Astım Komplikasyonları: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının kronik (uzun süreli) iltihaplı bir hastalığıdır. Bu iltihap nedeniyle hava yolları daralır, şişer ve aşırı mukus (balgam) üretir. Bu durum nefes almayı zorlaştırır ve öksürük, hırıltı ve göğüste sıkışma gibi belirtilere yol açar. Astım komplikasyonları ise astımın iyi kontrol edilememesi veya alevlenmelerinin şiddetli olması sonucu ortaya çıkabilen ek sağlık sorunlarıdır.

Astım, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de de her yaştan insanı etkileyen sık görülen kronik hastalıklardan biridir.

Astım çocuklarda en sık görülen kronik hastalıklardan biridir; ancak her yaşta başlayabilir. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlar, sigara dumanına maruz kalanlar, obeziteyle yaşayanlar ve bazı mesleki kimyasal/toz maruziyeti olanlar daha yüksek risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle gece veya sabah erken saatlerde kötüleşebilir.
• Hırıltılı solunum (nefes alıp verirken ıslık benzeri ses).
• Göğüste sıkışma veya ağırlık hissi.
• İnatçı öksürük, bazen gece uykudan uyandıran kuru öksürük.
• Hızlı ve yüzeysel nefes alıp verme.

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde emerken sık mola vermek, huzursuzluk ve beslenme güçlüğü.
• Oyun oynarken çabuk yorulma ve nefes nefese kalma.
• Öksürük, hırıltı ve çekerek nefes alma (göğüs kafesinin içeri çekilmesi).
• Çocuğun konuşmakta zorlanması veya cümle kuramaması.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı eforla belirginleşir ve günlük aktiviteleri kısıtlayabilir.
• Öksürük ve hırıltı, kalp veya başka solunum hastalıklarıyla karışabilir.
• Yaşlılarda belirtiler yalnızca halsizlik, yorgunluk veya kafa karışıklığı olarak da kendini gösterebilir.
• İlaç kullanımındaki zorluklar nedeniyle astım kontrolü güçleşebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Astım, hava yollarının aşırı duyarlı olması ve iltihaplı yanıt vermesine bağlı olarak gelişir. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik ve çevresel faktörler birlikte rol oynar.
• Alerjenler; polen, ev tozu akarları, hayvan tüyü, küf ve hamamböceği kalıntıları atakları tetikleyebilir.
• Sigara dumanı, hava kirliliği, güçlü kokular ve kimyasal buharlar hava yollarını tahriş eder.
• Soğuk ve kuru hava, üst solunum yolu enfeksiyonları (grip, nezle), egzersiz ve bazı gıda katkı maddeleri de tetikleyici olabilir.
• Şiddetli duygusal stres ve yoğun kaygı, astım belirtilerini kötüleştirebilir.

Risk faktörleri

• Ailede astım, egzama veya saman nezlesi öyküsü bulunması.
• Bebeklikte ciddi solunum yolu enfeksiyonları geçirmek.
• Anne karnında veya sonrasında sigara dumanına maruz kalmak.
• Aşırı kilolu veya obez olmak.
• İş yerinde toz, boya, kimyasal veya hayvansal partiküllere maruz kalmak.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileriniz kötüleşiyorsa ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa.
• Önerilen astım ilaçlarını düzenli kullandığınız halde kontrol altına alınamıyorsa.
• Gece uykudan sık sık belirtilerle uyanıyorsanız.
• Astım ataklarınızın sıklığı veya şiddeti artıyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım tanısı aldıysanız, doktorunuzun önerdiği aralıklarla düzenli kontrol randevularınıza gitmelisiniz.
• İlaçlarınızı düzenli kullanmıyorsanız veya kullanımda zorlanıyorsanız, bunu doktorunuzla görüşmelisiniz.
• Belirtileriniz hafif seyretse bile yıllık kontrolünüzü yaptırın.

Tanı

Doktor, öncelikle hastanın öyküsünü dinler; belirtileri, tetikleyicileri ve aile öyküsünü sorar. Ardından fizik muayene yapar ve akciğer fonksiyonlarını değerlendirmek için bazı testler ister. Astım tanısı, tek bir testle değil; bulgular ve test sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Derin bir nefes aldıktan sonra cihaza kuvvetle üflemeniz istenir; akciğer kapasitesi ve hava akışı ölçülür.
• Tepe akım hızı (PEF) ölçümü: Taşınabilir bir cihazla en hızlı nefes verme hızınız ölçülür; gün içinde değişimlere bakılır.
• Alerji testleri: Deri veya kan testleriyle hangi alerjenlere duyarlı olduğunuz belirlenebilir.
• Metakolin (bronş) provokasyon testi: Şüpheli durumlarda hava yollarının aşırı duyarlılığını değerlendirmek için doktor kontrolünde yapılan özel bir testtir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size bazı solunum testleri yaptıracak; bunlar genellikle ağrısızdır, ancak biraz çaba gerektirir. Randevunuz 20-30 dakika sürebilir. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size bir tedavi planı hazırlar, ilaçlarınızın nasıl kullanılacağını gösterir ve astım eylem planı konusunda bilgi verir.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı; belirtileri kontrol altında tutmak, atakları önlemek ve akciğer fonksiyonlarını olabildiğince normal düzeyde korumaktır. Tedavi; tetikleyicilerden kaçınma, düzenli ilaç kullanımı, astım eylem planı ve doktor kontrolünden oluşur.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi belirleyin; sigara dumanı, polen, toz, hayvan tüyü, güçlü kokular ve soğuk havadan uzak durun.
• Doktorunuzun gösterdiği şekilde inhaler cihazınızı doğru kullanın; ilaçları doktorunuzun belirttiği sıklıkta alın.
• Astım eylem planınızı (yaşadığınız günlük belirtileri ve ne yapmanız gerektiğini yazan planınız) doktorunuzla birlikte hazırlayın.
• Evde nem ve küften kaçının; yatak örtülerinizi sık yıkayın; evcil hayvanınız varsa yatak odasından uzak tutun.
• Stresle başa çıkma yolları öğrenin; nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri atak sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir.
• Kendi başınıza ilaç dozunu değiştirmeyin veya başkasının ilacını kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genel olarak iki ana gruptur: günlük düzenli kullanılan ve hava yollarındaki iltihabı azaltan kontrol edici (idame) ilaçlar ile hızlı rahatlama sağlayan kısa etkili kurtarıcı ilaçlar. Tedavi, belirtilerinize ve atak sıklığınıza göre doktorunuz tarafından kişiselleştirilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne sıklıkta kullanılacağına yalnızca doktorunuz karar vermelidir. Tedavinizin etkisi düzenli kontrollerde değerlendirilir ve gerekirse değişiklik yapılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım için cerrahi tedavi genellikle gerekli değildir ve standart bir tedavi yöntemi değildir. İlaçlarla kontrol sağlanamayan, çok özel seçilmiş bazı hastalarda uzman merkezlerde girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Bu yöntemlerin deneyimli ekiplerce uygulanması gerekir.

Bu durumla yaşamak

Astımınızla yaşamayı öğrenmek, düzenli ve bilinçli bir yaklaşım gerektirir. İlaçlarınızı aksatmadan kullanmak, doktor kontrolünü ihmal etmemek ve belirtilerinizdeki değişimi takip etmek günlük yaşamınızın önemli bir parçası olmalıdır. Belirtilerinizi ve tetikleyicilerinizi yazdığınız bir günlük, doktorunuzun tedavinizi yönlendirmesine yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin; sigara dumanına maruz kalacağınız ortamlardan uzak durun.
• Düzenli uyku ve düzenli günlük ritim, astım kontrolünü destekler.
• Seyahate çıkmadan önce ilaçlarınızı yanınıza alın ve seyahat sırasında kalabileceğiniz sağlık kuruluşlarını araştırın.
• Spor ve egzersiz için uygun ortamı seçin; soğuk ve kuru havalarda maske veya atkı kullanarak burnunuzdan nefes almaya çalışın.
• Ev temizliği sırasında ağır kokulu temizlik ürünlerinden kaçının; eldiven ve maske kullanabilirsiniz.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, genel sağlığınızı korur ve astım kontrolüne dolaylı olarak katkı sağlar. Kilo fazlanız varsa, hekiminizin önerisiyle yavaş ve sürdürülebilir bir kilo verme planı uygulayabilirsiniz. Düzenli egzersiz akciğerlerinizi güçlendirir; yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi aktiviteler çoğu astım hastası için uygundur. Egzersiz öncesinde doktorunuza danışarak kurtarıcı ilaç kullanımı ve ısınma hareketleri konusunda bilgi alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, kaygı ve korkuya yol açabilir; özellikle nefes darlığı hissi bazı kişilerde paniğe neden olabilir. Bu da astım belirtilerini daha da kötüleştirebilir. Kaygı belirtileriniz varsa, bunu doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Psikolojik destek ve gevşeme egzersizleri, astımınızla baş etme becerinizi artırabilir. Kendinizi yalnız hissetmeyin; bu durum birçok kişide yaşanabilir.

Önleme

Astım hastalığının kesin olarak gelişmesini engellemek bugün için mümkün değildir. Ancak astımın kötüleşmesi, atakların ortaya çıkması ve komplikasyon gelişimi büyük ölçüde önlenebilir. Bunun için tetikleyicilerden uzak durulması, ilaç düzeninin takip edilmesi, doktor kontrollerine gidilmesi ve aşı takvimine uyulması önemlidir.

Aşılar

Astım hastalarının grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılanması önerilir. Bu enfeksiyonlar astım ataklarını tetikleyebilir. Aşılarınızı, Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine göre doktorunuzun bilgisi ve onayıyla yaptırın.

Tarama programları

Astıma özel ulusal bir tarama testi bulunmamaktadır. Bununla birlikte çocukluk çağı muayenelerinde öksürük, hırıltı ve nefes darlığı gibi belirtiler sorgulanır; riskli bireylerin erken tanı için bir sağlık kuruluşuna başvurması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları; bazıları acil tedavi ve hastaneye yatış gerektirir.
• Akciğer fonksiyonlarının zamanla kalıcı olarak azalması.
• Uyku bozuklukları, yorgunluk ve günlük yaşamda kısıtlılıklar.
• Çocuklarda okula devam sorunları ve sosyal yaşamda kısıtlanma.
• Anksiyete, depresyon ve düşük yaşam kalitesi riski.

Uzun vadeli görünüm

Astım, günümüzde etkili yöntemlerle kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Düzenli doktor takibi, doğru ilaç kullanımı ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle çoğu kişi normal ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Amaç, astımın sizi değil, sizin astımı yönetmenizdir. Endişelenmek yerine bilinçli ve kararlı bir şekilde tedavinize sahip çıkın.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.