Astım Takip Bakımı: Sağlıklı Nefes için Düzenli Kontrol

Genel Bakış

Astım; akciğer hava yollarının iltihaplanması, şişmesi ve daralması sonucu tekrarlayan hırıltı, nefes darlığı, öksürük ve göğüs sıkışmasına yol açan uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Belirtiler ataklar halinde gelir ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilir.

Astım dünyada ve Türkiye'de en sık görülen kronik hastalıklardan biridir; her yaştan insanı etkileyebilir.

Astım her yaşta başlayabilir, ancak en sık çocukluk yaşlarında ortaya çıkar. Çocuklarda erkeklerde, yetişkinlerde kadınlarda biraz daha sık görülebilir. Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü varsa risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Hırıltılı soluk (özellikle nefes verirken)
• Öksürük, özellikle gece ve sabaha karşı
• Göğüste sıkışma, baskı veya ağrı hissi
• Günlük aktivitelerde çabuk yorulma

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken veya koşarken çabuk yorulma
• Öksürüğün gülme veya ağlama sonrası artması
• Beslenmede zorluk, emerken sık durma
• Ciddi ataklarda göğüs kafesinin içeri çekilmesi
• Sık sık soğuk algınlığı veya bronşit benzeri belirtiler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yürüme, merdiven çıkma gibi günlük işlerde zorlanma
• Nefes darlığının daha belirgin olması
• Gece uykudan nefes darlığı ile uyanma
• Yorgunluk ve güçsüzlük hissi
• Eşlik eden kalp veya akciğer hastalıklarının belirtileriyle karışabilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının iltihaplanması ve şişmesi
• Hava yollarını çevreleyen kasların kasılarak daralması
• Hava yollarında aşırı mukus (balgam) üretilmesi

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Ev tozu, polen, küf, hayvan tüyü gibi alerjenlere maruziyet
• Sigara dumanı, hava kirliliği, kimyasal buhar ve güçlü kokular
• Grip gibi solunum yolu enfeksiyonları
• Soğuk hava ve ani hava değişimleri
• Aşırı kilo
• Bazı mesleklerde kimyasal maddelere veya toza maruziyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileri haftada birkaç kez tekrarlıyorsa
• Gece uykudan astım belirtileriyle uyanıyorsanız
• Rahatlatıcı ilacınızı sık kullanmanız gerekiyorsa
• İş, okul veya günlük aktiviteleriniz astım nedeniyle kısıtlanıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doktorunuzun belirlediği düzenli kontrol randevularına gitmek
• İlaçlarınızı ve inhaler kullanım tekniğinizi gözden geçirmek
• Astım aksiyon planınızı (kişisel tedavi planınızı) güncellemek

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, aile öykünüzü sorgular ve akciğerlerinizi steteskopla dinler. Ardından solunum testleri yaparak astım tanısını koyabilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri (soluk ölçüm testi)
• Tepe akım hızı (PEF) ölçümü
• Bazı durumlarda alerji testleri veya diğer nefes testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı konulduktan sonra doktorunuz size bir astım tedavi planı, ilaç kullanım rehberi ve acil durumda neler yapacağınızı anlatan bir aksiyon planı verir. Tedavinin etkisini değerlendirmek için belirli aralıklarla kontrol randevuları önerir.

Tedavi

Astım tedavisinde amaç, belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Düzenli doktor takibi, doğru ilaç kullanımı ve tetikleyicilerden kaçınma tedavinin temelini oluşturur.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli ve doğru şekilde kullanın
• İnhalerinizi doğru teknikle kullanmayı öğrenin ve her kontrolde tekniğinizi gözden geçirin
• Tetikleyicilerinizi tanıyın ve mümkün olduğunca kaçının
• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun
• Astım günlüğü tutarak belirtilerinizi ve ilaç kullanımınızı doktorunuzla paylaşın

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle inhaler denilen solunum cihazlarıyla alınır. İki temel grup vardır: günlük düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar ve ani nefes darlığında kullanılan rahatlatıcı ilaçlar. Ağır astımı olan bazı kişilere doktor tarafından enjeksiyon tedavileri veya ek ilaçlar önerilebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşamda en önemli adım, doktorunuzun belirlediği takip planına uymak ve astım aksiyon planınızı her zaman yanınızda bulundurmaktır. Belirtilerinizi not almak ve düzenli kontrollere gitmek astımınızı iyi bir şekilde yönetmenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve içilen ortamlarda bulunmayın
• Düzenli uyuyun ve solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için el hijyeninize dikkat edin
• Stres yönetimi teknikleri öğrenin ve uygulayın
• Sert kimyasal temizlik ürünleri, parfüm ve boya kokuları gibi tahriş edicilerden kaçının
• Evde nem ve küf oluşumunu önleyin, yatak takımlarını düzenli havalandırın

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenme genel sağlığınızı destekler ve astım kontrolüne dolaylı olarak yardımcı olur. Düzenli egzersiz akciğer sağlığını güçlendirir; ancak egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışmalı ve egzersiz öncesi hafif ısınma yapmalısınız.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, özellikle ataklar sırasında kaygı ve korkuya neden olabilir. Kaygı da nefes darlığını artırabilir. Sürekli endişe, üzüntü veya yorgunluk hissediyorsanız bunu doktorunuzla paylaşmanız önemlidir.

Önleme

Astımın ortaya çıkışını tamamen önlemek şu anda mümkün değildir. Ancak belirtilerin kontrolü ve atakların önlenmesi, düzenli takip, tetikleyicilerden kaçınma ve ilaçları doğru kullanma ile büyük ölçüde sağlanabilir.

Aşılar

Grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları, enfeksiyonların astım atağını tetiklemesini önlemeye yardımcı olabilir. Aşı olup olmamanız konusunda doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Astım için yaygın bir toplum tarama testi yoktur. Ancak öksürük, hırıltı ve nefes darlığı sık tekrarlıyorsa, bir göğüs hastalıkları uzmanına değerlendirme yaptırmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kontrolsüz astım, akciğer fonksiyonlarının giderek azalmasına yol açabilir
• Ciddi astım atakları acil servise veya hastaneye yatış gerektirebilir
• Uyku sorunları, yorgunluk ve okul/iş gücü kaybı görülebilir
• Kaygı ve depresyon riski artabilir

Uzun vadeli görünüm

Astım tamamen iyileştirilebilen bir hastalık olmasa da düzenli takip ve uygun tedaviyle çoğu kişi belirgin bir kısıtlanma yaşamadan normal, aktif ve sağlıklı bir yaşam sürebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.