Saringan Selesema

Gambaran keseluruhan

Saringan selesema ialah ujian untuk mengesan virus influenza (virus yang menyebabkan selesema) di dalam badan anda. Biasanya, ujian ini dilakukan jika anda mempunyai gejala seperti batuk, demam, dan sakit badan. Doktor akan mengambil sampel daripada hidung atau tekak anda untuk dihantar ke makmal. Ia membantu doktor menentukan punca jangkitan dan rawatan yang sesuai.

Selesema adalah penyakit yang sangat biasa. Di Malaysia, kes selesema boleh berlaku sepanjang tahun, dengan peningkatan semasa musim hujan. Wabak selesema juga boleh berlaku di kawasan tumpuan ramai seperti sekolah dan pejabat.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti selesema. Walau bagaimanapun, kanak-kanak kecil, warga emas berumur 65 tahun ke atas, wanita hamil, dan mereka yang mempunyai penyakit kronik seperti asma, kencing manis, atau penyakit jantung lebih terdedah kepada komplikasi yang serius.

Gejala

Gejala biasa

• Demam atau rasa panas badan
• Batuk kering atau berkahak
• Sakit tekak
• Hidung tersumbat atau berair
• Sakit badan dan otot
• Sakit kepala
• Rasa letih dan lesu
• Menggigil

Gejala pada kanak-kanak

• Demam yang mungkin tinggi
• Kelihatan tidak selesa atau mudah meragam
• Hilang selera makan
• Batuk atau selesema
• Kadang-kadang muntah atau cirit-birit

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Demam mungkin tidak terlalu tinggi
• Rasa keliru atau kurang peka
• Pening dan badan lemah
• Kurang bertenaga
• Gejala pernafasan seperti batuk dan sesak nafas

Punca

Punca utama

• Virus influenza jenis A dan B adalah penyebab selesema.
• Jangkitan merebak melalui titisan udara apabila seseorang yang dijangkiti batuk, bersin, atau bercakap.
• Anda juga boleh dijangkiti jika menyentuh permukaan yang tercemar dengan virus, kemudian menyentuh mata, hidung, atau mulut.

Faktor risiko

• Berada di tempat sesak seperti sekolah, asrama, atau pengangkutan awam.
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit atau ubat tertentu.
• Merokok atau terdedah kepada asap rokok.
• Tidak mengambil vaksin selesema setiap tahun.
• Usia kurang daripada 5 tahun atau lebih daripada 65 tahun.
• Mempunyai penyakit kronik seperti asma, kencing manis, penyakit jantung, atau buah pinggang.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami gejala kecemasan seperti sukar bernafas, sakit dada, kekeliruan, atau tidak sedarkan diri, hubungi talian kecemasan atau pergi ke jabatan kecemasan hospital terdekat dengan segera.
• Jika gejala anda bertambah teruk atau anda tergolong dalam kumpulan berisiko tinggi, hubungi doktor dalam masa 48 jam.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda sihat, mengalami gejala selesema ringan, dan tidak berada dalam kumpulan berisiko tinggi, anda boleh berehat di rumah. Walau bagaimanapun, jumpa doktor jika gejala berlarutan lebih daripada satu minggu.
• Bagi kanak-kanak, warga emas, wanita hamil, dan pesakit penyakit kronik, pemeriksaan lebih awal adalah disyorkan.

Diagnosis

Untuk mendiagnosis selesema, doktor akan bertanya tentang gejala anda, sejarah kesihatan, dan melakukan pemeriksaan fizikal. Jika perlu, doktor akan mengambil sampel daripada hidung atau tekak menggunakan swab untuk ujian saringan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian pantas yang mengesan antigen (bahagian virus). Ia memberikan keputusan dalam 15 hingga 30 minit, tetapi mungkin tidak setepat ujian makmal.
• Ujian PCR (jenis ujian makmal yang lebih sensitif). Ia dapat mengesan jumlah virus yang sangat kecil. Keputusan biasanya siap dalam 1 hingga 3 hari.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Apabila sampel diambil, anda akan merasakan sedikit ketidakselesaan atau geli di hidung atau tekak selama beberapa saat. Prosedur ini biasanya cepat dan selamat. Anda boleh terus pulang selepas ujian, tetapi doktor akan memberitahu langkah seterusnya jika keputusan positif.

Rawatan

Rawatan untuk selesema tertumpu kepada melegakan gejala dan mencegah dehidrasi. Bagi orang yang sihat, rehat dan minum air yang banyak adalah mencukupi. Jika anda berisiko tinggi, doktor mungkin menasihatkan rawatan antivirus yang perlu dimulakan dalam masa 48 jam selepas gejala bermula untuk hasil yang terbaik.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang mencukupi di rumah.
• Minum air kosong, sup, atau jus buah untuk memastikan badan kekal terhidrat.
• Gunakan pelembap udara atau mandi air suam untuk melegakan hidung tersumbat.
• Berkumur dengan air garam suam untuk melegakan sakit tekak.
• Ambil ubat demam dan penahan sakit mengikut nasihat doktor atau ahli farmasi. Jangan melebihi dos yang disyorkan.
• Elakkan merokok dan minuman beralkohol semasa sakit.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat antivirus untuk pesakit yang berisiko tinggi, seperti warga emas, pesakit kronik, atau mereka yang dimasukkan ke hospital. Ubat ini berfungsi dengan menghentikan virus daripada membiak. Ia perlu dimulakan secepat mungkin dan hanya boleh didapati melalui preskripsi. Antibiotik tidak berkesan untuk jangkitan virus, kecuali jika terdapat jangkitan kuman tambahan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan sebahagian daripada rawatan selesema.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa sakit, rehat adalah keutamaan. Ambil cuti daripada kerja atau sekolah sehingga demam reda dan anda berasa lebih sihat. Ini membantu anda pulih dan mengelakkan virus daripada merebak kepada orang lain.

Tip gaya hidup

• Kerap membasuh tangan dengan sabun dan air atau menggunakan pensanitasi tangan.
• Tutup mulut dan hidung dengan tisu atau siku apabila batuk atau bersin. Buang tisu dengan betul.
• Bersihkan permukaan yang kerap disentuh seperti tombol pintu dan telefon.
• Pastikan tidur yang mencukupi dan elakkan tekanan.
• Jalani rutin yang sihat seperti senaman ringan selepas benar-benar pulih.

Diet dan senaman

Seimbangkan pemakanan dengan buah-buahan, sayur-sayuran, dan makanan kaya protein untuk membantu sistem imun. Minum air secukupnya. Anda boleh melakukan senaman ringan seperti berjalan selepas gejala hilang, tetapi elakkan aktiviti berat jika masih berasa lemah.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Rasa letih, terpencil, dan tidak dapat melakukan aktiviti harian boleh menyebabkan kebimbangan atau kesedihan. Luangkan masa untuk berehat dan bercakap dengan keluarga atau rakan melalui panggilan video. Jika anda berasa sangat tertekan atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, sila hubungi talian bantuan krisis tempatan atau pergi ke jabatan kecemasan dengan segera.

Pencegahan

Selesema boleh dicegah, tetapi perlindungan perlu diperbaharui setiap tahun kerana virus berubah. Kombinasi vaksinasi dan amalan kebersihan yang baik memberikan perlindungan terbaik.

Vaksin

Vaksin selesema disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia, terutamanya kepada kumpulan berisiko tinggi seperti kanak-kanak, warga emas, wanita hamil, dan pesakit kronik. Vaksin perlu diberikan setiap tahun. Bincang dengan doktor anda sama ada anda patut mengambil vaksin ini.

Program saringan

Saringan selesema tidak disyorkan untuk orang yang sihat tanpa gejala. Ujian biasanya dilakukan apabila seseorang menunjukkan gejala, atau semasa wabak di hospital, rumah penjagaan, atau institusi tertentu untuk mengenal pasti kes dan menghalang penularan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pneumonia (jangkitan pada paru-paru)
• Bronkitis (keradangan saluran pernafasan utama)
• Sinusitis (jangkitan pada rongga sinus)
• Jangkitan telinga, terutamanya pada kanak-kanak
• Pemburukan penyakit kronik seperti asma, jantung, atau kencing manis

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan orang yang dijangkiti selesema akan pulih sepenuhnya dalam satu hingga dua minggu. Walaupun komplikasi mungkin berlaku pada sesetengah orang, rawatan awal dan penjagaan yang sesuai dapat mengurangkan risiko. Mendapatkan vaksin setiap tahun dan menjaga kesihatan dapat membantu anda kekal sihat. Jika anda menghidap selesema, rehat dan minum air yang cukup akan membantu anda pulih.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.