Çocuklarda Astım

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının (bronşların) sürekli iltihaplanmasıyla seyreden, ataklar hâlinde belirti veren bir hastalıktır. Atak sırasında hava yolları daralır, şişer ve balgam birikir; bu yüzden nefes almak güçleşir. Astım bulaşıcı değildir; doğru tedavi ile kontrol altına alınabilir.

Evet. Astım, dünyada ve ülkemizde çocuklarda en sık görülen kronik sağlık sorunlarından biridir. Sıklığı özellikle şehirleşmeyle birlikte artmaktadır.

Çoğunlukla okul öncesi dönemde belirginleşir ve erkek çocuklarda kızlara göre daha sıktır. Ailede astım veya saman nezlesi, egzama gibi alerjik hastalıklar varsa risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Özellikle gece, sabaha karşı ya da oyun sonrası artan öksürük
• Nefes verirken hışıltı veya ıslık sesi
• Nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi
• Hızlı nefes alma, yorgunluk ve uyku güçlüğü

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken ya da gülerken öksürme ve nefes nefese kalma
• Koşarken, merdiven çıkarken nefesinin yetmediğini söyleme
• Bebeklerde emme sırasında sık durma, huysuzluk ve beslenememe
• Nefes alırken kaburgaların altının içeri çekilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının doğuştan aşırı duyarlı olması (alerjik yapı)
• Solunum yolu enfeksiyonları, özellikle viral enfeksiyonlar
• Alerjenler: ev tozu akarları, polen, küf ve hayvan tüyü
• Tütün dumanı, hava kirliliği ve keskin kokular

Risk faktörleri

• Anne-babada veya kardeşlerde astım, alerjik nezle ya da egzama öyküsü
• Çocuğun atopik dermatit (egzama) veya alerjik nezle gibi bir alerjik hastalığının olması
• Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Bebeklik döneminde sigara dumanına maruz kalmak
• Obezite, astım riskini artırabilir ve kontrolünü zorlaştırabilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı veya öksürük giderek artıyorsa ve normal aktiviteyi engelliyorsa
• Nefes açıcı ilacı sık tekrarlamak gerekmesine rağmen belirtiler tam geçmiyorsa
• Yüksek ateş, göğüs ağrısı veya aşırı yorgunluk eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlk kez hışıltı, gece öksürüğü veya nefes darlığı fark edildiğinde
• Astım tanısı olan çocukların düzenli doktor kontrollerine götürülmesi
• Koruyucu ilaç kullanımı ve inhaler tekniğinin değerlendirilmesi için

Tanı

Doktor, çocuğun belirtilerini, aile öyküsünü ve belirtilerin hangi durumlarda arttığını dinler; dinleme cihazıyla akciğerleri dinler. Tanı, belirtilerin tekrarlayıcı olması ve nefes ölçüm testlerinde düzelme görülmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: derin bir nefes alıp hızla üfleyerek akciğer hacminin ve nefes hızının ölçülmesi
• Tepe akım hızı ölçümü: evde kullanılabilen küçük bir cihazla nefes çıkış hızının izlenmesi
• Alerji deri testi: ev tozu, polen gibi alerjenlere duyarlılığın değerlendirilmesi
• Egzersiz testi: egzersizle ortaya çıkan belirtilerde akciğer fonksiyonlarının ölçülmesi

Randevunuzda neler beklenir

Testler ağrısız ve uygulaması kolaydır. 5-6 yaşından küçük çocuklar üfleme işlemini tam yapamayabilir; bu nedenle doktor önce kısa bir deneme tedavisi başlatıp çocuğun yanıtına bakabilir.

Tedavi

Astım tedavisi iki temel adımdan oluşur: günlük koruyucu tedavi ve atak sırasında kullanılan hızlı rahatlatıcı ilaçlar. Sağlık ekibi çocuğunuza özel bir astım eylem planı oluşturur; bu plan her zaman evde ve okulda bulunmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicileri tanıyın: soğuk hava, egzersiz, toz, keskin koku ve sigara dumanından kaçının.
• İlaçların doğru kullanıldığından emin olun; her doktor ziyaretinde inhaler tekniğini uzmanınıza gösterin.
• Evde belirti ve ilaç kullanımını not alarak bir astım günlüğü tutun.
• Acil durum planını okul öğretmeni ve bakıcılarla paylaşın.

Tıbbi tedaviler

Koruyucu ilaçlar her gün düzenli kullanılır ve hava yollarındaki iltihabı azaltarak atakları önler. Rahatlatıcı ilaçlar ise atak anında nefes yollarını hızla genişletir. İlaçların türü ve sıklığı çocuğun yaşına, belirtilerine ve atak geçmişine göre doktor tarafından belirlenir; hiçbir ilaca hekime danışılmadan başlanmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımın cerrahi tedavisi yoktur. Çok nadir durumlarda astımla birlikte görülen başka bir sağlık sorunu cerrahi girişim gerektirebilir; böyle bir durumda ilgili uzmanlar birlikte değerlendirme yapar.

Bu durumla yaşamak

Astımlı bir çocuğun hayatını kısıtlanmış yaşaması gerekmez. Düzenli kontroller, doğru ilaç kullanımı ve tetikleyicilerden kaçınma, okul ve oyun hayatının aksamadan sürmesini sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ev içinde sigara içilmesine hiçbir şekilde izin vermeyin.
• Yatak odasında halı, toz toplayan eşyalar ve peluş oyuncakları sınırlandırın.
• Hava kirliliğinin yüksek olduğu günlerde açık hava oyun süresini azaltın.
• Çocuğunuzun uyku saatlerinin düzenli olmasına ve yeterince dinlenmesine özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Astım için özel bir mucize besin yoktur. Dengeli, renkli sebze ve meyvelerin yer aldığı bir beslenme ve yeterli su içimi genel sağlığı destekler. Kontrol altındaki astımda egzersizden kaçınılmamalıdır; çocuğunuzun sevdiği bir sporun uygunluğunu doktoruna sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tekrarlayan öksürük ve nefes darlığı çocukta kaygı, özgüven düşüklüğü veya sosyal çekilmeye neden olabilir. Duygularını konuşabilmesi, aile ve öğretmen desteği bu durumda çok önemlidir; gerekirse psikolojik destek alınabilir.

Önleme

Astımın kesin önlenmesi şu an için mümkün değildir; ancak erken tanı, doğru tedavi ve tetikleyicilerden kaçınma ile belirtilerin ve atakların büyük bölümü önlenebilir.

Aşılar

Çocukların aşıları, Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal Aşı Takvimine göre tamamlanmalıdır. Özellikle grip sezonu öncesinde grip aşısının çocuğunuz için uygun olup olmadığını doktorunuza sorun.

Tarama programları

Astım için toplum temelli bir tarama testi yoktur. Ancak tekrarlayan öksürük, hışıltı, nefes darlığı veya egzersizle kötüleşen belirtilerde mutlaka sağlık değerlendirmesi yapılmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve tekrarlayan ataklar nedeniyle okula devamsızlık ve öğrenme kaybı
• Uyku bozuklukları ve buna bağlı dikkat, davranış sorunları
• Akciğer gelişiminin olumsuz etkilenmesi ve ileride kalıcı daralma riski
• Acil servise başvuru ve hastaneye yatış gerektiren ağır ataklar

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve iyi bir takip ile astımlı çocukların büyük çoğunluğu hiçbir kısıtlama olmadan yaşamlarını sürdürebilir. Astımlı çocukların bir kısmında belirtiler yaşla birlikte azalır veya kaybolur. Umutlu olmak ve tedaviye düzenli devam etmek çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.