Gelip Geçen Huzursuz Bağırsak Sendromu (İBS)

Genel Bakış

Huzursuz bağırsak sendromu (İBS), bağırsakların normal çalışmasını etkileyen, ancak bağırsak dokusuna kalıcı hasar vermeyen bir durumdur. Bu rahatsızlıkta karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlık gibi belirtiler gelip geçer. Hastalık değil, bir fonksiyonel bozukluktur; yani bağırsaklarınız yapısal olarak sağlıklıdır ama nasıl çalıştığı etkilenmiştir.

Evet, dünyada her 10 kişiden 1'inde görülen oldukça yaygın bir durumdur. Türkiye'de de sık karşılaşılır.

Her yaşta görülebilse de en sık 20-40 yaş arası genç yetişkinlerde başlar. Kadınlarda erkeklere oranla 2 kat daha fazla görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramplar (genellikle yemek sonrası veya stresle artar, tuvalet sonrası azalır)
• Şişkinlik ve gaz
• İshal, kabızlık veya dönüşümlü ishal-kabızlık
• Dışkıda sümük (mukus) görülmesi
• Tuvalete acil çıkma hissi veya tam boşaltamama hissi
• Belirtilerin haftalarca veya aylarca süren ataklar halinde gelip gitmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda karın ağrısı sık görülür, genellikle göbek çevresinde olur.
• İshal veya kabızlık dönemleri olabilir.
• Şişkinlik, gaz ve iştahsızlık eşlik edebilir.
• Çocuk okula gitmek istemeyebilir, dikkat ve uyku sorunları olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler benzerdir ancak kabızlık daha ön planda olabilir.
• Kilo kaybı, kansızlık gibi ek belirtiler varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır.
• İlaç kullanımı ve başka hastalıklar belirtileri etkileyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyin-bağırsak eksenindeki iletişim sorunları (stres ve duygular bağırsak hareketlerini etkiler)
• Bağırsak hareketlerinin anormal hızlı veya yavaş olması
• Bağırsak florasındaki dengesizlik (disbiyozis)
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları (örneğin bakteriyel gastroenterit)
• Bazı yiyeceklere karşı hassasiyet (örneğin süt ürünleri, buğday, soğan, sarımsak gibi fermente olabilen karbonhidratlar)

Risk faktörleri

• Stresli yaşam, anksiyete veya depresyon
• Ailede İBS öyküsü
• Genç yaş (20-40 yaş)
• Kadın cinsiyet
• Daha önce bağırsak enfeksiyonu geçirmek
• Antibiyotik kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen durumlar ortaya çıkarsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.
• Belirtileriniz çok şiddetliyse ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa acilen doktorunuza danışın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık gibi belirtileriniz birkaç haftadır devam ediyorsa bir dahiliye veya gastroenteroloji uzmanına görünün.
• Belirtileriniz ataklar halinde geliyor ve 6 aydır sürüyorsa rutin kontrol için doktora başvurun.
• Herhangi bir beslenme değişikliği veya stres yönetimi planı için doktorunuzdan destek alın.

Tanı

İBS tanısı, belirtilerinize ve muayene bulgularına göre konur. Kesin bir test yoktur; öncelikle başka hastalıklar (çölyak, Crohn, ülseratif kolit gibi) dışlanır. Tanıda Roma kriterleri kullanılır: son 3 ayda haftada en az 1 gün karın ağrısı olması ve dışkılama sıklığı veya şeklinde değişiklik eşliğinde olması.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve rektal muayene
• Kan testleri (tam kan sayımı, inflamasyon belirteçleri, çölyak serolojisi)
• Dışkı testleri (iltihap, parazit, gizli kan)
• Gerekirse kolonoskopi veya sigmoidoskopi (özellikle 45 yaş üzeri, ailede bağırsak kanseri öyküsü varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce size belirtilerinizle ilgili ayrıntılı sorular soracak. Ardından basit kan ve dışkı testleri isteyebilir. Çoğu durumda ek tetkik gerekmez. Tanı konduktan sonra tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

İBS tedavisinde amaç belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle beslenme düzenlemesi, stresten korunma ve gerektiğinde ilaç tedavisini içerir. Kalıcı bir tedavisi yoktur, ancak belirtiler uzun süreli kontrol altına alınabilir.

Evde kişisel bakım

• Beslenme günlüğü tutun: hangi yiyeceklerin belirtilerinizi tetiklediğini belirleyin.
• Yavaş yiyin, porsiyonları küçültün, yağlı ve baharatlı yiyeceklerden kaçının.
• Lifli besinleri (sebze, meyve, kepekli tahıllar) kademeli olarak artırın; fazla lif de şişkinlik yapabilir.
• Kafein, alkol, gazlı içecekler ve yapay tatlandırıcıları sınırlayın.
• Yeterli su için (günde 8-10 bardak).
• Düzenli egzersiz yapın (günde 30 dakika yürüyüş gibi).
• Stresi azaltmak için meditasyon, derin nefes egzersizleri veya hobiler edinin.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, belirtilerinize göre doktorunuz tarafından planlanır. Kullanılan ilaçlar arasında bağırsak spazmlarını azaltanlar, ishal veya kabızlığı düzenleyenler ve bağırsak florasını destekleyen probiyotikler yer alabilir. Ayrıca stres ve ağrıyı yönetmek için düşük doz antidepresanlar bazen önerilebilir. Bu ilaçların hepsini doktor reçete eder, kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İBS tedavisinde cerrahi bir yöntem yoktur. Belirtileriniz başka bir hastalıktan kaynaklanıyorsa (örneğin safra kesesi taşı) cerrahi gerekebilir, ancak İBS’nin kendisi için ameliyat önerilmez.

Bu durumla yaşamak

İBS ile yaşarken belirtilerinizin zaman zaman arttığını ve azaldığını görebilirsiniz. Bunun normal olduğunu unutmayın. Atak dönemlerinde kendinize karşı nazik olun, dinlenmeye özen gösterin. Günlük aktivitelerinizi ataklara göre planlayabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku uyuyun, uyku düzeninize dikkat edin.
• Stresi yönetmek için yoga, meditasyon veya yürüyüş gibi rahatlatıcı aktiviteler yapın.
• Yemekten sonra hafif bir yürüyüş gaz ve şişkinliği azaltabilir.
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin, hissettiğinizde gitmeye çalışın.
• İş ve sosyal hayatınızda esnek olun; atak durumunda dinlenmeye izin verin.

Diyet ve egzersiz

Diyetisyeninizle birlikte size özel bir beslenme planı hazırlayın. Düşük FODMAP diyeti (soğan, sarımsak, buğday, süt ürünleri gibi fermente olabilen karbonhidratları kısıtlama) bazı kişilerde işe yarar. Egzersiz, bağırsak hareketlerini düzenler ve stresi azaltır. Haftada en az 3-4 gün 30 dakika tempolu yürüyüş yapmayı hedefleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İBS, kaygı ve depresyona yol açabilir ya da mevcut ruhsal durumu kötüleştirebilir. İş, okul ve sosyal ilişkiler etkilenebilir. Bu durumu yaşamanız normaldir, ancak duygusal destek almak iyileşme sürecinize yardımcı olur. Psikoterapi (bilişsel davranışçı terapi) İBS belirtilerini azaltmada oldukça etkilidir.

Önleme

İBS’yi tamamen önlemek mümkün değildir, ancak tetikleyicilerden kaçınarak atakların sıklığı ve şiddeti azaltılabilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, stresten uzak durma ve yeterli uyku riski azaltabilir.

Aşılar

İBS’yi engelleyen bir aşı yoktur.

Tarama programları

Belirli bir tarama testi önerilmez. Ancak 45 yaşından sonra veya ailede bağırsak kanseri öyküsü varsa, kolonoskopi ile bağırsak sağlığınızı kontrol ettirmeniz önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli ve sık ataklar yaşam kalitesini düşürebilir
• Kronik ağrı ve rahatsızlık nedeniyle depresyon veya kaygı bozukluğu gelişebilir
• İş ve sosyal yaşamda aksamalar olabilir
• Nadiren ciddi komplikasyon görülmez, ancak başka hastalıklar gözden kaçabilir

Uzun vadeli görünüm

İBS tedavi edilebilir bir hastalık değildir, ancak doğru yönetimle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi uygun diyet, stres yönetimi ve gerektiğinde ilaç desteği ile normal bir yaşam sürdürebilir. Unutmayın, İBS bağırsak kanseri gibi ciddi hastalıklara dönüşmez. Umutlu olun, doktorunuzla işbirliği yaparak en iyi sonucu alabilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Foundation for Gastrointestinal Disorders (IFFGD) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.