Pneumonia: Pilihan Rawatan

Gambaran keseluruhan

Pneumonia ialah jangkitan pada paru-paru yang menyebabkan kantung udara kecil (alveoli) menjadi radang dan berisi cecair atau nanah. Ini menyukarkan pernafasan dan mengurangkan pengambilan oksigen ke dalam badan.

Ya, pneumonia adalah penyakit yang agak biasa. Di Malaysia, ia merupakan salah satu punca utama kemasukan ke hospital di kalangan kanak-kanak dan warga emas.

Ia boleh menyerang semua peringkat umur, tetapi lebih berisiko bagi bayi di bawah 2 tahun, orang dewasa berumur 65 tahun ke atas, perokok, dan mereka yang mempunyai sistem imun yang lemah atau penyakit seperti asma dan kencing manis.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk (mungkin dengan kahak berwarna hijau, kuning, atau berdarah)
• Demam, menggigil, dan berpeluh
• Sesak nafas atau sukar bernafas
• Sakit dada apabila menarik nafas atau batuk
• Keletihan dan lemah badan
• Hilang selera makan

Gejala pada kanak-kanak

• Demam tinggi
• Bernafas cepat atau kelihatan sukar bernafas
• Bunyi 'dengusan' semasa bernafas
• Sukar menyusu atau minum
• Kerengsaan atau tidak aktif
• Muntah

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau perubahan status mental
• Suhu badan lebih rendah daripada biasa
• Pening atau jatuh
• Kurang selera makan
• Keletihan yang melampau
• Batuk atau sesak nafas yang mungkin tidak begitu ketara

Punca

Punca utama

• Bakteria – jenis yang paling biasa, seperti Streptococcus pneumoniae
• Virus – termasuk influenza (selesema) dan virus respiratori lain
• Kulat – dalam kalangan mereka yang mempunyai sistem imun yang lemah
• Aspirasi – bila makanan, minuman, atau air liur terhidu ke dalam paru-paru, menyebabkan jangkitan

Faktor risiko

• Usia – kanak-kanak di bawah 2 tahun dan warga emas 65 tahun ke atas
• Penyakit kronik seperti asma, kencing manis, jantung, atau paru-paru
• Sistem imun yang lemah (HIV, ubat imunosupresan, atau kemoterapi)
• Merokok atau terdedah kepada asap rokok
• Dimasukkan ke hospital atau berada di alat bantuan pernafasan
• Tinggal di persekitaran yang sesak atau tercemar

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sukar bernafas atau sesak nafas
• Sakit dada, terutamanya apabila bernafas dalam
• Demam tinggi yang berterusan melebihi 3 hari
• Batuk berlarutan lebih daripada 3 minggu
• Batuk berdarah
• Kekeliruan atau gejala yang semakin teruk

Buat temujanji rutin jika:

• Batuk berlarutan lebih daripada seminggu walaupun tanpa demam
• Selsema atau batuk yang tidak sembuh dengan rawatan biasa
• Kerap berasa penat atau kurang selera makan
• Pernah dirawat untuk pneumonia tetapi gejala kembali

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala dan sejarah kesihatan anda, mendengar bunyi paru-paru dengan stetoskop, dan mungkin menjalankan ujian untuk mengesahkan diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• X-ray dada – untuk melihat kawasan yang terjejas dalam paru-paru
• Ujian darah – untuk memeriksa tanda jangkitan dan menentukan sama ada bakteria atau virus
• Ujian kahak – pemeriksaan sampel kahak untuk mengenal pasti punca jangkitan
• Pulse oximetry – mengukur paras oksigen dalam darah menggunakan alat kecil pada jari

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika anda disyaki pneumonia, doktor mungkin akan menasihatkan ujian seperti X-ray dada dan ujian darah. Hasil ujian biasanya mengambil masa beberapa jam hingga beberapa hari. Doktor akan menerangkan keputusan dan mencadangkan rawatan yang sesuai. Kadangkala anda dinasihatkan untuk dimasukkan ke hospital jika keadaan anda serius.

Rawatan

Rawatan pneumonia bergantung kepada punca jangkitan, keterukan gejala, umur, dan kesihatan keseluruhan anda. Matlamat utama adalah untuk menyembuhkan jangkitan, melegakan gejala, dan memastikan badan mendapat oksigen yang cukup.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang mencukupi untuk membolehkan badan melawan jangkitan
• Minum air yang banyak (air kosong, sup) untuk mengelakkan dehidrasi dan mencairkan kahak
• Gunakan pelembap udara atau mandian air suam untuk melegakan batuk
• Kekal di rumah dan elakkan pendedahan kepada asap rokok atau pencemaran
• Ambil ubat melegakan demam dan batuk yang disyorkan oleh doktor atau ahli farmasi

Rawatan perubatan

Jangan ambil sebarang ubat tanpa nasihat doktor. Untuk jangkitan kuman (bakteria), doktor akan memberikan antibiotik yang sesuai. Untuk jangkitan virus, rawatan memberi tumpuan kepada rehat, cecair, dan melegakan gejala; ubat antivirus mungkin diberikan dalam sesetengah keadaan. Jika gejala teruk atau komplikasi berlaku, anda mungkin perlu dimasukkan ke hospital untuk menerima oksigen, cecair intravena (melalui tiub), dan pemantauan rapi. Ubat yang diberikan akan bergantung kepada punca jangkitan dan keadaan anda – doktor akan menentukan pilihan terbaik.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk pneumonia. Ia hanya dipertimbangkan jika terdapat komplikasi seperti abses paru-paru (nanah dalam paru-paru) yang tidak pulih dengan rawatan biasa, atau jika terdapat masalah struktur pada paru-paru.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa pulih daripada pneumonia, anda mungkin berasa letih selama beberapa minggu. Ambil masa untuk berehat dan pulih sepenuhnya. Ikut nasihat doktor, ambil ubat yang dibenarkan, dan jangan bandingkan pemulihan anda dengan orang lain.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok
• Amalkan kebersihan tangan yang baik – basuh tangan dengan sabun dan air
• Tutup mulut dan hidung apabila batuk atau bersin
• Kekal aktif secara beransur-ansur apabila tenaga kembali
• Elakkan bersentuhan dengan orang yang berisiko tinggi jika anda masih batuk

Diet dan senaman

Amalkan diet seimbang dengan buah-buahan dan sayur-sayuran untuk membantu sistem imun. Pastikan anda minum air yang mencukupi. Apabila tenaga mula pulih, lakukan senaman ringan seperti berjalan selama 15–20 minit, dan tingkatkan secara beransur-ansur. Jangan memaksa diri jika masih sukar bernafas.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghidap pneumonia boleh menyebabkan rasa cemas atau sedih, terutamanya jika pemulihan mengambil masa yang lama. Ia perkara biasa untuk berasa khuatir tentang pernafasan atau takut jangkitan berulang. Bercakap dengan keluarga atau rakan boleh membantu. Jika perasaan itu berpanjangan, dapatkan sokongan daripada kaunselor atau pakar kesihatan mental.

Pencegahan

Pneumonia boleh dicegah dalam kebanyakan kes. Langkah pencegahan utama termasuk menjaga kebersihan, mengamalkan gaya hidup sihat, dan menerima vaksin yang disyorkan.

Vaksin

Terdapat vaksin yang disyorkan di Malaysia, termasuk vaksin pneumokokus dan vaksin influenza. Di bawah program Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), vaksin ini diberikan secara percuma kepada golongan berisiko dalam jadual imunisasi kebangsaan. Bincang dengan doktor atau jururawat anda tentang vaksin yang sesuai untuk anda dan ahli keluarga.

Program saringan

Tiada pemeriksaan rutin khusus bagi pneumonia, tetapi pemeriksaan tahunan berkala untuk penyakit kronik dan pemeriksaan kesihatan boleh membantu mengesan risiko lebih awal. Ikuti nasihat doktor anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan kuman yang merebak ke aliran darah (bakteremia)
• Kumpulan nanah di dalam paru-paru (abses paru-paru)
• Pengumpulan cecair di sekeliling paru-paru (efusi pleura) yang menyukarkan pernafasan
• Gagal pernafasan, yang memerlukan bantuan mesin pernafasan
• Kegagalan organ dalam kes yang sangat teruk

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan orang yang mendapat pneumonia boleh pulih sepenuhnya dalam beberapa minggu hingga beberapa bulan, terutamanya jika dikesan awal dan dirawat dengan segera. Walaupun sesetengah kes memerlukan kemasukan ke hospital, kebanyakan pesakit bertambah baik tanpa kesan yang berkekalan. Pemulihan anda boleh dipermudahkan dengan rehat, sokongan keluarga, dan penjagaan susulan yang baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.