Astım Atağı (Alevlenmesi) Nedir?

Genel Bakış

Astım alevlenmesi, astım hastalarının nefes yollarının iltihaplanıp daraldığı ve nefes almanın zorlaştığı bir dönemdir. Halk arasında 'astım krizi' de denir. Bu dönemde öksürük, hırıltı, göğüste sıkışma ve nefes darlığı gibi belirtiler artar.

Evet, astım dünyada ve Türkiye’de sık görülen bir hastalıktır. Astımı olan bireylerin büyük çoğunluğu hayatının bir döneminde en az bir alevlenme yaşar.

Astım her yaşta görülebilir. Alevlenmeler her astım hastasında ortaya çıkabilir; ancak çocuklarda, 65 yaş üstü yetişkinlerde ve astımı iyi kontrol edilemeyenlerde daha ağır geçebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma veya ağırlık hissi
• Hırıltılı nefes (nefes alıp verirken ıslık sesi)
• Özellikle gece veya sabaha karşı kötüleşen öksürük
• Hızlı ve yüzeysel nefes alıp verme
• Konuşurken cümle kurmakta zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Gece uykudan öksürükle uyanma
• Oyun oynarken çabuk yorulma veya nefesinin daralması
• Hırıltı ve hızlı nefes alma
• Nefes alırken kaburgaların arasının belirgin şekilde içeri çökmesi
• Bebeklerde emme veya beslenme güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Günlük işleri yaparken nefes darlığında artış
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kafası karışıklık veya sersemlik hissi
• Göğüs ağrısı
• Oksijen azlığına bağlı dudak veya tırnaklarda morarma

Nedenler

Ana nedenler

• Toz akarları, polen, hayvan tüyü ve küf gibi alerjenler
• Soğuk algınlığı, grip veya diğer solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara dumanı ve hava kirliliği
• Soğuk hava veya ani hava değişimi
• Fiziksel efor (özellikle soğuk havada yapılan egzersiz)
• Bazı ağrı kesiciler ve alerjiyi tetikleyebilecek ilaçlar
• Stres, kaygı ve güçlü duygular

Risk faktörleri

• Astım kontrolünün iyi olmaması
• Daha önce ağır astım atağı geçirmiş olmak
• Sigara içmek veya pasif olarak dumanına maruz kalmak
• Astım ilaçlarını düzenli ve doğru kullanmamak
• Saman nezlesi veya egzama gibi alerjik hastalıkların bulunması
• Sağlık hizmetlerine sınırlı erişim

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz evde uyguladığınız eylem planına rağmen kötüleşiyorsa
• Nefes açıcı ilacınızın etkisi öncekilere göre daha kısa sürüyorsa
• Gece belirtiler nedeniyle düzenli uyuyamıyorsanız
• Öksürüğünüz şiddetli ve balgamınızın rengi değiştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım tanınız varsa yılda en az bir kez doktor kontrolüne gitmek
• İlaç kullanma tekniğinizi ve güncel tedavi planınızı düzenli aralıklarla gözden geçirmek
• Tetikleyicilerinizi değerlendirmek ve korunma yollarını konuşmak

Tanı

Doktor, yaşadığınız belirtileri ve tıbbi geçmişinizi dinler, akciğerlerinizi stetoskopla dinler ve nefes testleri isteyebilir. Tanı, belirtilerin yanı sıra nefes yolu ölçümlerinin değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp güçlü şekilde vermeyle akciğer kapasitesini ölçen bir test
• Tepe akım ölçümü (PEF): Evde kullanılabilen küçük cihazla en hızlı nefes verme hızını ölçme
• Oksijen ölçümü: Parmak ucuna takılan bir aparatla kandaki oksijen miktarını ölçme
• Alerji testleri: Belirtileri tetikleyen alerjenleri belirlemeye yardımcı olan cilt veya kan testleri
• Akciğer röntgeni: Akciğerlerde başka bir sorun olup olmadığını değerlendirmek için

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde muayene ve nefes testleri yapılır; bu testler genellikle ağrısızdır. Doktorunuz sonuçlara göre size özel bir astım eylem planı hazırlar ve ilaç kullanımını adım adım gösterir.

Tedavi

Astım alevlenmesi tedavisinin temel amacı, nefes yollarını hızla genişletmek, iltihabı azaltmak ve vücudun oksijen ihtiyacını karşılamaktır. Tedavi, atağın şiddetine göre evde ya da hastanede uygulanabilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği astım eylem planını adım adım uygulayın
• Kurtarıcı nefes açıcı ilacınızı daima yanınızda taşıyın
• Sakinleşmeye çalışın ve paniklemeyin; dik oturun, omuzlarınızı gevşetin ve yavaş, derin nefes almaya odaklanın
• Sigara dumanı, toz, parfüm, soğuk hava gibi tetikleyicilerden uzaklaşın
• Düğmesi sıkan veya hareketi kısıtlayan kıyafetleri çıkarın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz nefes yollarını hızla açan kurtarıcı inhalerler ve atağı kontrol altına almak için kısa süreli ağızdan veya nebülizatörle verilen ilaçlar önerebilir. Ağır ataklarda hastanede oksijen desteği, solunum tedavileri ve damar yoluyla verilen iltihap azaltıcı ilaçlar uygulanabilir. Tedavi kişiye özeldir ve hekim kontrolünde belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım alevlenmesi cerrahi bir tedavi gerektirmez. Ameliyat yalnızca astımla birlikte görülen ve cerrahi müdahale gerektiren başka bir durum (örneğin kronik sinüzit) için söz konusu olabilir; bu kararı doktorunuz verir.

Bu durumla yaşamak

Astımınızı yakından tanımak, tetikleyicilerinizi öğrenmek ve doktorunuzla hazırladığınız eylem planına sadık kalmak, alevlenmeleri büyük ölçüde önler. Düzenli doktor kontrolleri, ilaçlarınızı doğru kullanmak ve belirtilerinizi takip etmek günlük hayatınızı aktif ve sağlıklı sürdürmenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve sigara dumanına maruz kalmayın
• Ev içinde toz birikimini azaltmak için toz tutan halı ve eşyaları sınırlandırın
• Evinizi düzenli havalandırın ve nem oranını dengeleyin
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun
• Düzenli uyuyun ve mümkün olduğunca stresten uzak durun

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenmek, genel bağışıklığı güçlendirir. Astımlı bireyler için doktorunuz önermedikçe özel bir diyet gerekmez. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düzenli egzersiz akciğer kapasitesini artırabilir; ancak egzersiz öncesinde doktorunuzun önerdiği ısınma ve ilaç önlemlerini uygulayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nefes darlığı hissi kaygı ve korku yaratabilir; bu da nefes almayı daha da zorlaştırabilir. Gevşeme egzersizleri, nefes teknikleri ve düzenli uyku bu döngüyü kırmaya yardımcı olur. Kaygınız günlük yaşamı etkileyecek düzeydeyse bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Astım alevlenmelerini tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, düzenli ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve doktor kontrolünü aksatmama ile alevlenmelerin büyük bölümü önlenebilir. Astım eylem planınıza uymak en önemli koruyucu adımdır.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları, solunum yolu enfeksiyonlarının astım atağını tetikleme riskini azaltabilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu doktorunuza danışın.

Tarama programları

Astım için genel bir tarama testi bulunmamaktadır. Ancak astım tanısı olanların belirtileri olmasa bile düzenli aralıklarla nefes fonksiyonlarını kontrol ettirmesi ve doktor önerilerine uyması önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan ve iyi tedavi edilmeyen alevlenmeler akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasara yol açabilir
• Şiddetli bir atak solunum yetmezliğine ilerleyebilir ve hayatı tehdit edebilir
• Hastaneye yatış ve yoğun bakım ihtiyacı artabilir
• Uyku bozuklukları, okul/iş devamsızlığı ve yaşam kalitesinde belirgin düşüş görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Astım, günümüzde etkili tedavi yöntemleriyle iyi kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Doğru tedavi ve düzenli takiple çoğu kişi sağlıklı, hareketli ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Alevlenmeler erken fark edilip doğru yönetilirse genellikle kalıcı hasar bırakmadan düzelir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.