Pneumonia dan Kehidupan Keluarga

Gambaran keseluruhan

Pneumonia ialah jangkitan pada paru-paru yang menyebabkan kantung udara dalam paru-paru menjadi bengkak dan dipenuhi cecair atau nanah. Ini menyukarkan badan untuk mendapatkan oksigen dan menyebabkan sukar bernafas.

Ya, pneumonia ialah penyakit yang biasa berlaku di Malaysia dan di seluruh dunia. Ia boleh menjadi ringan atau teruk, dan rawatan awal sangat membantu pemulihan.

Ia boleh menyerang semua peringkat umur, tetapi risiko lebih tinggi bagi kanak-kanak di bawah 2 tahun, warga emas 65 tahun ke atas, perokok, dan mereka yang menghidap penyakit kronik seperti kencing manis atau penyakit jantung.

Gejala

Gejala biasa

• Demam
• Batuk yang mungkin disertai kahak pekat atau berwarna
• Sesak nafas atau pernafasan laju
• Sakit dada apabila menarik nafas atau batuk
• Berasa sangat letih dan lesu
• Tidak selera makan

Gejala pada kanak-kanak

• Pernafasan cepat daripada biasa
• Tarik nafas dengan kuat sehingga dada kelihatan turun naik
• Tidak mahu menyusu atau makan
• Demam dan batuk
• Anak kelihatan tidak aktif atau merengek

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau perubahan tingkah laku (tiba-tiba kurang sedar)
• Suhu badan lebih rendah daripada biasa
• Rasa lemah atau mudah jatuh
• Pernafasan cepat walaupun tidak demam tinggi
• Batuk yang berpanjangan

Punca

Punca utama

• Bakteria seperti Streptococcus pneumoniae adalah punca paling biasa bagi pneumonia bakteria.
• Virus seperti influenza dan virus COVID-19 juga boleh menyebabkan pneumonia.
• Kulat jarang menjadi punca, dan biasanya berlaku pada orang yang ada masalah imuniti.

Faktor risiko

• Merokok atau terdedah asap rokok
• Usia bawah 2 tahun atau lebih 65 tahun
• Menghidap penyakit kronik seperti asma, kencing manis, atau penyakit jantung
• Sistem imun yang lemah, contohnya akibat penyakit atau rawatan tertentu
• Pemulihan selepas jangkitan selesema atau influenza yang tidak sembuh sepenuhnya

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas atau sakit dada yang teruk
• Bibir atau muka kebiruan
• Batuk darah
• Rasa keliru atau tidak sedar

Buat temujanji rutin jika:

• Demam berterusan selama lebih daripada 3 hari
• Batuk yang berlarutan atau semakin teruk
• Berasa sangat lemah dan tidak dapat melakukan aktiviti harian
• Gejala pneumonia pada kanak-kanak atau warga emas walaupun kelihatan ringan

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala anda, mendengar bunyi paru-paru menggunakan stetoskop, dan memeriksa tanda-tanda jangkitan. Jika perlu, doktor akan mengarahkan ujian tambahan bagi mengesahkan pneumonia.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal dan auskultasi (dengar paru-paru)
• X-ray dada untuk melihat kawasan jangkitan dalam paru-paru
• Ujian darah untuk mengesan kuman dan tahap jangkitan
• Ujian kahak untuk mengenal pasti punca kuman

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan memaklumkan keputusan dan menasihatkan rawatan yang sesuai. Untuk kes ringan, anda mungkin dirawat di rumah; untuk kes teruk, doktor mungkin mencadangkan rawatan di hospital.

Rawatan

Rawatan pneumonia bergantung kepada punca jangkitan, tahap keterukan, dan kesihatan keseluruhan anda. Kebanyakan kes ringan boleh dirawat di rumah, manakala kes teruk memerlukan rawatan di hospital.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat secukupnya agar badan dapat melawan jangkitan
• Minum banyak air untuk mengelakkan dehidrasi dan membantu mencairkan kahak
• Ambil ubat yang diberikan oleh doktor mengikut jadual yang betul
• Elakkan berada di kawasan berasap atau berhabuk supaya paru-paru lebih selesa

Rawatan perubatan

Jika pneumonia disebabkan oleh bakteria, doktor akan memberi antibiotik. Jika punca virus, doktor mungkin memberikan ubat untuk mengurangkan gejala seperti demam atau batuk. Ubat-ubatan ini hanya boleh didapati melalui preskripsi doktor. Jangan berkongsi ubat atau membeli ubat tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk pneumonia. Ia hanya dipertimbangkan jika terdapat komplikasi seperti pembentukan nanah di dalam paru-paru yang tidak hilang dengan rawatan biasa.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa pemulihan, beri masa kepada badan anda. Ambil cuti rehat dari kerja atau sekolah sehingga anda berasa lebih sihat. Teruskan rawatan seperti yang dinasihatkan dan jangan berhenti awal walaupun anda mula berasa lebih baik.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok daripada orang lain
• Basuh tangan dengan kerap dengan sabun atau gunakan pembersih tangan
• Tutup mulut dan hidung apabila batuk atau bersin
• Jauhi orang yang sedang sakit untuk melindungi diri dan keluarga

Diet dan senaman

Makan makanan berkhasiat seperti buah, sayur, dan protein untuk menguatkan sistem imun. Minum air suam dan sup. Selepas pulih, mulakan senaman ringan seperti berjalan secara berperingkat, dan berhenti jika berasa penat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Pemulihan pneumonia boleh mengambil masa dan menyebabkan rasa cemas atau sedih, terutamanya jika anda berasa sangat lemah. Ini adalah normal. Bercakap dengan ahli keluarga atau doktor boleh membantu anda menghadapi perasaan tersebut.

Pencegahan

Ya, pneumonia boleh dicegah sebahagian besarnya melalui vaksinasi, kebersihan diri yang baik, dan gaya hidup sihat.

Vaksin

Vaksin pneumonia dan vaksin influenza disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia, terutamanya bagi kanak-kanak, warga emas, dan individu yang berisiko tinggi. Tanya doktor atau jururawat di klinik tentang jadual vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Tiada saringan rutin khusus untuk pneumonia, tetapi pemeriksaan kesihatan berkala adalah penting bagi mereka yang berisiko tinggi untuk mengesan masalah paru-paru lebih awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan merebak ke dalam darah (sepsis) yang boleh membahayakan nyawa
• Pembentukan nanah di dalam paru-paru (abses paru-paru)
• Kegagalan pernafasan apabila paru-paru tidak dapat membekalkan oksigen yang cukup kepada badan

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan pesakit pneumonia pulih sepenuhnya dengan rawatan yang sesuai. Waktu pemulihan berbeza mengikut umur dan kesihatan, tetapi dengan rawatan awal, komplikasi jarang berlaku. Sabar dan semangat membantu anda dan keluarga mengharungi tempoh pemulihan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.