Egzersiz ve Erkek Kısırlığı

Genel Bakış

Erkek kısırlığı (infertilite), bir çiftin bir yıl boyunca korunmasız cinsel ilişkiye rağmen çocuk sahibi olamaması durumudur. Egzersiz sonrası kısırlık, yoğun veya yanlış yapılan antrenmanların, aşırı ısınmanın veya performans artırıcı ilaçların erkek üreme yeteneğini geçici veya kalıcı etkilemesiyle ilişkili olabilir. Çoğu durumda altta yatan neden tedavi edildiğinde tekrar düzelebilir.

Erkek kısırlığı aslında toplumda her 6 çiftten 1'ini ilgilendiren önemli bir sağlık konusudur. Ancak egzersize bağlı kısırlık, yalnızca aşırı antrenman yapan, steroid kullanan veya testislerini sürekli ısıtan erkeklerde daha sık görülür. Dengeli egzersiz yapan çoğu erkekte bu sorun ortaya çıkmaz.

Egzersizle ilişkili kısırlık genellikle 20-50 yaş arası erkekleri etkiler. Maraton koşucuları, uzun mesafe bisikletçileri, yoğun güreş veya ağırlık kaldıranlar ile steroid kullanan vücut geliştiriciler risk grubundadır. Ayrıca fırıncılık gibi sıcak ortamlarda çalışan erkeklerde de benzer risk görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle belirgin bir belirti olmaz; en sık belirti bir yıllık denemeye rağmen çocuk sahibi olamamaktır.
• Azalmış cinsel istek, ereksiyon sorunları veya testislerde küçülme görülebilir.
• Aşırı yorgunluk, halsizlik ve hormonal dengesizlik belirtileri olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Bu durum çocuklarda görülmez. Yalnızca ergenlik çağında aşırı antrenman ve yetersiz beslenmeye bağlı olarak geçici ergenlik gecikmesi ya da hormonal değişiklikler ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaştaki erkeklerde egzersiz faydalıdır, ancak testosteron seviyeleri yaşla birlikte doğal olarak azaldığı için aşırı antrenman bu durumu hızlandırabilir. Yine de düzenli orta düzey egzersiz, kalp ve kas sağlığını koruyarak genel üreme sağlığına yardımcı olur.

Nedenler

Ana nedenler

• Aşırı antrenman ve yetersiz dinlenme: Yüksek yoğunluklu egzersizler kortizol gibi stres hormonlarını artırıp testosteron seviyesini baskılayabilir.
• Testislerin ısınması: Testisler vücut sıcaklığından 2-3 derece daha serin ortamda çalışır. Uzun süre bisiklet binmek, dar sentetik iç çamaşırı, sauna ve sıcak banyo sperm üretimini azaltabilir.
• Performans artırıcı maddeler: Steroidler ve bazı takviye ürünleri doğal testosteron üretimini durdurarak testislerin küçülmesine ve sperm yapımının durmasına neden olur.
• Dengesiz beslenme: Aşırı egzersiz yapıp yeterli kalori, protein, çinko ve antioksidan almamak sperm kalitesini düşürür.

Risk faktörleri

• Maraton ve dayanıklılık sporları (bisiklet, triatlon) yapmak
• Vücut geliştirme sporuyla uğraşmak
• Steroid veya erkeklik hormonu içeren ürünler kullanmak
• Testis sıcaklığını artıran dar iç çamaşırı giymek
• Yoğun stres ve yetersiz uyku

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtileri fark ettiğinizde en yakın acil servise başvurun. Özellikle ani testis ağrısı testis torsiyonu (testis dönmesi) gibi cerrahi acil durumun habercisi olabilir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir yıl boyunca korunmasız ilişkiye rağmen çocuk sahibi olamadıysanız, cinsel istek azalması, testislerde küçülme veya sertlik gibi belirtiler yaşıyorsanız üroloji ya da aile hekiminize başvurun. Eşiniz 35 yaşın üzerindeyse bu süreyi 6 aya düşürmek uygundur.

Tanı

Doktorunuz öncelikle detaylı bir öykü alır, egzersiz alışkanlıklarınızı, kullandığınız ilaç ve takviyeleri sorar. Fizik muayene ile testislerinizi inceledikten sonra tanıyı netleştirmek için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Semen analizi (meni testi): Az miktarda meni örneğiyle sperm sayısı, hareketliliği ve şekli değerlendirilir.
• Hormon testleri: Testosteron, FSH ve LH gibi üreme hormonları kanda ölçülür.
• Ultrasonografi: Testislere ve sperm taşıyan kanallara bakılır.
• Genetik testler: Bazı durumlarda kromozom düzeyinde inceleme yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Semen analizinden önce 2-5 gün cinsel perhiz önerilir. Testler birkaç hafta sürebilir. Sonuçlara göre doktorunuz size özel bir tedavi ve takip planı oluşturacaktır.

Tedavi

Tedavinin ilk adımı altta yatan nedeni bulmaktır. Egzersize bağlı kısırlıkta genellikle antrenman yoğunluğunun azaltılması, dinlenme günlerinin eklenmesi, steroid kullanımının bırakılması ve testislerin ısınmasını önleyecek yaşam değişiklikleri yeterli olabilir. Gerekirse doktorunuz ilaç tedavisi veya cerrahi yöntemler önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin ve yeterli, dengeli beslenin; öğünlerde çinko, folat ve antioksidan yönünden zengin sebze, meyve ve kuruyemişlere yer verin.
• Aşırı antrenman yerine haftada 150 dakika orta düzey egzersiz yapın.
• Testisleri aşırı ısıtmaktan kaçının; sıcak sauna ve çok sıcak banyolardan uzak durun.
• Dar sentetik iç çamaşırı yerine fileli veya bol pamuklu iç çamaşırı tercih edin.
• Sigara, aşırı alkol ve yasa dışı madde kullanımını bırakın.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, hormon dengesini düzeltmek veya sperm üretimini uyarmak amacıyla kullanılabilir. Ayrıca enfeksiyon varsa doktorun önerdiği uygun antibiyotikler kullanılır. Bu tedavilerin tamamı mutlaka üroloji uzmanının değerlendirmesiyle başlanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Varikosel (testisteki varis) ya da sperm kanallarındaki tıkanıklık saptanırsa mikrocerrahi yöntemlerle bu sorun düzeltilebilir. Ameliyat kararı yapılan tetkiklerden sonra doktor tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Kısırlık tanısı almak duygusal olarak zor olabilir. Eşinizle açık iletişim kurun, aynı süreçten geçen diğer çiftleri dinleyin. Düzenli ve dengeli bir yaşam alışkanlığı edinerek hem fiziksel hem ruhsal sağlığınızı koruyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada 3-4 gün, 30-45 dakikalık tempolu yürüyüş veya hafif koşu yapın.
• Stres yönetimi için yoga, nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.
• Günde 7-8 saat uyuyun.
• Üroloji kontrol ve önerilerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Orta düzey egzersiz sperm kalitesini artırabilir. Aşırı yağlı ve işlenmiş gıdalar yerine sebze, meyve, tam tahıl, balık ve az yağlı protein kaynaklarını içeren bir beslenme düzeni izleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kısırlık süreci anksiyete, depresyon ve kendine güven kaybına yol açabilir. Bu normaldir. Yalnız olmadığınızı bilin; gerektiğinde bir psikolog veya terapistten destek almak size çok iyi gelecektir.

Önleme

Egzersize bağlı kısırlık büyük ölçüde önlenebilir. Düzenli fakat aşırıya kaçmayan egzersiz yapmak, testisleri aşırı ısıtmamak, steroid ve gereksiz takviyelerden uzak durmak, dengeli beslenmek ve yeterli uyku bu riski büyük ölçüde azaltır.

Aşılar

Bu durum için bir aşısı yoktur.

Tarama programları

Erkek kısırlığı için toplumsal bir tarama testi bulunmamaktadır; ancak risk altındaki erkeklerde doktor önerisiyle semen analizi yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli steroid kullanımında testislerde kalıcı küçülme ve sperm üretiminin kaybı oluşabilir.
• Aşırı ısınmaya maruz kalma sperm DNA'sında hasar bırakabilir ve düşük riskini artırabilir.
• Kısırlık tedavi edilmediğinde çiftte psikolojik ve ilişki sorunları ortaya çıkabilir.

Uzun vadeli görünüm

Egzersizle ilişkili kısırlık genellikle geçicidir. Sebep ortadan kaldırıldığında çoğu erkekte sperm değerleri 3-6 ay içinde normale döner. Düzenli doktor kontrolü ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile doğal yolla çocuk sahibi olma şansı yüksektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.