Demam: Gejala, Punca, dan Bila Perlu Berjumpa Doktor

Gambaran keseluruhan

Demam ialah keadaan apabila suhu badan meningkat melebihi 37.5 darjah Celsius. Ia bukan penyakit, tetapi isyarat daripada sistem imun bahawa badan sedang melawan jangkitan atau keradangan.

Sangat biasa – setiap orang akan mengalami demam beberapa kali dalam hidup, terutamanya kanak-kanak.

Semua peringkat umur boleh mengalami demam. Namun, bayi, kanak-kanak kecil, warga emas dan orang yang mempunyai sistem imun lemah lebih berisiko mendapat komplikasi.

Gejala

Gejala biasa

• Suhu badan melebihi 37.5 darjah Celsius
• Menggigil atau berasa sejuk
• Badan terasa panas dan berpeluh
• Sakit kepala atau sakit badan
• Rasa lemah dan letih
• Kehilangan selera makan

Gejala pada kanak-kanak

• Demam yang tinggi dengan cepat dan berubah-ubah
• Kanak-kanak menjadi memaut, merengek atau menangis
• Kelihatan lesu dan tidur lebih banyak daripada biasa
• Selepas demam, muncul ruam pada badan
• Menolak makanan atau minuman
• Kadang-kadang mengalami sawan demam (badan kejang) – perlu segera ke hospital

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Suhu mungkin tidak begitu tinggi, tetapi berasa sakit
• Kekeliruan, cemas atau bercakap tidak menentu
• Kehilangan keseimbangan atau terjatuh
• Sukar bangun dari katil
• Tidak mahu makan atau minum

Punca

Punca utama

• Jangkitan virus – seperti selesema, COVID-19, demam denggi, dan jangkitan virus pada saluran pernafasan
• Jangkitan bakteria – seperti radang paru-paru, jangkitan saluran kencing, tonsillitis, atau keracunan makanan
• Penyakit radang bukan jangkitan – seperti artritis reumatoid atau penyakit autoimun
• Reaksi terhadap ubat atau vaksin (demam ringan)
• Kecederaan atau pembedahan yang menyebabkan keradangan
• Punca lain seperti kelenjar tiroid terlalu aktif atau dehidrasi

Faktor risiko

• Usia – bayi dan warga emas lebih mudah mendapat jangkitan
• Sistem imun yang lemah – contohnya pesakit HIV, sedang menjalani rawatan kanser, atau selepas pemindahan organ
• Penyakit kronik – seperti kencing manis, sakit jantung, atau penyakit paru-paru
• Bahaya jangkitan – tinggal di kawasan dengan wabak denggi atau influenza
• Perjalanan ke negara yang mempunyai penyakit tropika seperti malaria

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Kanak-kanak di bawah tiga bulan dengan suhu 38 darjah Celsius atau lebih
• Demam yang tidak reda selepas tiga hari
• Demam disertai kekeliruan, sakit kepala teruk, atau ruam yang merebak
• Dehidrasi – mulut kering, mengantuk, sedikit air kencing
• Demam pada orang dewasa dengan masalah kesihatan seperti penyakit jantung atau diabetes

Buat temujanji rutin jika:

• Demam ringan tanpa gejala lain – boleh dipantau sendiri di rumah buat 1 hingga 2 hari
• Jika anda bimbang atau tidak pasti, berjumpa doktor untuk pemeriksaan

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala dan sejarah perjalanan anda, kemudian memeriksa suhu badan, denyutan nadi, dan tekanan darah. Doktor juga akan menilai tanda-tanda dehidrasi atau jangkitan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pengukuran suhu menggunakan termometer
• Ujian darah – untuk melihat tanda jangkitan seperti bilangan sel darah putih atau platelet (biasanya untuk demam denggi)
• Ujian air kencing – untuk mengesan jangkitan saluran kencing
• Ujian sapuan tekak atau kahak – jika disyaki jangkitan pernafasan
• Ujian malaria atau denggi – jika anda berada di kawasan berisiko

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika perlu, doktor akan mengambil sampel darah atau air kencing. Pemeriksaan mungkin mengambil masa 30 minit hingga beberapa jam. Anda akan diberitahu keputusan dan langkah seterusnya.

Rawatan

Rawatan demam bergantung kepada puncanya. Jangkitan virus biasanya tidak memerlukan rawatan khusus – ia akan reda sendiri. Jangkitan bakteria mungkin memerlukan antibiotik. Yang paling penting ialah memastikan badan mendapat rehat dan cecair yang mencukupi.

Penjagaan diri di rumah

• Mandikan atau lap badan dengan air suam – elakkan air ais
• Minum sekurang-kurangnya 8 gelas air sehari (atau lebih jika panas)
• Makan makanan yang ringan seperti bubur, sup, atau buah-buahan
• Pakai pakaian yang nipis dan tidak terlalu tebal
• Tidur atau rehat di bilik yang sejuk dan berventilasi
• Pantau suhu badan setiap 4 jam

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat untuk mengurangkan demam atau melegakan sakit, tetapi ubat tidak selalu diperlukan. Jika demam disebabkan jangkitan kuman, doktor akan menetapkan antibiotik yang sesuai – ikut arahan pengambilan sehingga habis. Jangan sekali-kali berkongsi atau mengambil ubat orang lain. Dapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi sebelum mengambil sebarang ubat.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa demam, perkara paling penting ialah rehat yang cukup. Ambil cuti jika perlu supaya badan dapat pulih. Simpan rekod suhu dan gejala untuk dimaklumkan kepada doktor. Selepas demam reda, kembalikan rutin biasa secara beransur-ansur.

Tip gaya hidup

• Basuh tangan dengan sabun dan air sebelum makan dan selepas ke tandas
• Tutup mulut dan hidung apabila bersin atau batuk
• Guna tisu atau sapu tangan apabila bersin dan buang dengan betul
• Pastikan rumah anda bersih dan bebas tempat pembiakan nyamuk (untuk mengurangkan risiko denggi)
• Dapatkan rehat dan tidur yang cukup setiap malam

Diet dan senaman

Semasa demam, jangan bersenam – badan perlu berehat dan pulih. Tumpukan pada minum air yang banyak seperti air masak, air kelapa atau sup. Selepas demam pulih, lakukan senaman ringan seperti berjalan selama 15–20 minit untuk memulihkan tenaga.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Demam yang berlarutan atau berulang boleh menimbulkan kebimbangan dan kekecewaan. Adalah normal untuk berasa risau. Bincang perasaan anda dengan ahli keluarga atau rakan. Jika perasaan bimbang berlarutan, berjumpa dengan doktor atau kaunselor di klinik kesihatan.

Pencegahan

Demam tidak selalu dapat dicegah, tetapi risiko jangkitan virus atau bakteria boleh dikurangkan dengan menjaga kebersihan diri dan mengamalkan gaya hidup sihat.

Vaksin

Vaksin seperti influenza, pneumokokus, COVID-19 dan vaksin lain yang disyorkan oleh KKM boleh mencegah jangkitan yang menyebabkan demam. Pastikan anda dan anak-anak menerima vaksin mengikut jadual yang disyorkan oleh doktor.

Program saringan

Pemeriksaan kesihatan secara berkala boleh membantu mengesan masalah kesihatan yang mungkin menyebabkan demam. Orang dewasa digalakkan menjalani pemeriksaan tahunan di klinik kesihatan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Dehidrasi – kekurangan air dalam badan yang boleh membahayakan
• Sawan demam pada kanak-kanak – walaupun kebanyakannya tidak menyebabkan kerosakan, ia menakutkan dan perlu rawatan
• Jangkitan boleh merebak ke bahagian lain contohnya dari paru-paru ke darah (sepsis)
• Kerosakan organ – berlaku jika demam sangat tinggi atau punca sebenar tidak dirawat

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul, kebanyakan demam akan sembuh dalam masa satu minggu. Jika punca seperti denggi atau jangkitan bakteria dikenal pasti awal, ia boleh dirawat dengan berkesan. Yang penting, jangan abaikan tanda-tanda bahaya dan sentiasa dapatkan pandangan doktor apabila perlu.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.