Penjagaan Diri Asas untuk Radang Paru-paru (Pneumonia)

Gambaran keseluruhan

Radang paru-paru, atau pneumonia, ialah jangkitan pada paru-paru yang menyebabkan kantung udara kecil dalam paru-paru menjadi bengkak dan dipenuhi cecair atau nanah. Ini menyukarkan badan untuk mendapat oksigen yang mencukupi.

Ya, pneumonia adalah penyakit yang biasa berlaku di seluruh dunia, termasuk di Malaysia. Ia boleh terjadi pada semua peringkat umur, tetapi lebih kerap menyerang kanak-kanak kecil dan orang dewasa yang berumur 65 tahun ke atas.

Pneumonia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi risiko lebih tinggi bagi bayi, warga emas, perokok, individu dengan sistem imun yang lemah, dan mereka yang menghidap penyakit seperti asma, kencing manis, atau penyakit jantung.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk yang kadang-kadang membawa kahak berwarna kuning atau hijau
• Demam dan menggigil
• Sesak nafas atau pernafasan yang laju
• Sakit dada, terutamanya apabila bernafas atau batuk
• Rasa letih dan lesu

Gejala pada kanak-kanak

• Pernafasan cepat atau sukar
• Tarikan pada dinding dada apabila bernafas
• Bunyi berdehit atau berdengkur
• Kurang menyusu atau tiada selera makan
• Menangis berterusan atau kelihatan tidak selesa

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau perubahan status mental
• Suhu badan yang lebih rendah daripada biasa (kurang daripada 36.5°C)
• Pening atau mudah jatuh
• Kurang demam berbanding orang dewasa yang lebih muda
• Kelesuan yang teruk dan kurang aktiviti

Punca

Punca utama

• Jangkitan bakteria — punca paling biasa bagi pneumonia pada orang dewasa
• Jangkitan virus — termasuk virus selesema dan COVID-19
• Jangkitan kulat — lebih jarang, biasanya berlaku pada individu dengan sistem imun yang lemah

Faktor risiko

• Berusia di bawah 2 tahun atau 65 tahun ke atas
• Merokok atau terdedah kepada asap rokok
• Menghidap penyakit kronik seperti asma, kencing manis, atau penyakit jantung
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit atau ubat-ubatan tertentu
• Tinggal di hospital atau di kemudahan penjagaan jangka panjang

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Mengalami kesukaran bernafas atau pernafasan yang laju
• Sakit dada yang teruk atau berterusan
• Demam tinggi yang tidak turun dengan ubat
• Rasa keliru atau tidak sedar sepenuhnya
• Batuk darah atau kahak berdarah

Buat temujanji rutin jika:

• Batuk berlarutan lebih daripada tiga minggu
• Demam yang berlarutan lebih daripada tiga hari
• Rasa lemah atau letih yang berpanjangan
• Anda berisiko tinggi mendapat pneumonia dan mengalami sebarang gejala jangkitan pernafasan

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala dan sejarah kesihatan anda, kemudian mendengar bunyi paru-paru anda dengan stetoskop. Jika perlu, doktor akan menjalankan ujian untuk mengesahkan diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• X-ray dada untuk melihat kawasan jangkitan dalam paru-paru
• Ujian darah untuk memeriksa tanda jangkitan dan mengenal pasti punca
• Ujian kahak untuk memeriksa jenis kuman yang menyebabkan jangkitan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Semasa pemeriksaan, doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah penyakit, dan faktor risiko anda. Proses ini biasanya tidak menyakitkan. Selepas diagnosis, doktor akan menerangkan pilihan rawatan yang sesuai dan memberi nasihat tentang penjagaan di rumah.

Rawatan

Rawatan untuk pneumonia bergantung kepada punca jangkitan (bakteria, virus, atau kulat), keterukan gejala, dan kesihatan keseluruhan anda. Kebanyakan pesakit boleh dirawat di rumah dengan rehat, minum air, dan ubat yang diberikan oleh doktor. Sesetengah kes yang teruk memerlukan rawatan di hospital.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup untuk membolehkan badan melawan jangkitan
• Minum banyak air untuk mengelakkan dehidrasi dan mencairkan kahak
• Elakkan asap rokok dan asap daripada persekitaran
• Gunakan pelembap udara (humidifier) atau mandian wap untuk melegakan pernafasan
• Ambil ubat yang diberikan oleh doktor mengikut arahan — jangan hentikan tanpa nasihat doktor
• Pantau suhu badan dan gejala anda setiap hari

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi antibiotik jika pneumonia disebabkan oleh bakteria — antibiotik tidak membantu untuk jangkitan virus. Untuk jangkitan virus, rawatan utama ialah rehat, minum air, dan ubat untuk mengurangkan demam atau batuk (seperti yang disyorkan oleh doktor). Dalam kes yang teruk, doktor mungkin perlu memberikan oksigen tambahan atau cecair melalui jarum di hospital. Ubat-ubatan lain mungkin diberikan untuk melegakan gejala. Sentiasa ikut nasihat doktor dan jangan berkongsi atau membeli ubat tanpa preskripsi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk pneumonia. Ia hanya dipertimbangkan jika terdapat komplikasi seperti abses (nanah) dalam paru-paru atau pengumpulan cecair bernanah di sekeliling paru-paru yang tidak dapat ditangani dengan rawatan lain.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa pulih daripada pneumonia, anda mungkin berasa lemah dan mudah letih. Amalkan penjagaan diri yang baik, ambil ubat mengikut jadual, dan beri masa kepada badan untuk pulih. Secara beransur-ansur, anda boleh kembali melakukan aktiviti harian apabila tenaga kembali, tetapi jangan terlalu memaksa diri.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok orang lain — merokok merosakkan paru-paru dan melambatkan pemulihan
• Pastikan rumah anda bersih dan bebas daripada habuk atau kulat
• Basuh tangan dengan kerap untuk mengelakkan jangkitan lain
• Tutup mulut dan hidung apabila batuk atau bersin

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang dengan buah-buahan dan sayur-sayuran untuk membantu sistem imun. Minum air kosong, sup, atau minuman hangat untuk mencairkan kahak. Apabila demam sudah reda dan anda berasa lebih sihat, mulakan senaman ringan seperti berjalan kaki. Jangan bersenam terlalu kuat sehingga anda benar-benar pulih.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sakit yang berpanjangan boleh membuat anda berasa cemas, sedih, atau tertekan. Ini adalah perkara biasa. Bercakap dengan ahli keluarga atau rakan tentang perasaan anda adalah cara yang baik untuk mendapatkan sokongan. Jika anda berasa sangat sedih atau bimbang, berbincanglah dengan doktor atau kaunselor.

Pencegahan

Ya, pneumonia boleh dicegah dengan beberapa langkah. Amalan kebersihan yang baik seperti mencuci tangan, menjauhi orang yang sakit, dan menjaga kesihatan paru-paru adalah penting. Selain itu, mendapatkan vaksinasi yang disarankan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) dapat mengurangkan risiko pneumonia.

Vaksin

Terdapat beberapa vaksin yang boleh membantu melindungi daripada punca pneumonia, termasuk vaksin influenza (selsema), vaksin pneumokokus, dan vaksin COVID-19. Rujuk doktor atau klinik kesihatan anda untuk menentukan vaksin yang sesuai untuk anda dan ahli keluarga.

Program saringan

Tiada pemeriksaan rutin khas untuk pneumonia, tetapi pemeriksaan kesihatan berkala boleh membantu mengesan penyakit kronik yang meningkatkan risiko pneumonia. Jika anda mempunyai gejala jangkitan pernafasan yang kerap, doktor mungkin menjalankan ujian untuk menilai keadaan paru-paru anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan merebak ke aliran darah (bakteremia) — keadaan serius yang boleh membawa maut
• Pengumpulan cecair nanah di sekeliling paru-paru (empyema)
• Pembentukan abses (nanah) di dalam paru-paru
• Kegagalan pernafasan akibat kekurangan oksigen dalam badan
• Septisemia — jangkitan seluruh badan yang boleh menyebabkan kegagalan organ

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang yang menghidap pneumonia pulih sepenuhnya, terutamanya jika diagnosis dan rawatan diberikan awal. Dengan rehat yang cukup, rawatan yang sesuai, dan penjagaan diri yang baik, anda boleh kembali sihat. Walaupun pneumonia boleh menjadi serius, peluang untuk pulih adalah tinggi dengan pengawasan doktor yang betul.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.