Hidup dengan Sesak Nafas

Gambaran keseluruhan

Sesak nafas ialah keadaan di mana anda berasa sukar untuk bernafas atau berasa tidak cukup udara. Ia bukan satu penyakit, tetapi gejala bahawa ada sesuatu yang tidak kena pada sistem pernafasan atau jantung.

Ya, sesak nafas adalah salah satu gejala yang paling kerap dilaporkan di klinik dan hospital. Ramai orang pernah mengalaminya selepas aktiviti berat, tetapi ia perlu diperiksa jika kerap berlaku atau tanpa sebab yang jelas.

Ia boleh menjejaskan sesiapa sahaja, daripada kanak-kanak sehingga warga emas. Perokok, penghidap asma, penyakit jantung, atau penyakit paru-paru kronik lebih berisiko.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa sukar untuk menarik nafas penuh
• Rasa ketat atau berat di dada
• Bernafas laju atau pendek-pendek
• Bunyi berdehit atau seperti siulan semasa bernafas
• Rasa seperti tercekik atau lemas

Gejala pada kanak-kanak

• Bernafas laju dan kelihatan susah
• Dadar tertarik kuat ke dalam ketika bernafas (tugging)
• Kelihatan lesu, tidak mahu bermain atau menyusu
• Bibir atau kulit menjadi kebiruan — hubungi perkhidmatan kecemasan dengan segera

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas ketika berehat atau melakukan kerja harian yang ringan
• Rasa letih dan lemah
• Kaki bengkak mungkin menandakan masalah jantung
• Kelihatan keliru atau mengantuk kerana kekurangan oksigen

Punca

Punca utama

• Masalah paru-paru seperti asma, COPD (penyakit paru-paru kronik yang menyempitkan saluran udara), atau jangkitan seperti bronkitis (radang saluran udara) dan pneumonia (radang paru-paru)
• Masalah jantung seperti kegagalan jantung (jantung tidak mengepam darah dengan baik) atau irama jantung tidak teratur
• Anemia (kekurangan sel darah merah untuk membawa oksigen)
• Kebimbangan atau serangan panik
• Berat badan berlebihan atau kurang aktif
• Terdedah kepada asap rokok, habuk, atau bahan pencemar

Faktor risiko

• Merokok atau terdedah kepada asap tembakau
• Umur lanjut
• Sejarah penyakit paru-paru atau jantung
• Pekerjaan yang terdedah kepada bahan kimia atau habuk
• Obesiti
• Tahap kecergasan yang rendah

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas yang teruk atau tidak hilang selepas berehat
• Ia disertai sakit dada, degupan jantung laju, atau kepala ringan
• Ia mengganggu tidur atau keupayaan untuk menjalankan aktiviti harian

Buat temujanji rutin jika:

• Anda selalu sesak nafas walaupun dengan aktiviti yang ringan
• Sesak nafas anda semakin kerap atau semakin teruk
• Anda ingin menjalani pemeriksaan kesihatan untuk asma, jantung, atau paru-paru

Diagnosis

Doktor akan menyoal tentang simptom anda, sejarah kesihatan, dan melakukan pemeriksaan fizikal. Mereka mungkin mengukur tahap oksigen dalam darah menggunakan alat kecil di jari (pulse oximeter) dan mendengar bunyi paru-paru anda.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian fungsi paru-paru (spirometri) untuk menilai aliran udara
• X-ray dada untuk melihat struktur paru-paru dan jantung
• Ujian darah untuk memeriksa anemia, jangkitan, atau masalah lain
• Elektrokardiogram (ECG) untuk memeriksa irama jantung
• Ujian senaman atau ujian alahan, jika perlu

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Diagnosis biasanya bermula di klinik kesihatan. Jika perlu, doktor akan merujuk anda kepada pakar perubatan respiratori (paru-paru) atau kardiologi (jantung). Anda mungkin diminta melakukan satu atau beberapa ujian sahaja, bergantung kepada gejala.

Rawatan

Rawatan sesak nafas bergantung kepada puncanya. Misalnya, asma dirawat dengan ubat yang mengurangkan keradangan, manakala masalah jantung dirawat dengan ubat untuk memudahkan kerja jantung. Matlamat utama adalah melegakan gejala dan merawat punca asas.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok
• Ambil ubat mengikut jadual yang ditetapkan; jangan hentikan tanpa berbincang dengan doktor
• Amalkan pernafasan bibir muncung (pursed-lip breathing) untuk membantu mengawal sesak nafas
• Kenalpasti dan elakkan pencetus seperti habuk, asap, atau bau yang kuat
• Rehat yang mencukupi dan jangan terlalu memaksakan diri

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat sedut untuk melegakan dan mencegah gejala, atau ubat lain untuk jangkitan atau masalah jantung. Terapi oksigen boleh digunakan jika tahap oksigen rendah. Program pemulihan pulmonari — gabungan senaman dan pendidikan — juga sangat membantu. Sentiasa bincang dengan doktor atau ahli farmasi tentang rawatan yang sesuai untuk anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang menjadi rawatan pertama untuk sesak nafas. Walau bagaimanapun, jika punca seperti tumor paru-paru, penyempitan saluran darah, atau masalah injap jantung dikesan, pembedahan mungkin disyorkan. Doktor pakar akan menerangkan pilihan serta risiko kepada anda.

Hidup dengan keadaan ini

Kenali pernafasan anda sendiri dan had tubuh. Susun kerja supaya tidak terlalu berat, dan berehat sebelum anda menjadi terlalu penat. Gunakan teknik pernafasan yang diajar oleh doktor atau ahli fisioterapi untuk mengelakkan panik.

Tip gaya hidup

• Jaga jarak dari perokok dan kawasan berhampiran asap
• Kekalkan berat badan yang sihat
• Dapatkan tidur yang cukup
• Sertai program pemulihan paru-paru jika disarankan
• Maklumkan kepada keluarga dan rakan sekerja tentang keadaan anda supaya mereka memahami dan boleh membantu

Diet dan senaman

Makan secara sihat dengan bahagian kecil tetapi kerap untuk mengelakkan perut penuh yang boleh menekan diafragma. Latihan ringan seperti berjalan atau senaman pernafasan boleh menguatkan otot. Rujuk doktor sebelum memulakan sebarang program senaman baharu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sesak nafas boleh menimbulkan rasa takut dan cemas, dan kebimbangan itu menjadikan pernafasan semakin laju. Jika anda berasa sedih, bimbang, atau tiada harapan, sila dapatkan bantuan. Bercakap dengan doktor, kaunselor, atau gunakan talian bantuan kesihatan mental. Jangan simpan sendiri.

Pencegahan

Sesak nafas tidak selalu boleh dicegah, tetapi risiko dapat dikurangkan dengan tidak merokok, mengawal penyakit seperti asma dan darah tinggi, menjaga berat badan, serta mengelakkan bahan pencetus atau pencemar udara.

Vaksin

Ikuti jadual vaksinasi yang disyorkan oleh KKM, termasuk vaksin selesema (influenza), vaksin pneumonia, dan vaksin COVID-19. Vaksin ini boleh mengurangkan risiko jangkitan paru-paru yang serius.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kekurangan oksigen dalam tubuh yang boleh menjejaskan otak dan jantung
• Jangkitan paru-paru berulang atau semakin teruk
• Kerosakan paru-paru atau jantung yang tidak dapat dipulihkan
• Kebimbangan, kemurungan, dan penurunan kualiti hidup

Pandangan jangka panjang

Ramai pesakit dengan sesak nafas boleh menjalani kehidupan yang aktif dan bermakna dengan rawatan yang betul. Setiap orang berbeza, jadi bekerjasamalah dengan pasukan perubatan anda untuk mencari cara terbaik mengawal gejala.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.