Radang Paru-paru (Pneumonia) pada Kanak-kanak

Gambaran keseluruhan

Radang paru-paru atau pneumonia ialah jangkitan pada paru-paru yang menyebabkan kantung udara kecil di dalam paru-paru membengkak dan dipenuhi cecair atau nanah. Ini membuatkan sukar untuk kanak-kanak bernafas dan menyukarkan badan mendapat oksigen yang cukup.

Ya, pneumonia adalah salah satu penyakit yang agak biasa di kalangan kanak-kanak, terutamanya di negara seperti Malaysia. Ia adalah salah satu sebab utama kanak-kanak dimasukkan ke hospital.

Pneumonia boleh menyerang semua peringkat umur, tetapi kanak-kanak di bawah 5 tahun dan bayi lebih mudah dijangkiti. Kanak-kanak yang lahir pramatang atau yang tidak mendapat nutrisi yang mencukupi juga lebih berisiko.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk
• Demam
• Pernafasan laju daripada biasa
• Sukar bernafas
• Kurang selera makan
• Rasa letih atau lesu

Gejala pada kanak-kanak

• Kelihatan sukar bernafas — seperti tulang rusuk tertarik ke dalam
• Bunyi 'grunting' semasa bernafas
• Kepala terangguk-angguk apabila bernafas
• Bibir atau jari menjadi kebiruan
• Tidak mahu menyusu atau minum

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau perubahan mental secara tiba-tiba
• Kelesuan yang luar biasa
• Pernafasan laju atau tercungap-cungap
• Sakit dada atau rasa tidak selesa pada dada

Punca

Punca utama

• Jangkitan virus — seperti virus selesema atau RSV (respiratory syncytial virus) yang menyebabkan jangkitan saluran pernafasan
• Jangkitan bakteria — yang paling biasa ialah bakteria pneumokokus (Streptococcus pneumoniae)
• Jangkitan kulat — tetapi jarang berlaku, biasanya pada kanak-kanak dengan sistem imun yang sangat lemah

Faktor risiko

• Bayi atau kanak-kanak di bawah umur 5 tahun
• Lahir pramatang
• Tidak mendapat vaksinasi yang lengkap
• Malnutrisi atau kurang nutrisi
• Terdedah kepada asap rokok atau pencemaran udara
• Mempunyai penyakit kronik seperti asma atau penyakit jantung

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika kanak-kanak kelihatan sangat sukar bernafas, bibir kebiruan, atau tidak sedarkan diri — dapatkan rawatan kecemasan dengan segera.
• Jika kanak-kanak tidak mahu minum langsung dan menunjukkan tanda kelemasan ataupun kelesuan yang teruk.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika kanak-kanak mempunyai batuk, demam, atau pernafasan yang laju — jumpa doktor dalam masa 24 jam.
• Jika demam berterusan lebih daripada 3 hari, atau batuk berlarutan lebih daripada seminggu.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala kanak-kanak, mendengar bunyi paru-paru dengan stetoskop, dan memeriksa pernafasan, kadar denyutan jantung dan suhu.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian X-ray dada — untuk melihat keadaan paru-paru
• Ujian darah — untuk mengesan jangkitan dan keradangan
• Ujian kahak atau lendir dari saluran pernafasan
• Pulse oximetry — mengukur paras oksigen dalam darah dengan klip pada jari

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Pemeriksaan ini biasanya tidak menyakitkan dan tidak mengambil masa yang lama. Doktor mungkin mengambil sedikit darah untuk ujian, dan anak anda mungkin perlu memakai klip jari untuk memantau pernafasan. Banyak ujian boleh dilakukan di klinik atau hospital, bergantung kepada tahap keseriusan.

Rawatan

Rawatan untuk pneumonia bergantung kepada punca jangkitan (virus atau bakteria), umur kanak-kanak, dan betapa teruknya gejala. Sesetengah kanak-kanak boleh dirawat di rumah dengan rehat dan minum air yang banyak, sementara yang lain mungkin memerlukan rawatan di hospital.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan kanak-kanak berehat secukupnya
• Beri minuman air yang banyak — susu atau air masak, sedikit dan kerap
• Bersihkan lendir dalam hidung dengan tisu atau penyedut hidung
• Rujuk doktor atau ahli farmasi sebelum memberi sebarang ubat demam — jangan beri ubat sendiri
• Jauhkan kanak-kanak daripada asap rokok dan asap dapur

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi antibiotik jika pneumonia disebabkan oleh bakteria. Dibawah yang disyaki berpunca daripada virus, rawatan adalah untuk melegakan gejala di rumah. Jika penyakit lebih teruk, kanak-kanak mungkin perlu dimasukkan ke hospital dan diberi bantuan oksigen atau cecair melalui saluran intravena (jarum). Semua ubat dan dos perlu diberikan mengikut nasihat doktor atau ahli farmasi. Sekiranya antibiotik diberikan, ia perlu dihabiskan mengikut arahan walaupun anak sudah berasa sihat.

Hidup dengan keadaan ini

Sementara anak sedang pulih, perhatikan pernafasannya dan pastikan dia mendapat rehat yang cukup. Beri kasih sayang dan tenangkan anak supaya tidak menangis atau memerah tenaga yang lebih.

Tip gaya hidup

• Basuh tangan dengan sabun dan air mengalir sebelum menyentuh kanak-kanak
• Pastikan udara di dalam rumah bersih dan bebas daripada asap rokok
• Jaga kebersihan mainan dan permukaan yang sering disentuh
• Elak membawa anak ke tempat yang sesak semasa dia masih sakit

Diet dan senaman

Beri makanan yang lembut dan mudah dimakan, seperti bubur, sup, atau buah yang dilenyek. Minuman hangat seperti air atau susu membantu melegakan kahak. Selepas pulih, anak boleh kembali bermain secara beransur-ansur.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Anak yang sakit mungkin merengek atau kelihatan murung kerana tidak selesa. Ibu bapa juga mungkin berasa cemas atau tertekan. Ini adalah biasa. Bercakap dengan anak dengan nada lembut dan wujudkan suasana yang tenang dapat membantu pemulihannya.

Pencegahan

Ya, radang paru-paru boleh dicegah dengan vaksinasi yang lengkap, menjaga kebersihan, mengamalkan gaya hidup sihat, dan mengelakkan kanak-kanak daripada terdedah kepada asap rokok.

Vaksin

Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) menyediakan vaksin dalam jadual imunisasi kebangsaan. Vaksin seperti PCV (vaksin pneumokokus) dapat melindungi kanak-kanak daripada jangkitan kuman yang menyebabkan pneumonia. Pastikan anak anda menerima semua imunisasi yang dijadualkan, serta imunisasi tambahan seperti vaksin selesema jika disarankan oleh doktor.

Program saringan

Tiada saringan rutin untuk pneumonia di kalangan kanak-kanak yang sihat. Pemeriksaan berkala di klinik kesihatan adalah penting untuk memantau tumbesaran dan memastikan status pemvaksinan adalah lengkap.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan boleh merebak ke bahagian lain badan seperti aliran darah (sepsis)
• Paru-paru berisi cecair yang boleh menyebabkan kesukaran bernafas yang serius
• Kegagalan pernafasan — di mana paru-paru tidak dapat memberi oksigen yang mencukupi kepada badan

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan kanak-kanak yang mendapat pneumonia akan sembuh sepenuhnya jika dikesan awal dan menerima rawatan yang betul. Doktor akan memantau keadaan anak sehingga benar-benar pulih. Dengan rawatan yang tepat dan penjagaan yang baik di rumah, kebanyakan kanak-kanak dapat kembali aktif dalam masa beberapa minggu.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.