Semput (Wheezing): Asas Penjagaan Diri

Gambaran keseluruhan

Semput (wheezing) ialah bunyi siulan halus yang kedengaran semasa anda bernafas, biasanya apabila anda menghembus nafas. Ia berlaku apabila saluran udara dalam paru-paru menyempit, menjadikan pernafasan lebih sukar. Semput bukan penyakit, tetapi simptom yang menunjukkan ada masalah pada saluran udara anda.

Ya, semput adalah masalah yang biasa dihadapi oleh ramai orang, terutamanya mereka yang mempunyai asma atau alahan. Di Malaysia, asma menjejaskan ramai orang dewasa dan kanak-kanak.

Semput boleh menjejaskan semua peringkat umur, tetapi lebih kerap berlaku pada kanak-kanak (terutama dengan asma) dan orang dewasa yang merokok atau berumur 40 tahun ke atas dengan COPD.

Gejala

Gejala biasa

• Bunyi siulan semasa bernafas, terutamanya apabila menghembus nafas
• Rasa sesak di dada
• Sukar bernafas atau nafas menjadi laju
• Batuk, terutamanya pada waktu malam atau awal pagi
• Rasa seperti dada diketatkan tali

Gejala pada kanak-kanak

• Bunyi siulan halus semasa bayi atau kanak-kanak bernafas
• Bayi mungkin kelihatan menarik otot dada semasa bernafas
• Kanak-kanak mungkin kelihatan letih atau tidak mahu bermain
• Batuk yang bertambah teruk pada waktu malam atau selepas bersenam

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Semput yang bertambah teruk dengan aktiviti
• Sesak nafas yang mengganggu tidur
• Kahak yang berlebihan atau berubah warna
• Bertambah teruk jika ada sejarah merokok atau penyakit jantung

Punca

Punca utama

• Asma
• Alahan (cth. hama habuk, bulu haiwan, debunga)
• Jangkitan virus seperti selesema atau bronkitis
• Penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD)
• Reaksi alahan terhadap ubat atau makanan
• Selesema atau jangkitan pada saluran pernafasan

Faktor risiko

• Sejarah keluarga dengan asma atau alahan
• Merokok atau terdedah kepada asap rokok
• Pencemaran udara atau asap
• Pekerjaan yang terdedah kepada habuk atau bahan kimia
• Senaman berat terutamanya dalam udara sejuk
• Berat badan berlebihan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika semput anda teruk dan tidak hilang
• Jika anda sukar bernafas pada waktu malam
• Jika anda rasa dada anda sangat ketat
• Jika anda batuk berdarah

Buat temujanji rutin jika:

• Jika semput berulang kali selepas jangkitan atau senaman
• Jika anda perlu menggunakan inhaler lebih kerap daripada biasa
• Jika semput menjejaskan tidur atau aktiviti harian anda
• Jika anda ingin tahu punca semput anda

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang sejarah kesihatan anda, pemeriksaan fizikal, dan mendengar bunyi semput dengan stetoskop. Mereka juga mungkin bertanya bila semput berlaku dan apa yang mencetuskannya.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian fungsi paru-paru (spirometri) untuk mengukur berapa banyak udara yang boleh anda hembus
• Ujian alahan untuk mengenal pasti punca
• X-Ray dada sekiranya perlu
• Ujian darah untuk tanda jangkitan atau alahan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan menyiasat punca semput anda dan memberikan nasihat tentang rawatan. Anda mungkin dirujuk kepada pakar paru-paru jika perlu.

Rawatan

Rawatan semput bergantung kepada punca yang mendasarinya. Matlamat rawatan adalah untuk melegakan semput, mengelakkan pencetus, dan mencegah serangan. Rawatan boleh termasuk ubat-ubatan yang melegakan saluran udara dan kawalan jangka panjang.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok
• Gunakan teknik pernafasan seperti bernafas dengan perlahan dan hembus melalui bibir yang dimuncungkan
• Minum air suam untuk membantu melegakan saluran udara
• Duduk tegak untuk membantu pernafasan
• Elakkan pencetus seperti habuk, bulu haiwan, dan cuaca sejuk
• Rehat dengan cukup, terutamanya semasa jangkitan

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat sedut (inhaler) yang melegakan saluran udara atau ubat kawalan jangka panjang untuk mengurangkan keradangan. Ubat-ubatan ini hanya boleh digunakan dengan nasihat doktor. Jangan ubah dos atau kekerapan tanpa berbincang dengan doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk semput, kecuali jika puncanya melibatkan masalah struktur seperti tumor atau benda asing dalam saluran udara. Ini amat jarang berlaku.

Hidup dengan keadaan ini

Dengan pengurusan yang betul, anda boleh menjalani kehidupan yang normal. Ketahui pencetus semput anda dan elakkannya. Pastikan ubat anda sentiasa ada dan ikuti pelan rawatan yang disarankan doktor.

Tip gaya hidup

• Kekalkan berat badan yang sihat
• Bersenam secara tetap, tetapi elakkan senaman yang terlalu berat jika ia mencetuskan semput (bincang dengan doktor)
• Urus tekanan dengan teknik relaksasi seperti pernafasan dalam
• Pastikan rumah anda bebas daripada habuk dan asap
• Dapatkan tidur yang cukup

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan banyak buah-buahan dan sayur-sayuran. Tiada diet khusus untuk semput, tetapi sesetengah orang mendapati makanan tertentu mencetuskan alahan. Bersenam secara sederhana seperti berjalan atau berenang adalah baik, tetapi sentiasa panaskan badan dahulu dan bawa inhaler jika perlu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan semput yang berulang boleh menyebabkan kebimbangan atau tekanan. Rasa cemas tentang serangan semput boleh membuatkan anda lebih berhati-hati, tetapi jangan biarkan ia menguasai hidup anda. Bercakap dengan keluarga atau profesional kesihatan jika anda berasa tertekan.

Pencegahan

Tidak semua semput boleh dicegah, tetapi anda boleh mengurangkan kekerapan dan keterukannya dengan mengelakkan pencetus dan mengawal penyakit asas seperti asma atau COPD. Vaksinasi juga penting.

Vaksin

Pastikan vaksinasi anda lengkap, termasuk vaksin selesema dan vaksin radang paru-paru. Ini amat penting bagi orang dewasa yang lebih tua atau mereka yang mempunyai penyakit kronik. Sila berbincang dengan doktor atau jururawat anda.

Program saringan

Tiada saringan khusus untuk semput, tetapi pemeriksaan kesihatan berkala boleh membantu mengesan masalah paru-paru yang mendasari.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Semput yang teruk tanpa rawatan boleh menyebabkan kekurangan oksigen dalam badan
• Peningkatan risiko jangkitan paru-paru seperti pneumonia
• Gangguan tidur akibat kesukaran bernafas
• Kemungkinan serangan asma atau COPD yang memerlukan rawatan kecemasan

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul dan pengurusan diri yang baik, kebanyakan orang yang mengalami semput boleh mengawal simptom mereka dan menjalani kehidupan yang aktif. Jangan putus asa, dan sentiasa dapatkan nasihat perubatan untuk pengurusan yang terbaik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.