COPD pada Kanak-kanak (Penyakit Paru-paru Obstruktif Kronik)

Gambaran keseluruhan

COPD ialah penyakit paru-paru jangka panjang yang menyukarkan pernafasan. Ia lebih kerap berlaku pada orang dewasa, terutamanya perokok. Pada kanak-kanak, istilah ini kadang-kala digunakan untuk keadaan yang menyebabkan simptom serupa, seperti kerosakan paru-paru akibat kelahiran pramatang (dipanggil bronkopulmonari displasia), atau penyakit genetik yang jarang berlaku. Ini bukan diagnosis yang sama seperti COPD pada orang dewasa, tetapi ia tetap memerlukan perhatian perubatan yang teliti.

Tidak, COPD pada kanak-kanak adalah jarang. Kebanyakan kes COPD berlaku pada orang dewasa yang berumur lebih 40 tahun, dan selalunya disebabkan oleh tabiat merokok.

Ia lebih cenderung berlaku pada kanak-kanak yang lahir pramatang, mengalami jangkitan paru-paru yang teruk pada awal kehidupan, atau mempunyai penyakit genetik seperti kekurangan alfa-1 antitripsin. Kanak-kanak yang menghidap asma yang sangat teruk dan tidak terkawal juga boleh mengalami masalah paru-paru jangka panjang yang menyerupai COPD.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk yang berlarutan lebih dari 3 minggu
• Semput — bunyi siulan apabila bernafas
• Sukar bernafas atau cepat penat selepas bermain
• Kahak yang berlebihan

Gejala pada kanak-kanak

• Berat badan tidak naik mengikut umur
• Jangkitan kuman pada dada atau bronkitis yang kerap berulang
• Hujung jari tangan atau kaki membengkak (keadaaan ini dipanggil clubbing)
• Kelihatan lesu dan mudah letih
• Masalah pernafasan yang bertambah teruk semasa selsema atau cuaca sejuk

Punca

Punca utama

• Bronkopulmonari displasia (BPD) — kerosakan paru-paru yang berlaku pada bayi pramatang yang memerlukan bantuan pernafasan
• Kekurangan alfa-1 antitripsin — penyakit genetik yang menyebabkan kerosakan paru-paru dan hati
• Jangkitan virus atau bakteria yang teruk pada paru-paru ketika bayi, seperti virus RSV (Respiratory Syncytial Virus)

Faktor risiko

• Kelahiran pramatang (sebelum 37 minggu kandungan)
• Berat badan lahir rendah
• Sejarah keluarga yang menghidap emfisema atau COPD pada usia muda
• Pendedahan kepada asap rokok secara pasif
• Asma yang teruk dan tidak terkawal

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika kanak-kanak mengalami sesak nafas yang semakin teruk atau tidak reda
• Jika bibir atau jari menjadi kebiru-biruan
• Jika demam tinggi berserta batuk yang teruk
• Jika anak menjadi terlalu letih atau sukar dikejutkan

Buat temujanji rutin jika:

• Jika batuk berlarutan lebih daripada 3 minggu
• Jika semput atau sukar bernafas berlaku berulang kali tanpa sebab yang jelas
• Jika berat badan tidak naik mengikut sasaran umur
• Jika jangkitan dada atau bronkitis sering berulang

Diagnosis

Doktor akan mengambil sejarah kesihatan keluarga dan pemeriksaan fizikal, serta menjalankan ujian untuk menilai bagaimana paru-paru berfungsi. Pada kanak-kanak, diagnosis mungkin memerlukan pemerhatian yang berterusan kerana simptom boleh berubah mengikut masa.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian fungsi paru-paru (spirometri) — kanak-kanak yang lebih besar akan diminta meniup ke dalam alat untuk mengukur aliran udara
• X-ray dada untuk melihat struktur paru-paru dan memeriksa sebarang kerosakan
• Ujian darah untuk mengesan punca genetik seperti kekurangan alfa-1 antitripsin
• Ujian kahak atau sapuan hidung untuk mengesan jangkitan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa dan melibatkan beberapa ujian. Doktor akan menerangkan setiap langkah dan memastikan anak anda selesa. Jangan takut untuk bertanya sekiranya anda tidak memahami sesuatu.

Rawatan

Rawatan untuk COPD pada kanak-kanak bertujuan untuk mengawal simptom, mengurangkan risiko jangkitan, dan mengekalkan kualiti hidup yang baik. Pelan rawatan selalunya melibatkan pasukan pakar paru-paru, fisioterapi, dan pemakanan.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan anak anda dijauhkan daripada asap rokok dan pencemaran udara
• Amalkan pemakanan seimbang untuk memastikan berat badan yang sihat
• Pastikan anak mendapat rehat dan tidur yang cukup
• Ikuti jadual vaksinasi yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM)
• Bantu anak mengelakkan pengalergen seperti habuk atau bulu haiwan peliharaan

Rawatan perubatan

Doktor akan menetapkan ubat yang sesuai untuk membantu melebarkan saluran pernafasan dan mengurangkan keradangan — ubat ini selalunya berbentuk sedut (ituber). Terapi oksigen mungkin diperlukan untuk kanak-kanak yang mempunyai tahap oksigen rendah dalam darah. Fisioterapi dada dan teknik membersihkan kahak juga boleh membantu. Vaksinasi seperti vaksin influenza dan pneumokokal akan disyorkan mengikut garis panduan KKM.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan sangat jarang diperlukan. Dalam kes kerosakan paru-paru yang amat teruk, pemindahan paru-paru mungkin dipertimbangkan, tetapi ini hanya untuk keadaan yang sangat khusus dan akan dibincangkan secara mendalam oleh pasukan pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan COPD pada kanak-kanak memerlukan kerjasama keluarga dalam menguruskan simptom dan mengelakkan pencetus. Pastikan anak mengambil ubat mengikut jadual, hadir ke temu janji doktor, dan beritahu guru di sekolah tentang keadaan anak agar mereka dapat membantu jika perlu.

Tip gaya hidup

• Jangan merokok di dalam rumah atau di dalam kereta yang sama dengan anak
• Guna tudung muka jika berada di kawasan jerebu atau udara yang tercemar
• Amalkan kebersihan tangan untuk mengurangkan risiko jangkitan
• Bantu anak mengelakkan alergen yang diketahui seperti habuk, asap, atau bulu haiwan

Diet dan senaman

Pemakanan yang seimbang adalah penting untuk menyokong sistem imun dan tumbesaran. Aktiviti fizikal yang ringan seperti berjalan, berbasikal, atau bermain di taman perlu digalakkan, tetapi perlu dihentikan sekiranya anak berasa sesak nafas. Rujuk pasukan perubatan untuk cadangan senaman yang selamat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Kanak-kanak yang hidup dengan penyakit kronik mungkin berasa kecewa, takut, atau tertekan kerana perlu menjalani rawatan berterusan. Ibu bapa perlu memberi sokongan emosi dan memastikan anak tidak berasa keseorangan. Jika anda melihat tanda kemurungan atau kegelisahan yang serius, sila dapatkan bantuan daripada kaunselor atau perkhidmatan kesihatan mental di klinik kesihatan yang berdekatan. Ingat, menghubungi talian sokongan krisis adalah langkah yang berani dan penting.

Pencegahan

Tidak semua kes COPD atau keadaan menyerupai COPD boleh dicegah, terutamanya yang berkaitan dengan kelahiran pramatang atau faktor genetik. Namun, risiko kerosakan paru-paru dapat dikurangkan dengan mengelakkan asap rokok, memastikan persekitaran yang bersih, dan menjaga kesihatan anak secara menyeluruh.

Vaksin

Ikut jadual imunisasi kebangsaan yang disediakan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia. Vaksin seperti influenza dan pneumokokal membantu melindungi anak daripada jangkitan yang boleh memburukkan lagi keadaan paru-paru. Sila berbincang dengan doktor atau jururawat tentang vaksinasi yang sesuai untuk anak anda.

Program saringan

Tiada program saringan khas untuk COPD pada kanak-kanak di Malaysia. Walau bagaimanapun, bayi yang lahir pramatang atau yang berisiko tinggi akan dipantau dengan lebih rapi oleh pasukan kesihatan untuk mengesan sebarang masalah paru-paru lebih awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan paru-paru yang berulang seperti pneumonia atau bronkitis
• Kerosakan paru-paru yang semakin teruk sehingga memerlukan bantuan oksigen jangka panjang
• Gagal tumbesaran akibat kekurangan oksigen dan tenaga
• Masalah jantung yang berkaitan dengan kekurangan oksigen (dipanggil cor pulmonale)

Pandangan jangka panjang

Walaupun COPD atau keadaan menyerupai COPD pada kanak-kanak adalah keadaan yang serius, dengan rawatan yang betul, sokongan keluarga, dan gaya hidup yang sihat, ramai kanak-kanak dapat membesar dengan baik dan menjalani kehidupan yang bermakna. Setiap kes adalah unik, jadi bekerjasama dengan pasukan perubatan untuk pelan penjagaan yang paling sesuai adalah langkah terbaik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.