Parkinson Belirtileri Neden Gelir Geçer?

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beynin hareketi kontrol eden bölgesindeki hücrelerin zamanla hasar görmesiyle ortaya çıkan bir sinir sistemi hastalığıdır. Bu hücreler, vücudun hareketlerini düzenlemeye yardımcı olan dopamin adlı kimyasal maddeyi üretir. Dopamin azaldıkça titreme, yavaşlama ve denge sorunları gibi belirtiler ortaya çıkar. 'Gelip giden' belirtiler, gün içinde şiddetin değişmesi anlamına gelir; ilaçların etkisi, stres, yorgunluk ve günün saati bu değişimde rol oynar.

Parkinson, dünya genelinde en sık görülen nörolojik hastalıklardan biridir. Türkiye'de de binlerce kişiyi etkiler.

Çoğunlukla 60 yaş sonrasında görülür, ancak 40 yaş altındaki kişilerde de ortaya çıkabilir. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İstirahat halindeyken el, kol veya bacakta titreme
• Hareketlerin yavaşlaması, günlük işlerin daha uzun sürmesi
• Kaslarda sertlik, eklemlerde katılık
• Denge sorunu, yürürken sürüklenme veya düşme
• Konuşmanın kısık veya yavaş olması
• Yazının küçülmesi, el yazısında değişme
• Yorgunluk, uyku bozuklukları, kabızlık, depresyon veya kaygı
• Belirtilerin 'iyi' ve 'kötü' dönemler şeklinde dalgalanması

Çocuklarda belirtiler

• Parkinson hastalığı çocuklarda çok nadirdir. Çocuklarda görülen titreme veya kasılma gibi belirtiler başka hastalıklara işaret edebilir, bu yüzden çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha belirgin olabilir; ilaç saatleriyle ilişkili olarak belirtiler gün içinde gelip geçebilir. Ayrıca ek hastalıklar ve düşme riski daha fazla önem taşır.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyinde dopamin üreten hücrelerin kaybı
• Parkinson hastalığının kesin nedeni tam olarak bilinmiyor
• Genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülüyor

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 60 yaş üstü)
• Ailede Parkinson öyküsü
• Bazı tarım ilaçları veya kimyasal maddelere uzun süre maruz kalmak
• Erkek cinsiyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler aniden başlar veya hızla kötüleşirse
• Düşme ya da kafa travması sonrasında
• İlaçları almasına rağmen hareket edemiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İstirahatte el titremesi fark ederseniz
• Günlük hareketlerde belirgin yavaşlama
• Yürüme veya denge değişikliği
• El yazısının küçülmesi, konuşmanın yavaşlaması

Tanı

Parkinson tanısı belirtilerin dinlenmesi ve nörolojik muayene ile konur. Hekim, hareketlerinizi, denge ve reflekslerinizi değerlendirir ve belirtilerin dalgalanmasını sorar. Parkinson hastalığını gösteren tek bir laboratuvar testi yoktur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri ile diğer hastalıkların ekarte edilmesi
• Beyin görüntüleme (MRI veya BT) gerekirse istenir
• Gerekli durumlarda nörolojik testler

Randevunuzda neler beklenir

Nöroloji muayenesi genellikle 30-60 dakika sürer. Tanı koymak için belirtilerin bir süre takip edilmesi gerekebilir. Hekiminiz size belirtileri nasıl kaydedeceğinizi önerebilir; bu, gelip giden belirtilerin anlaşılmasına yardımcı olur.

Tedavi

Parkinson tedavisinde amaç belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; ilaçlar, fizik tedavi, konuşma terapisi ve yaşam tarzı düzenlemeleri bir arada planlanır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte alın
• Belirtilerinizin seyrini takip etmek için bir günlük tutun
• Düzenli uyuyun ve yeterli dinlenin
• Evde düşme riskini azaltmak için kaymaz paspaslar ve tutacaklar kullanın
• Stresten uzak durmaya çalışın; stres belirtileri artırabilir

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz beyindeki dopamin seviyesini destekleyen ilaçlar önerebilir. İlaç isimleri ve dozları hekim tarafından belirlenir; bu ilaçların zamanla etkisi değişebilir, doz ayarlaması gerekebilir. Ayrıca fizik tedavi, konuşma ve yutma terapisi tedavinin parçası olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evrede ve uygun hastalarda 'beyin pili' adı verilen derin beyin stimülasyonu (DBS) bir seçenek olabilir. Bu yöntem, beyindeki belirli bölgelere yerleştirilen elektrotlar ile hareket belirtilerini azaltmaya çalışır. Karar nöroloji ve beyin cerrahisi ekipleri tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Belirtilerin gelip geçtiğini bilmek, plan yaparken size yardımcı olur. İyi hissettiğiniz dönemlerde aktif olun, kötü dönemler için dinlenmeye zaman ayırın. Günlük işleri küçük adımlara bölmek işleri kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün kısa yürüyüşler veya doktorunuzun önerdiği egzersizleri yapın
• Sosyal etkinliklere katılın, arkadaşlarınızla bağlantıda kalın
• Keyif aldığınız hobilerinizi sürdürün
• Alkol ve sigaradan uzak durun

Diyet ve egzersiz

Bol su için, posalı besinler tüketin ve kabızlığı önlemek için sebze ile meyveye yer verin. Egzersiz, kas gücünü, dengeyi ve esnekliği korur; bu da düşme riskini azaltır. Bir diyetisyen veya fizyoterapist size özel plan hazırlayabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson, sadece hareketi değil ruh sağlığını da etkileyebilir. Depresyon, kaygı ve umutsuzluk hastalıkla birlikte görülebilir. Bu durumda bir psikolog veya psikiyatristten destek almak tedavinin önemli bir parçasıdır; yalnız olmadığınızı unutmayın.

Önleme

Parkinson'un kesin olarak önlenmesi için bilinen bir yöntem yoktur. Ancak düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve toksik kimyasallardan uzak durma gibi sağlıklı yaşam alışkanlıkları riskin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Tarama programları

Parkinson hastalığı için toplum genelinde rutin tarama önerilmez. Erken tanı, belirtilerin fark edilmesi ve zamanında hekime başvuru ile mümkündür.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşmeler ve kırık riski artar
• Yutma güçlüğü nedeniyle yetersiz beslenme ve kilo kaybı
• Zaman içinde belirgin hareket kısıtlılığı ve günlük yaşamda bağımlılık
• Depresyon, anksiyete ve uyku sorunları

Uzun vadeli görünüm

Parkinson ilerleyici bir hastalık olmasına rağmen, tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle belirtiler yıllarca kontrol altında tutulabilir. Gelip giden belirtiler, doğru tedavi ve destekle yönetilebilir. Pek çok insan tanı sonrası uzun yıllar bağımsız ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.