Serangan Asma: Punca, Tanda dan Cara Mengawal

Gambaran keseluruhan

Serangan asma (juga dipanggil flare-up) ialah keadaan apabila gejala asma seperti semput, batuk dan sesak nafas menjadi lebih teruk daripada biasa. Ia berlaku apabila saluran udara dalam paru-paru menjadi bengkak, menyempit dan menghasilkan lebih banyak lendir, menyebabkan sukar untuk bernafas.

Ya, asma adalah salah satu penyakit tidak berjangkit yang biasa di Malaysia. Menurut Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), ramai rakyat Malaysia hidup dengan asma.

Asma boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap bermula pada zaman kanak-kanak. Orang dewasa juga boleh menghidap asma pada bila-bila masa, dan ia memberi kesan kepada semua jantina serta bangsa.

Gejala

Gejala biasa

• Semput (bunyi siulan semasa bernafas)
• Batuk, terutamanya pada waktu malam atau awal pagi
• Sesak nafas atau rasa seperti kekurangan udara
• Dada terasa ketat, berat atau sakit
• Sukar untuk tidur kerana masalah pernafasan

Gejala pada kanak-kanak

• Batuk yang berterusan, terutamanya semasa bermain atau ketawa
• Bunyi semput yang sukar didengar pada bayi, tetapi dapat dirasai sebagai pergerakan dada yang cepat
• Kurang bertenaga dan cepat letih
• Menolak makanan atau susu kerana sukar bernafas
• Berkata 'dada saya ketat' atau 'susah nak bernafas'

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas yang mudah berlaku walaupun dengan aktiviti ringan
• Batuk yang makin kerap, kadang-kadang disalah anggap sebagai kesan penuaan
• Kelelahan yang luar biasa
• Rasa pening atau keliru akibat kekurangan oksigen
• Gejala bertambah teruk apabila terkena jangkitan seperti selesema

Punca

Punca utama

• Alergen seperti hama habuk, bulu haiwan, debunga dan kulat
• Jangkitan virus seperti selesema, influenza atau COVID-19
• Asap rokok daripada perokok atau sisa asap pada pakaian
• Pencemaran udara, jerebu dan asap kenderaan
• Udara sejuk atau perubahan cuaca yang mendadak
• Bau kuat seperti minyak wangi, penyembur rambut dan bahan pencuci

Faktor risiko

• Mempunyai ahli keluarga yang menghidap asma atau ekzema
• Menghidap alahan seperti demam alergi (rhinitis alergi)
• Pernah mengalami jangkitan pernafasan yang teruk ketika kecil
• Merokok atau terdedah kepada asap rokok secara pasif
• Berat badan berlebihan atau obesiti
• Bekerja dalam persekitaran yang terdedah kepada habuk, bahan kimia atau asap

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika gejala asma bertambah teruk walaupun telah mengambil ubat seperti biasa
• Jika anda perlu menggunakan inhaler pelega lebih daripada dua kali seminggu
• Jika serangan asma mengganggu tidur atau aktiviti harian

Buat temujanji rutin jika:

• Buat pemeriksaan berkala dengan doktor sekurang-kurangnya sekali setahun
• Semak pelan tindakan asma bersama doktor untuk memastikan ia masih sesuai
• Jika gejala berubah, ubat tidak lagi berkesan, atau anda mempunyai soalan tentang pengurusan asma

Diagnosis

Doktor akan menilai gejala, mengambil sejarah kesihatan anda dan keluarga, dan melakukan pemeriksaan fizikal. Asma biasanya didiagnosis apabila corak gejala tertentu hadir dan fungsi paru-paru menunjukkan penyempitan saluran udara yang boleh pulih.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian spirometri untuk mengukur isi padu dan kelajuan udara yang anda hembus
• Ujian aliran puncak (peak flow) menggunakan alat kecil untuk memantau kesempitan saluran udara
• Ujian alahan melalui ujian darah atau kulit untuk mengenal pasti pencetus
• Ujian cabaran bronkial, di mana anda menyedut bahan khas untuk melihat sama ada saluran udara menjadi sempit

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Diagnosis mungkin mengambil masa lebih daripada satu lawatan. Doktor mungkin meminta anda menggunakan inhaler pelega dan kemudian mengulangi ujian untuk melihat perubahan. Jika perlu, doktor akan merujuk anda kepada pakar pernafasan untuk penilaian lanjut.

Rawatan

Rawatan asma bertujuan untuk mengawal gejala, mencegah serangan, dan membolehkan anda menjalani kehidupan normal. Rawatan biasanya digabungkan dengan ubat-ubatan, pelan tindakan asma dan perubahan gaya hidup yang sesuai.

Penjagaan diri di rumah

• Kenal pasti dan elakkan pencetus asma anda
• Ikuti pelan tindakan asma yang disediakan oleh doktor
• Gunakan inhaler dengan teknik yang betul — minta jururawat tunjukkan jika tidak pasti
• Ambil ubat mengikut jadual, walaupun tiada gejala
• Pastikan bekalan ubat sentiasa mencukupi dan belum luput

Rawatan perubatan

Doktor akan menetapkan ubat dalam bentuk inhaler atau tablet. Terdapat dua jenis utama: ubat pelega yang bertindak pantas untuk melegakan gejala semasa serangan, dan ubat pengawal yang diambil setiap hari untuk mengurangkan keradangan dan mencegah serangan. Sesetengah pesakit mungkin memerlukan inhaler gabungan atau rawatan biologi untuk asma yang sukar dikawal. Semua ubat ini perlulah digunakan mengikut nasihat doktor. Jangan ubah dos atau berhenti mengambil ubat tanpa berbincang dengan doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan rawatan biasa untuk asma. Bagi kes asma teruk yang tidak terkawal, doktor pakar mungkin membincangkan prosedur seperti termoplasti bronkial. Prosedur ini jarang dilakukan dan hanya selepas penilaian menyeluruh oleh pasukan pernafasan.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan asma memerlukan pengurusan yang berterusan. Dengan asma yang terkawal, anda boleh belajar, bekerja, bersukan dan menjalani hidup seperti biasa. Kuncinya ialah memahami keadaan anda, mengenali tanda awal serangan, dan bekerjasama rapat dengan pasukan kesihatan.

Tip gaya hidup

• Hentikan tabiat merokok dan elakkan kawasan berasap
• Pastikan rumah bersih dan bebas hama habuk — cuci cadar dengan air panas dan gunakan sarung kusyen antialergi
• Gunakan penghawa dingin atau pembersih udara semasa jerebu
• Elakkan ubat tahan sakit tanpa nasihat doktor kerana sesetengah ubat boleh memburukkan asma
• Kekalkan berat badan yang sihat melalui pemakanan dan aktiviti fizikal

Diet dan senaman

Tiada diet khusus untuk asma, tetapi pemakanan seimbang yang kaya dengan buah-buahan dan sayur-sayuran menyokong sistem imun anda. Senaman secara tetap adalah selamat dan digalakkan — ia menguatkan otot pernafasan dan jantung. Sentiasa memanaskan badan, bawa inhaler anda, dan beritahu jurulatih tentang asma anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan asma kadang-kadang menimbulkan kebimbangan, terutamanya jika anda pernah mengalami serangan teruk. Rasa bimbang atau takut adalah normal. Jika anda berasa sedih, tertekan atau sukar tidur kerana kebimbangan, berbincanglah dengan doktor atau kaunselor kesihatan mental.

Pencegahan

Asma tidak boleh disembuhkan, tetapi serangan asma selalunya boleh dicegah. Dengan mengenal pasti dan mengelakkan pencetus, mengambil ubat pengawal dengan betul, dan mengikuti pelan tindakan asma, anda boleh mengurangkan risiko serangan dengan ketara.

Vaksin

Pastikan vaksinasi anda lengkap, termasuk vaksin selesema (influenza) dan vaksin COVID-19. Jangkitan pernafasan seperti selesema boleh mencetuskan serangan asma. Tanya doktor anda tentang vaksin yang disyorkan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Keadaan kecemasan pernafasan yang memerlukan rawatan hospital dan oksigen
• Keradangan kronik yang berpanjangan boleh menyebabkan perubahan kekal pada saluran udara
• Gangguan tidur dan keletihan yang menjejaskan kualiti hidup
• Penggunaan ubat pelega secara berlebihan boleh menyebabkan kesan sampingan
• Pada kanak-kanak, asma yang tidak dikawal boleh menjejaskan pertumbuhan dan kehadiran ke sekolah

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul dan pengurusan yang baik, kebanyakan orang dengan asma dapat menjalani kehidupan yang penuh dan aktif. Asma memang keadaan jangka panjang, tetapi gejala boleh dikawal dengan baik. Teruskan berjumpa doktor secara berkala dan jangan berputus asa.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.