Erkeklerde Kısırlık: Neden Gelir, Neden Geçer?

Genel Bakış

Erkeklerde zaman zaman görülen kısırlık, bir erkeğin sperm sayısının veya spermin hareketliliğinin bazı dönemlerde düşmesi, bazı dönemlerde normale dönmesi durumudur. Bu, çiftin hamilelik şansını geçici olarak etkileyebilir, ancak çoğu zaman kalıcı değildir.

Evet, oldukça yaygındır. Toplumda her 6-7 çiftten biri çocuk sahibi olmakta zorluk yaşar. Bunun yaklaşık %30-40'ında erkek kaynaklı faktörler bulunur ve bu sorunların çoğu geçicidir.

Ergenlikten sonra her yaştaki erkeği etkileyebilir, ancak en sık çocuk sahibi olmaya çalışan 25-45 yaş arası erkeklerde fark edilir. Bazı hastalıklar, enfeksiyonlar veya ilaçlar bu durumu geçici olarak tetikleyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bir yıl boyunca korunmasız ilişkiye rağmen çocuk sahibi olamamak
• Sperm yoğunluğunda veya hareketliliğinde düşüklük (ancak bunu ancak testle anlarsınız)
• Cinsel istekte geçici değişiklikler
• Ereksiyon veya boşalma ile ilgili ara ara yaşanan sorunlar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe sperm sayısı ve kalitesi geçici olarak değil, genellikle kademeli olarak azalabilir.
• İleri yaşta geçirilen enfeksiyonlar veya kronik hastalıklar da doğurganlığı ara ara etkileyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yoğun stres, uyku düzensizliği ve yorgunluk
• Yüksek ateşle seyreden grip, enfeksiyon veya COVID-19 gibi hastalıklar
• Sperm üretimini geçici olarak etkileyen bazı ilaçlar (örneğin bazı antibiyotikler, tansiyon ilaçları veya depresyon ilaçları)
• Aşırı sıcak ortamlar, uzun süre oturma ve sık sauna/buhar banyosu kullanımı
• Sigara, alkol ve keyif verici madde kullanımı
• Varikosel adı verilen, testisteki toplardamarların genişlemesi
• Hormon dengesizlikleri, tiroid hastalıkları veya şeker hastalığı
• Testis enfeksiyonları veya kabakulak sonrası gelişen iltihaplanma

Risk faktörleri

• Aşırı kilolu olmak veya çok zayıf olmak
• Yoğun kimyasal madde, tarım ilacı veya ağır metal maruziyeti
• Sıcak ortamlarda çalışmak (fırıncılık, aşçılık gibi)
• Düzenli ilaç kullanımını gerektiren kronik hastalıklar
• İdrar yolu veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
• Ailede kısırlık veya genetik hastalık öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bir yıl boyunca korunmasız ilişkide bulunup hamilelik sağlanamıyorsa
• Eşiniz 35 yaşın üzerindeyse ve 6 aydır denemenize rağmen hamilelik olmadıysa
• Testislerde ağrı, şişlik veya sertlik fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Merak ediyorsanız ve kendinizi endişeli hissediyorsanız, çift olarak üreme sağlığı kontrolü yaptırabilirsiniz.
• Geçirilmiş enfeksiyon, ameliyat veya kronik bir hastalık öykünüz varsa
• Cinsel sorunlar veya sperm üretimini etkileyebilecek ilaçlar kullanıyorsanız

Tanı

Erkek kısırlığının değerlendirmesi üroloji uzmanı tarafından yapılır. Doktor önce detaylı genel sağlık ve yaşam tarzı öykünüzü alır, ardından fizik muayene ve çeşitli testlerle durumu değerlendirir. Kısırlık dönem dönem görülüyorsa, doktorunuz bu geçişlerin nedenini anlamaya çalışır.

Yapılabilecek testler

• Semen analizi: Sperm sayısı, hareketliliği ve şekli değerlendirilir. En az 2-3 hafta arayla iki kez yapılması gerekir.
• Fizik muayene: Testisler, yumurtalık kanalları ve varikosel açısından kontrol edilir.
• Kan testleri: Hormon düzeyleri (testosteron, FSH, LH gibi), enfeksiyon belirteçleri ve genel sağlık durumu incelenir.
• Ultrason: Testislere ve kan damarlarına bakmak için görüntüleme yapılabilir.
• Genetik testler: Bazı durumlarda kromozom veya gen analizleri önerilebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuza gitmeden önce son birkaç ayda geçirdiğiniz hastalıkları, kullandığınız ilaçları, uyku ve stres durumunuzu hatırlamaya çalışın. Semen analizi için cinsel perhiz süresi (genellikle 2-5 gün) istenebilir. Testler sonucunda doktorunuz geçici kişisel bir neden mi yoksa tedavi edilebilir kalıcı bir sorun mu olduğunu size açıklayacaktır.

Tedavi

Tedavi, kısırlığın nedenine ve geçici olup olmadığına göre değişir. Çoğu durumda önce yaşam tarzı düzenlemeleri, altta yatan hastalıkların tedavisi ve birkaç ay beklemek önerilir. Eğer sorun devam ederse, yardımcı üreme teknikleri gibi daha ileri yöntemlere başvurulabilir.

Evde kişisel bakım

• En az 7-8 saat düzenli uyuyun, stresi azaltmak için yürüyüş veya nefes egzersizleri yapın.
• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın veya tamamen bırakın.
• Dar iç çamaşırları, laptopu kucakta kullanmak, sık sauna/buhar banyosu gibi testis ısısını artıran ortamlardan kaçının.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak bisiklet veya ağırlık antrenmanı sonrası testis bölgesine uzun süre basınç uygulamaktan kaçının.
• Cinsel ilişki sıklığını doğurgan günlerde artırmak yerine düzenli tutun (genellikle 2-3 günde bir).
• İlaçlarınızın doğurganlığı etkileyip etkilemediğini doktorunuza sorun; kendiniz ilaç değiştirmeyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hormon dengesizliklerini düzeltmeye yönelik tedaviler, enfeksiyon varsa uygun antibiyotik tedavisi veya varikosel gibi yapısal sorunlar için cerrahi düzelme önerebilir. Ayrıca, çiftin çocuk sahibi olabilmesi için aşılama (intrauterin inseminasyon) veya tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleri gündeme gelebilir. Tedavide hangi yöntemin uygulanacağına yalnızca doktorunuz karar verir. İlaçların adı ve dozu asla bir başkasından öğrenilerek kullanılmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle varikosel adı verilen genişlemiş damarların düzeltilmesi, tıkalı sperm kanallarının açılması veya testisteki bazı yapısal sorunların giderilmesi için önerilir. Cerrahi kararı, detaylı muayene ve testler sonrasında üroloji uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Kısırlıkla başa çıkmak sabır gerektirir. Bazı aylar daha iyi, bazı aylar daha kötü sonuçlar görebilirsiniz. Bunun normal olduğunu aklınızdan çıkarmayın. Partnerinizle açık iletişim kurun, birbirinizi suçlamayın ve mümkünse sağlık kontrollerinize birlikte gidin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde 30-40 dakika düzenli yürüyüş yapın.
• Uyku düzeninizi koruyun; uykusuzluk sperm kalitesini olumsuz etkiler.
• Stresi yönetmek için bir kulda, resim, müzik gibi keyif aldığınız bir uğraş edinin.
• Anabolik steroid veya doping ürünlerinden kesinlikle uzak durun.
• Düzenli tıbbi kontrolleri ihmal etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme, yani bol sebze, meyve, tam tahıl, balık, ceviz, badem ve zeytinyağı içeren bir diyet, sperm sağlığını destekleyebilir. Aşırı işlenmiş gıdalar, şekerli içecekler ve aşırı kırmızı et tüketimini sınırlandırın. Aşırı yoğun egzersiz veya hareketsizlik yerine, orta tempoda ve düzenli egzersiz en iyisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuk sahibi olamamak her çiftte üzüntü, öfke, suçluluk ve kaygı yaratabilir. Bu duygular tamamen normaldir. Ancak bu durum depresyona yol açacak kadar şiddetlenirse, bir uzmandan psikolojik destek almak önemlidir. Unutmayın: Kısırlık bir erkeklik eksikliği değil, tıbbi bir durumdur.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, sağlıklı yaşam alışkanlıkları geçici kısırlık riskini azaltır. Sigara, aşırı alkol, uyuşturucu madde kullanımı ve obeziteden kaçınmak en önemli adımlardır. Ayrıca, mesleki kimyasallardan korunmak ve testis bölgesini aşırı sıcak ve basınçtan uzak tutmak yardımcı olur.

Aşılar

Kabakulak gibi bazı enfeksiyonlar testislere zarar vererek geçici veya kalıcı kısırlığa neden olabilir. Çocukluk dönemi aşılarınızın tam olduğundan emin olun. Erişkin yaşta aşı eksikliğiniz varsa, aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Belirli bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli genel sağlık kontrolü sırasında üreme sağlığınızdan bahsetmeniz ve herhangi bir testis şikayetinizde erken doktora başvurmanız, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan neden bulunmazsa, çiftin çocuk sahibi olabilme şansı zamanla azalabilir.
• Geçici sorunlar kronikleşebilir veya kalıcı hasara yol açabilir.
• İlişkide stres, iletişim sorunları ve duygusal yıpranma yaşanabilir.
• Kısırlık nedeni olabilecek testis kanseri gibi önemli bir sağlık sorunu gözden kaçabilir.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu erkek kısırlığı yaşam tarzı değişiklikleri, altta yatan hastalığın tedavisi veya yardımcı üreme teknikleriyle çözülebilir. 'Gelip geçen' kısırlıkta prognoz oldukça iyidir. Önemli olan ümitsizliğe kapılmadan, doğru tıbbi desteği almaktır. Tıp her geçen gün ilerlemektedir; birçok çift bu sayede ebeveyn olabildi.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.