Pilihan Rawatan COPD: Apa yang Anda Perlu Tahu

Gambaran keseluruhan

COPD adalah singkatan untuk Chronic Obstructive Pulmonary Disease, atau dalam Bahasa Melayu, Penyakit Paru-paru Obstruktif Kronik. Ia adalah penyakit jangka panjang yang menyempitkan saluran udara dan merosakkan tisu paru-paru, menyebabkan anda sukar untuk bernafas. Penyakit ini termasuk keadaan seperti emfisema dan bronkitis kronik.

Ya, COPD adalah salah satu penyakit pernafasan yang paling biasa di dunia. Di Malaysia, ramai orang dewasa, terutamanya mereka yang berumur 40 tahun ke atas, hidup dengan penyakit ini tanpa mengetahui mereka mengalaminya.

COPD biasanya menyerang orang dewasa yang telah lama merokok atau terdedah kepada asap rokok, habuk, dan bahan kimia. Ia lebih kerap berlaku pada lelaki, tetapi peningkatan bilangan wanita juga semakin ramai. Kecenderungan genetik juga boleh menyebabkan seseorang mendapat COPD walaupun bukan perokok.

Gejala

Gejala biasa

• Berasa sukar bernafas semasa melakukan aktiviti seperti berjalan atau menaiki tangga
• Batuk kronik yang berlarutan lebih daripada beberapa minggu atau bulan
• Kahak yang banyak, sering kali berwarna jernih, putih, atau kekuningan
• Semput (bunyi siulan ketika bernafas)
• Rasa dada ketat atau sesak

Gejala pada kanak-kanak

• COPD jarang berlaku pada kanak-kanak. Jika kanak-kanak mengalami batuk berpanjangan atau sukar bernafas, ia mungkin disebabkan oleh penyakit lain seperti asma, jangkitan paru-paru, atau penyakit genetik. Ujian lanjut oleh doktor perlu dijalankan.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas yang semakin teruk walaupun berehat
• Rasa sangat letih dan lemah
• Bengkak pada kaki dan buku lali
• Jantung berdebar atau tidak teratur
• Kekeliruan atau sukar menumpukan perhatian (tanda kekurangan oksigen)

Punca

Punca utama

• Merokok, termasuk rokok tembakau, vape, dan terdedah kepada asap rokok orang lain (asap rokok terpakai)
• Pendedahan jangka panjang kepada habuk, asap bahan kimia, atau pencemaran udara di tempat kerja
• Penyakit pernafasan yang kerap ketika kanak-kanak, seperti jangkitan paru-paru yang teruk
• Kekurangan alpha-1 antitrypsin, iaitu keadaan genetik yang jarang berlaku yang merosakkan paru-paru

Faktor risiko

• Umur 40 tahun ke atas
• Sejarah merokok yang lama, termasuk bekas perokok
• Pendedahan kepada asap rokok atau asap api terbuka semasa memasak
• Bekerja di persekitaran berhabuk atau berasap seperti lombong, pembinaan, atau kilang
• Sejarah keluarga yang menghidap COPD atau emfisema

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Dapatkan rawatan segera di klinik atau hospital jika anda mengalami tanda kecemasan seperti sesak nafas teruk, bibir kebiruan, atau dada yang amat sakit.
• Jika anda sudah pun disahkan COPD dan simptom bertambah teruk walaupun mengambil ubat, berjumpa doktor dengan segera.

Buat temujanji rutin jika:

• Berjumpa doktor untuk pemeriksaan berkala jika anda sering batuk, kerap sukar bernafas, atau mudah penat.
• Jika anda seorang perokok berumur 40 tahun ke atas, berbincang dengan doktor mengenai ujian fungsi paru-paru.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah merokok, dan pendedahan anda kepada bahan perengsa. Ujian utama yang digunakan ialah spirometri, iaitu anda diminta menarik nafas dalam dan meniup kuat ke dalam alat khas untuk mengukur jumlah udara yang dapat dikeluarkan. Ujian lain mungkin termasuk X-ray dada dan ujian darah.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Spirometri (meniup ke dalam alat) untuk mengukur aliran udara
• X-ray dada untuk melihat keadaan paru-paru
• Ujian gas darah untuk memeriksa paras oksigen dan karbon dioksida
• Pulse oximetry, iaitu alat kecil pada jari untuk mengukur oksigen dalam darah

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Kebanyakan ujian ini tidak menyakitkan dan mengambil masa yang singkat. Sebelum spirometri, doktor mungkin meminta anda berhenti mengambil ubat sedut tertentu sementara untuk mendapatkan keputusan yang tepat. Anda akan dibimbing oleh juruteknik sepanjang ujian.

Rawatan

Rawatan COPD tidak dapat menyembuhkan penyakit ini, tetapi ia dapat membantu anda bernafas dengan lebih selesa, mengurangkan serangan, dan meningkatkan kualiti hidup. Rancangan rawatan biasanya disusun khas untuk keperluan anda, dan mungkin perlu diselaraskan dari masa ke masa. Rawatan utama termasuk mengubah gaya hidup, ubat-ubatan, terapi oksigen, dan pemulihan paru-paru.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok, yang merupakan langkah paling penting dalam menguruskan COPD
• Elakkan asap rokok, asap dapur, habuk, dan bahan kimia
• Amalkan teknik pernafasan seperti pernafasan bibir beruncung untuk mengurangkan sesak
• Pastikan anda mengambil vaksin yang disyorkan seperti vaksin selesema dan pneumonia, dengan berbincang dahulu bersama doktor
• Patuh kepada rancangan rawatan anda dan jangan skip ubat tanpa nasihat doktor

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan untuk COPD biasanya menggunakan ubat yang disedut melalui alat sedut (inhaler). Terdapat ubat yang membantu melebarkan saluran udara untuk memudahkan pernafasan, dan ubat yang mengurangkan bengkak atau keradangan dalam saluran udara. Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin menetapkan ubat oral atau terapi oksigen di rumah jika paras oksigen dalam darah rendah. Program pemulihan paru-paru yang merangkumi senaman dan pendidikan kesihatan juga disyorkan. Pastikan anda memahami cara menggunakan alat sedut dengan betul, dan jangan malu untuk bertanya kepada doktor atau jururawat.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk COPD. Ia mungkin disarankan pada kes yang teruk, seperti prosedur untuk membuang bahagian paru-paru yang rosak atau pemindahan paru-paru. Keputusan pembedahan akan dibincangkan oleh pakar bersama pesakit dan keluarga.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan COPD bermakna anda perlu memahami tubuh dan had anda. Rancang aktiviti harian supaya anda tidak terlalu penat. Belajar teknik pernafasan boleh membantu semasa anda aktif. Pastikan anda mengambil ubat pada masa yang betul dan simpan alat sedut di tempat yang mudah dicapai.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok orang lain
• Jaga kebersihan diri untuk mengurangkan risiko jangkitan
• Minum air kosong yang cukup, tetapi berbincang dengan doktor jika anda ada masalah jantung atau buah pinggang
• Ambil vaksin tahunan seperti yang disyorkan oleh doktor
• Bersenam secara perlahan dan beransur-ansur mengikut kemampuan
• Dapatkan tidur yang cukup

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang dan berkhasiat. Jika anda berasa kenyang dengan cepat, ambil makanan dalam kuantiti kecil tetapi lebih kerap. Senaman seperti berjalan, berbasikal statik, atau senaman pernafasan boleh menguatkan otot pernafasan. Program pemulihan paru-paru yang dikendalikan oleh ahli terapi boleh membantu anda bersenam dengan selamat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan penyakit kronik seperti COPD boleh menyebabkan perasaan bimbang, sedih, atau tertekan. Adalah normal untuk merasa terbeban. Bercakap dengan doktor, kaunselor, atau ahli keluarga yang dipercayai boleh membantu. Jika anda berasa tertekan atau tidak tenteram, jangan malu untuk mendapatkan sokongan kesihatan mental.

Pencegahan

COPD tidak semestinya dapat dicegah sepenuhnya, tetapi anda boleh mengurangkan risiko dengan tidak merokok, mengelakkan bahan perengsa, dan menjaga kesihatan paru-paru. Bagi perokok, berhenti merokok adalah cara paling berkesan.

Vaksin

Vaksin selesema (influenza), pneumonia (pneumokokal), dan mungkin vaksin lain disyorkan kerana jangkitan pernafasan boleh memburukkan simptom COPD. Bincangkan jadual vaksin dengan doktor anda.

Program saringan

Ujian spirometri untuk mengesan COPD awal disarankan jika anda berisiko tinggi, misalnya perokok berusia 40 tahun atau lebih, walaupun anda belum mempunyai simptom yang serius. Doktor anda boleh menilai sama ada anda perlu menjalani saringan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan paru-paru yang berulang dan lebih teruk
• Paras oksigen yang rendah dalam darah, menyebabkan kerosakan pada jantung
• Tekanan darah tinggi di dalam saluran darah paru-paru (hipertensi pulmonari)
• Kegagalan jantung kerana jantung perlu bekerja lebih keras
• Kehilangan jisim otot dan tulang (osteoporosis), kemurungan, dan penurunan kualiti hidup

Pandangan jangka panjang

Walaupun COPD adalah penyakit jangka panjang yang tidak boleh disembuhkan, ramai orang dengan COPD terus menjalani kehidupan yang aktif dan bermakna dengan rawatan yang betul, perubahan gaya hidup, dan sokongan. Rawatan awal dan konsisten boleh melambatkan kerosakan paru-paru, mengurangkan serangan, dan membantu anda bernafas lebih selesa. Fokus pada apa yang boleh anda lakukan, bukan pada had anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.