenme düzenlemeleri, stres yönetimi, ilaçlar ve probiyotikler gibi yöntemler bir arada kullanılabilir.

Evde kişisel bakım

• Yemek günlüğü tutarak hangi besinlerin belirtilerinizi tetiklediğini belirleyin
• Az ve sık yiyin, büyük öğünlerden kaçının
• Lifli gıdaları yavaş yavaş artırın (kepekli tahıllar, sebzeler)
• Bol su için, gazlı içeceklerden kaçının
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yoga)
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre bağırsak hareketlerini düzenleyici, gaz ve şişkinliği azaltıcı veya ağrıyı hafifletici ilaçlar önerebilir. Ayrıca probiyotik takviyeleri de bazı hastalarda faydalı olabilir. İlaçların türü ve dozu mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS'de cerrahi tedavi uygulanmaz, çünkü bağırsaklarda görülebilir bir hasar yoktur.

Bu durumla yaşamak

IBS ile yaşamak, belirtilerinizi tanımayı ve tetikleyicilerden kaçınmayı öğrenmeyi gerektirir. Belirtiler zaman zaman şiddetlenip hafifleyebilir. Tuvalete rahat erişiminiz olması planlı bir yaşam sürmenize yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve yemek saatleri oluşturun
• Kafein, alkol, yağlı ve baharatlı yiyecekleri sınırlayın
• Sigarayı bırakın
• Yavaş yemek yiyin ve iyi çiğneyin

Diyet ve egzersiz

Diyetisyen eşliğinde düşük FODMAP diyeti denenebilir (sindirimi zor karbonhidratların kısıtlanması). Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, bisiklet) önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS hem strese bağlı olarak ortaya çıkabilir hem de belirtiler kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu döngüyü kırmak için psikolojik destek almak (bilişsel davranışçı terapi, gevşeme teknikleri) tedavinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

IBS'yi tamamen önlemek mümkün değildir, ancak tetikleyicilerden kaçınarak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile belirtilerin sıklığı ve şiddeti azaltılabilir.

Tarama programları

IBS için özel bir tarama testi yoktur. Ancak 45 yaşından itibaren kolon kanseri taraması (gaitada gizli kan testi, kolonoskopi) genel sağlık için önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yaşam kalitesinde ciddi düşüş
• İş ve sosyal hayatta kısıtlanma
• Yetersiz beslenme (kaçınma nedeniyle)
• Depresyon ve anksiyete riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

IBS kronik (uzun süreli) bir durumdur, ancak iyi yönetildiğinde belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Pek çok kişi uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile normal, aktif bir hayat sürdürebilir. Zamanla belirtiler hafifleyebilir veya tamamen kaybolabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası IBS Hastaları Derneği (IBSA) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği (Hasta Bilgilendirme Sayfası) ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.