Asma: Bila Perlu Mendapatkan Rawatan

Gambaran keseluruhan

Asma ialah penyakit jangka panjang yang menjejaskan saluran pernafasan (tiub yang membawa udara ke paru-paru). Ia menyebabkan saluran ini menjadi bengkak dan sempit, menjadikan sukar untuk bernafas. Keadaan ini boleh diuruskan dengan baik dengan rawatan, tetapi tidak dapat disembuhkan sepenuhnya.

Asma adalah penyakit yang sangat biasa di seluruh dunia, termasuk di Malaysia. Kira-kira 1 daripada 10 orang dewasa dan 1 daripada 5 kanak-kanak mungkin mengalami asma di sesetengah negara. Di Malaysia, asma merupakan salah satu penyakit pernafasan kronik yang paling kerap dirawat di klinik dan hospital.

Asma boleh bermula pada mana-mana usia, tetapi ia paling kerap bermula pada zaman kanak-kanak. Ia juga boleh muncul pada dewasa, terutamanya jika seseorang terdedah kepada bahan perengsa di tempat kerja atau mempunyai sejarah alergi. Kebanyakan orang yang menghidap asma mungkin juga mempunyai ekzema atau rinitis alergi.

Gejala

Gejala biasa

• Sukar bernafas atau rasa seperti kekurang udara
• Bunyi 'wheeze' atau siulan ketika bernafas, terutamanya apabila anda hembus
• Batuk yang berterusan, lebih teruk pada waktu malam atau awal pagi
• Rasa ketat atau berat di bahagian dada
• Bangun dari tidur kerana batuk atau sukar bernafas

Gejala pada kanak-kanak

• Cepat penat semasa bermain atau tidak mahu bersenam
• Batuk yang bertambah teruk apabila ketawa, menangis, atau selepas bermain
• Bernafas dengan cepat atau kelihatan seperti menarik nafas dengan otot leher
• Mengadu sakit perut atau dada
• Kelihatan pucat atau berpeluh apabila bernafas

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Mengalami sesak nafas apabila melakukan aktiviti harian seperti berjalan atau menghadap tangga
• Batuk yang berlarutan atau bertambah teruk pada waktu malam
• Bunyi wheeze yang mungkin sukar didengar kerana otot pernafasan yang lemah
• Rasa sangat letih atau kurang tenaga akibat kesukaran bernafas
• Mungkin mengaitkan gejala ini dengan penuaan atau penyakit jantung, jadi penting untuk berunding dengan doktor

Punca

Punca utama

• Punca sebenar asma tidak diketahui sepenuhnya, tetapi ia berkait dengan keradangan saluran pernafasan.
• Pencetus asma termasuk alergen dalam rumah seperti habuk, debunga, bulu haiwan, dan kulat.
• Jangkitan virus seperti selsema dan influenza boleh mencetuskan serangan.
• Asap rokok, pencemaran udara, bau wangi yang kuat, dan bahan kimia boleh merengsakan saluran pernafasan.
• Senaman berat, udara sejuk, atau perubahan cuaca juga merupakan pencetus biasa.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga dengan asma atau penyakit alergi (seperti ekzema dan rinitis alergi)
• Alergi peribadi seperti hidung berair yang kerap atau ekzema
• Jangkitan paru-paru yang kerap atau teruk semasa kecil
• Pendedahan kepada asap rokok semasa dalam kandungan atau semasa kanak-kanak
• Pekerjaan yang banyak terdedah kepada habuk, asap, atau bahan kimia seperti pekerja pembinaan atau industri

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika gejala asma anda semakin teruk walaupun mengambil rawatan biasa, atau anda perlu menggunakan inhaler lebih kerap daripada biasa
• Jika gejala asma mengganggu kerja, sekolah, atau tidur anda
• Jika anda mengalami batuk atau sesak nafas yang tidak seperti biasa dan tidak reda
• Jika anda perlu menghubungi doktor untuk mendapatkan nasihat tentang pelan rawatan baru
• Jika anda mengalami demam bersama gejala asma, kerana mungkin ada jangkitan

Buat temujanji rutin jika:

• Untuk pemeriksaan kawalan asma secara berkala, biasanya setiap 3 hingga 6 bulan, mengikut nasihat doktor
• Apabila gejala anda berubah atau tidak stabil walaupun sudah mengambil ubat
• Untuk mempelajari atau menyemak semula teknik penggunaan inhaler yang betul
• Sebelum memulakan aktiviti fizikal yang baharu atau jika anda ingin merancang kehamilan
• Jika anda perlu mengemas kini pelan tindakan asma

Diagnosis

Untuk mendiagnosis asma, doktor akan menilai sejarah kesihatan anda, gejala, dan melakukan pemeriksaan fizikal. Ujian pernafasan akan menunjukkan sejauh mana paru-paru anda berfungsi.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Spirometri – ujian untuk mengukur jumlah udara yang anda boleh hembus dan kelajuan udara keluar
• Ujian Puncak Aliran (Peak Flow) – menggunakan alat kecil untuk mengukur kelajuan anda menghembus nafas; ia boleh digunakan di rumah untuk memantau asma
• Ujian alahan – ujian kulit atau darah untuk mengenal pasti bahan yang anda alah dan mungkin mencetuskan asma
• Ujian tindak balas bronkial – jika doktor mengesyaki asma, ujian ini mengukur perubahan fungsi paru-paru selepas anda menyedut bahan tertentu

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Semasa ujian, anda akan diminta bernafas ke dalam tiub yang disambungkan kepada mesin. Ia mungkin terasa pelik tetapi tidak menyakitkan. Selepas ujian, doktor akan membincangkan keputusan dan jika disahkan asma, mereka akan menulis pelan tindakan bertulis yang mengandungi cara penggunaan ubat, bila perlu menambah atau mengurangkan ubat, dan bila perlu mendapatkan rawatan kecemasan.

Rawatan

Rawatan asma bertujuan untuk mengawal keradangan, mencegah serangan, dan membolehkan anda aktif tanpa risiko besar. Terdapat dua jenis ubat utama: pelega cepat untuk melegakan gejala semasa serangan, dan pengawal untuk mengurangkan keradangan jika diambil setiap hari. Rawatan untuk setiap orang mungkin berbeza, jadi penting untuk mengikut nasihat doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Kenal pasti dan elakkan pencetus peribadi anda – contohnya, tutup tingkap pada musim debunga, gunakan penyaman udara, dan elakkan asap rokok.
• Biasakan diri dengan tanda awal serangan – seperti batuk atau sesak ringan – dan bertindak awal dengan rawatan yang disarankan.
• Pastikan anda selalu membawa inhaler pelega anda, terutamanya bila keluar rumah.
• Bersihkan rumah secara kerap untuk mengurangkan habuk dan alergen.
• Gunakan sarung kalis habuk pada tilam dan bantal, dan cuci cadar dengan air panas secara berkala.
• Amalkan teknik pernafasan yang betul dan berehat dengan mencukupi.
• Jika anda merancang untuk bersenam, lakukan pemanasan badan dan gunakan inhaler sebelum aktiviti jika disarankan doktor.

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan asma biasanya melibatkan inhaler yang mengandungi ubat pelega cepat untuk melegakan serangan, dan mungkin inhaler pengawal yang perlu diambil setiap hari untuk mengurangkan keradangan saluran pernafasan. Sesetengah pesakit mungkin memerlukan nebulizer, iaitu alat untuk menyedut ubat dalam bentuk kabus. Untuk asma yang teruk, doktor pakar mungkin menawarkan terapi biologi yang diberikan melalui suntikan. Perubahan ubat atau dos hanya boleh dilakukan oleh doktor. Anda harus bertanya kepada doktor atau ahli farmasi tentang cara menggunakan setiap alat dengan betul.

Hidup dengan keadaan ini

Kehidupan seharian dengan asma memerlukan perancangan tetapi tidak perlu dibatasi. Pastikan anda tidur cukup, minum air secukupnya, dan elakkan pencetus. Pantau gejala anda setiap hari, dan gunakan alat puncak aliran jika doktor mengesyorkannya untuk membantu mengenal pasti serangan lebih awal. Ikuti pelan tindakan asma anda dengan teliti.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok atau rokok elektronik.
• Kekalkan berat badan yang sihat – obesiti boleh menambah beban kepada pernafasan.
• Rancang aktiviti fizikal; berjalan atau berenang adalah pilihan yang baik untuk ramai pesakit.
• Amalkan teknik relaksasi seperti tarik nafas perlahan atau meditasi untuk mengurangkan tekanan.
• Pastikan rumah anda mempunyai pengudaraan yang baik dan elakkan permaidani atau langsir yang boleh menyimpan habuk.

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang boleh menyembuhkan asma, tetapi mengambil makanan seimbang yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran dan ikan membantu menyokong kesihatan paru-paru. Untuk senaman, lakukan aktiviti sederhana secara berterusan, tetapi sentiasa panaskan badan dan bawa inhaler. Jika senaman mencetuskan gejala, berbincanglah dengan doktor; anda mungkin perlu menyesuaikan jenis atau tempoh senaman.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghidap asma kadang-kadang boleh menyebabkan kebimbangan, terutamanya jika anda sering bimbang tentang serangan. Perasaan sedih, takut, atau tertekan adalah biasa. Jika perasaan ini berlarutan atau mengganggu kehidupan anda, dapatkan sokongan daripada doktor atau kaunselor. Jangan malu untuk meminta bantuan. Ingat, kesihatan mental anda sama penting dengan kesihatan fizikal.

Pencegahan

Asma itu sendiri tidak dapat dicegah sepenuhnya kerana faktor genetik dan persekitaran yang kompleks. Walau bagaimanapun, anda boleh mencegah serangan asma dengan mengenal pasti pencetus, mematuhi rawatan, dan menjaga kesihatan umum. Vaksinasi juga membantu mencegah jangkitan yang boleh memburukkan asma.

Vaksin

Vaksin selesema (influenza) dan vaksin pneumokokus boleh membantu mengurangkan risiko jangkitan pernafasan yang boleh mencetuskan serangan asma. Tanya doktor anda tentang jadual vaksin yang sesuai untuk anda atau anak anda, berdasarkan garis panduan Kementerian Kesihatan Malaysia.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Serangan asma yang teruk boleh menyebabkan paras oksigen dalam darah menurun dengan bahaya, yang boleh mengakibatkan kegagalan pernafasan atau kematian.
• Asma yang tidak dikawal boleh menyebabkan masalah tidur yang berpanjangan dan keletihan yang menjejaskan kualiti hidup.
• Jangkitan paru-paru seperti pneumonia lebih mudah berlaku pada pesakit asma yang tidak dirawat.
• Pada kanak-kanak, asma yang tidak dirawat boleh menjejaskan pertumbuhan dan tumpuan di sekolah.
• Fungsi paru-paru mungkin merosot secara beransur-ansur dalam jangka masa panjang.

Pandangan jangka panjang

Walaupun asma adalah keadaan kronik, prognosis anda adalah baik jika ia diuruskan dengan betul. Kebanyakan orang dengan asma boleh mengawal gejala mereka dan menjalani kehidupan yang penuh dan aktif. Dengan kerjasama doktor, pelan rawatan yang baik, dan sokongan orang sekeliling, anda boleh mengurangkan risiko serangan teruk dan mengekalkan kualiti hidup yang tinggi. Jangan putus asa – anda boleh hidup dengan baik.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗
• World Health Organization (WHO) ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.