Okul Çağı Çocuklarda Yatınca Artan Öksürük

Genel Bakış

Öksürük, vücudun solunum yollarını temizlemeye çalışan doğal bir savunma mekanizmasıdır. Yatınca artan öksürük ise çocuklarda sık karşılaşılan bir durumdur; özellikle okul çağındaki çocuklarda burun akıntısının boğaza damlaması, hava yolu hassasiyeti veya mide içeriğinin yemek borusuna kaçması gibi nedenlerle ortaya çıkabilir.

Evet, okul çağı çocuklarında öksürük çok yaygındır. Yatınca artan öksürük ise birçok çocukta görülür ve çoğunlukla üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı olarak kendiliğinden iyileşir.

Bu durum genellikle 6-12 yaş arası okul çağı çocuklarını etkiler. Ancak okul öncesi çocuklarda ve ergenlerde de görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yatınca veya uykuya dalınca artan öksürük
• Kuru ya da balgamlı öksürük
• Burun tıkanıklığı ve burun akıntısı
• Boğazda takılma hissi
• Uykuda horlama veya ağız açık uyuma

Çocuklarda belirtiler

• Gece öksürüğü nedeniyle sık sık uyanma
• Sabahları yorgun ve huzursuz uyanma
• Yatarken öksürüğün artması, oturunca azalması
• Okulda dikkat dağınıklığı ve gündüz uykululuk
• Öksürük nöbetlerinin sonunda kusma

Nedenler

Ana nedenler

• Burun akıntısının boğaza damlaması (geniz akıntısı)
• Hava yolu aşırı duyarlılığı (astım) ve gece öksürüğü
• Mide asidinin yemek borusuna kaçması (reflü)
• Soğuk algınlığı, bronşit gibi solunum yolu enfeksiyonları
• Ev tozu, polen gibi alerjenlere maruz kalma
• Uyku sırasında geniz eti veya bademciklerin hava yolunu tıkaması

Risk faktörleri

• Ailede astım, alerji veya egzama öyküsü
• Evde sigara içilmesi veya sigara dumanına maruz kalma
• Fazla kilolu olmak
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde yaşamak
• Gece geç saatte yemek yemek ve hemen yatmak
• Okul, kreş gibi kalabalık ortamlarda sık enfeksiyon geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Öksürük 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Çocuğun uyku düzeni ve günlük aktiviteleri ciddi şekilde bozuluyorsa
• Solunum sayısı yaşıtlarına göre belirgin şekilde artmışsa
• Kilo kaybı veya iştahsızlık varsa
• Öksürük krizleri sık sık kusmaya neden oluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yatınca artan öksürük sık sık tekrarlıyorsa
• Öksürük okul yaşamını, ders başarısını veya sosyal etkinlikleri etkiliyorsa
• Belirtiler aylarca sürüyor ve yaşam kalitesini düşürüyorsa

Tanı

Doktor, öncelikle çocuğunuzun ve ailenizin öyküsünü dinler. Öksürüğün ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, gece veya gündüz olmasına göre değişip değişmediğini ve eşlik eden belirtileri sorar. Ardından fizik muayene yapar.

Yapılabilecek testler

• Alerji testleri (cilt veya kan testi)
• Solunum fonksiyon testi (üfleme testi)
• Akciğer röntgeni
• Kulak burun boğaz muayenesi (geniz eti ve bademciklerin değerlendirilmesi)
• Reflü şüphesinde mide asidi ölçümü veya endoskopi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve tetkiklerin çoğu ağrısızdır. Çocuğunuz bazı testler sırasında hafif rahatsızlık duyabilir, ancak doktor ve hemşireler işlem sırasında onu sakinleştirmek için yardımcı olur. Sonuçlara göre doktor size uygun tedavi planını anlatacaktır.

Tedavi

Tedavi, öksürüğün nedenine yöneliktir. Amaç, çocuğunuzun rahat nefes almasını ve kesintisiz uyuyabilmesini sağlamaktır. İlaç kullanımı, altta yatan hastalığa göre doktor tarafından belirlenir. Kendi başınıza öksürük şurubu veya başka bir ilaç kullanmayın.

Evde kişisel bakım

• Yatak başını hafifçe yükseltmek
• Yatmadan önce burun temizliği yapmak ve burnu açık tutmak
• Oda havasını nemlendirmek, aşırı kuru havadan kaçınmak
• Yatmadan 2-3 saat önce yemek yemeyi kesmek
• Çocuğu sigara dumanından ve keskin kokulardan uzak tutmak
• Gün içinde bol sıvı vermek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz altta yatan nedene göre ilaç tedavisi önerebilir. Örneğin, alerjik rinit veya astım için nefes açıcı spreyler, reflü için mide asidini dengeleyen ilaçlar kullanılabilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca doktor karar vermelidir. Asla başka bir çocuğun ilacını veya doktor önerisi olmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, büyümüş geniz eti veya bademcikler hava yolunu belirgin şekilde tıkıyorsa ameliyat gerekebilir. Bu karar, çocuk doktoru ve kulak burun boğaz uzmanı tarafından birlikte değerlendirildikten sonra verilir.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuzun uyku düzenini koruyun ve yatma saatini sabitleştirin. Odasında toz, tüy gibi alerjenleri azaltın. Öksürüğü tetikleyebilecek asitli içecekler, çok soğuk veya çok tatlı yiyeceklerden kaçının. Gece boyunca yanında bir bardak su bulundurun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku saatleri belirlemek
• Gündüz fiziksel aktivite yapmak, ancak aşırı yorucu aktivitelerden kaçınmak
• Yatak odasını serin, temiz ve iyi havalandırılmış tutmak
• Yastık, yorgan ve yatak için alerji dostu malzemeler seçmek
• Kaygıyı azaltmak için rahatlatıcı uyku rutinleri oluşturmak

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yeterli beslenme bağışıklık sistemini güçlendirir. Yatmadan hemen önce ağır yemeklerden kaçının. Gün içinde düzenli egzersiz genel sağlık için faydalıdır, ancak bazı çocuklarda yoğun egzersiz öksürüğü tetikleyebilir; bu yüzden aktivite planını doktorunuzla paylaşın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gece öksürüğü hem çocuk hem de ebeveynler için kaygı ve uykusuzluk yaratabilir. Sakin ve destekleyici bir tutum, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar. Öksürük uzun sürüyorsa ve çocuğun okul veya sosyal hayatını etkiliyorsa psikolojik destek almak faydalı olabilir.

Önleme

Okul çağı çocuklarında yatınca artan öksürüğü tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, sigara dumanından uzak durmak, el yıkamayı alışkanlık haline getirmek ve bilinen alerjenlerden korunmak riski azaltır.

Aşılar

Mevsimsel grip aşısı, nezle ve grip gibi solunum yolu enfeksiyonlarının önlenmesinde önemlidir. Çocuğunuzun aşı takvimine Sağlık Bakanlığının önerileri doğrultusunda uyulmalıdır.

Tarama programları

Okul çağı çocuklarında düzenli aralıklarla yapılan sağlık kontrolleri, astım, alerji veya geniz eti gibi altta yatan sorunların erken fark edilmesine yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uyku bozukluğu, gece sık uyanma ve gündüz yorgunluğu
• Okul başarısında düşüş ve dikkat sorunları
• İştah kaybı ve kilo kaybı
• Astım gibi hastalıkların kontrol altına alınamaması
• Sık tekrarlayan orta kulak iltihabı veya sinüzit

Uzun vadeli görünüm

Doğru tanı ve uygun tedavi ile çocukların büyük çoğunluğunda yatınca artan öksürük tamamen düzelir veya kontrol altına alınır. Çoğu durumda bu belirti geçicidir ve çocuk sağlıklı, normal yaşamına döner. Uzun süreli öksürük bile doğru yaklaşımla büyük ölçüde iyileştirilebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.