Yaşlılarda Astım: Belirtileri, Yönetimi ve Yaşam Kalitesi

Genel Bakış

Astım, akciğer içindeki hava yollarının iltihaplanmasıyla ortaya çıkan, ataklar hâlinde seyreden bir akciğer hastalığıdır. Hava yolları hassaslaşır, şişer ve daralır; bu da nefes almayı zorlaştırabilir. Astımı olan kişilerin hava yolları, toz, duman, soğuk hava veya enfeksiyon gibi tetikleyicilere aşırı tepki verir.

Astım her yaşta görülebilir, ancak ileri yaşta da oldukça yaygındır. Bazı kişilerde astım ilk kez 60 yaşından sonra ortaya çıkabilir ya da gençlikten beri var olan astım yaşla birlikte şiddetlenebilir.

Astım kadınlarda erkeklerden biraz daha sık görülür. İleri yaşta ise özellikle sigara içmiş, alerjik bünyeye sahip, obezitesi olan veya mesleki olarak toz ve kimyasal maddeye maruz kalmış kişilerde daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Hırıltılı veya ıslık sesiyle nefes alma
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Özellikle gece ve sabaha karşı artan öksürük
• Soğuk algınlığı, egzersiz veya alerjenlerle artan belirtiler

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve çocuklarda hırıltı, öksürük ve nefes alırken zorlanma görülebilir
• Oyun oynarken veya gülerken nefes darlığı yaşanabilir
• Gece uykudan öksürükle uyanma ve yorgunluk sık görülür

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve yorgunluk, günlük aktiviteleri yapmayı zorlaştırabilir
• Öksürük kuru olabileceği gibi balgamlı da olabilir
• Belirtiler kalp hastalığı veya KOAH ile karışabilir; bu yüzden ileri yaşta mutlaka ayrıntılı değerlendirme gerekir
• İleri yaştaki bazı kişilerde hırıltı duyulmayabilir; sadece nefes darlığı ve hâlsizlik ön planda olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarında iltihaplanma ve şişme
• Hava yollarını çevreleyen kasların kasılması (bronkospazm)
• Solan ve artan mukus yani balgam birikimi
• Bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan toz, polen veya küf gibi maddelere aşırı tepki vermesi

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Alerjik bünye (alerjik rinit, egzama gibi)
• Obezite
• Ailede astım veya alerji öyküsü
• Hava kirliliği, kimyasal dumanlar ve tozlu ortamlar
• Bazı ilaçlara karşı duyarlılık (doktorunuza danışmadan ilaç kullanmayın)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz sıklaşıyorsa ve rahatlatıcı ilacınıza rağmen geçmiyorsa
• Gece uykudan sürekli öksürük veya nefes darlığıyla uyanıyorsanız
• Günlük işlerinizi yapamayacak kadar nefes darlığı yaşıyorsanız
• Ateş, şiddetli öksürük veya balgam renginde değişiklik varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım tanınız varsa, belirtileriniz iyi olsa bile yılda en az bir kez kontrol muayenesi yaptırın
• İlaçlarınızı düzenli kullanmakta zorlanıyorsanız veya yan etki yaşıyorsanız doktorunuza danışın
• İnhaler yani nefes yoluyla alınan ilaç kullanma tekniğinizi her kontrolde gözden geçirin

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi ve sağlık geçmişinizi dinler, ardından akciğerlerinizi dinler ve nefes testleri isteyebilir. Tanıda amaç, astımın varlığını doğrulamak ve benzer belirtilerin diğer nedenlerini dışlamaktır.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp hızlıca vermenin ölçüldüğü nefes testi
• Tepe akım hızı (peak flow) ölçümü: Akciğerden atılan havanın hızını ölçer
• Alerji testleri: Belirtilere yol açan alerjenleri belirlemeye yardımcı olabilir
• Akciğer grafisi ve gerekirse kan testleri: Diğer hastalıkları dışlamak için yapılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Nefes testleri ağrısızdır, sadece doğru nefes alıp vermeniz gerekir. Bazen doktorunuz nefes yoluyla alınan bir ilaçtan sonra testi tekrarlayarak hava yollarınızın ne kadar açıldığını değerlendirir. İleri yaşta bazı kişiler test sırasında zorlanabilir; bu durumda doktorunuz tekniği kolaylaştıracak önlemler alacaktır.

Tedavi

Astım tedavisinde amaç, belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve günlük yaşamı kısıtlamayan bir nefes konforu sağlamaktır. Tedavi, düzenli ilaç kullanımı, tetikleyicilerden korunma ve düzenli doktor takibinin bir arada yürütülmesini gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içmemek ve dumanlı ortamlardan uzak durmak
• Evde toz birikimini azaltmak ve düzenli havalandırmak
• Polen yoğun mevsimlerde pencereleri kapalı tutmak
• Doktorunuzla oluşturduğunuz yazılı bir astım eylem planını yakınlarınızla paylaşmak
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte almayı hatırlatıcı olarak kullanmak

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle solunum yoluyla, özel cihazlarla yani inhalerlerle alınır. Temel olarak iki tür yaklaşım vardır: günlük koruyucu ilaçlar hava yolundaki iltihabı azaltır, gerektiğinde kullanılan rahatlatıcı ilaçlar ise atak sırasında hava yolunu hızla açar. Bazı hastalarda günde bir kez kullanılan kombine tedaviler de uygulanabilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca doktorunuz karar verir. İlaçlarınızı asla doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde cerrahi yöntemler yaygın olarak kullanılmaz. Nadir ve ağır seçilmiş vakalarda uygulanan özel işlemler vardır ancak bunlar mutlaka göğüs hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Astımınız iyi kontrol altındayken günlük hayatınızı büyük ölçüde normal akışında sürdürebilirsiniz. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, inhaler tekniğinizi doğru öğrenmek ve belirtilerinizi takip etmek en önemli adımlardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve dumanından uzak durun
• Mum, tütsü, parfüm gibi keskin kokulu ürünleri azaltın
• Evcil hayvanınız varsa yatak odasına girmemesi işe yarayabilir
• Stres ve kaygıyı yönetmek için nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri deneyin
• Soğuk havalarda burnunuzdan nefes almaya çalışın; atkı ile ağız ve burnunuzu kapatın

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, bağışıklık sistemini destekleyerek astım kontrolüne yardımcı olabilir. Obezite nefes darlığını artırabileceğinden sağlıklı kilonuzu korumak önemlidir. Yürüyüş gibi düzenli hafif egzersiz, doktorunuzun onayıyla yapıldığında akciğer sağlığını destekler. Egzersiz öncesi mutlaka ısının ve yanınızda rahatlatıcı ilacınızı bulundurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, özellikle ileri yaşta nefes darlığı korkusu ve günlük kısıtlanmalar nedeniyle kaygı, korku ve moral bozukluğu yaratabilir. Bu duygular yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle duygusal ihtiyaçlarınızı da doktorunuzla paylaşmanız önemlidir; gerekirse psikolojik destek alabilirsiniz. Bir kriz durumunda hissettiğinizde, sevdiklerinizle konuşmak veya 112'yi aramak hayati bir adım olabilir.

Önleme

Astımı tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, atakları ve belirtilerin kötüleşmesini büyük ölçüde önlemek mümkündür. En etkili yöntem, tetikleyicilerden kaçınmak ve düzenli koruyucu tedaviyi aksatmamaktır.

Aşılar

Astımlı erişkinlerin grip ve zatürre aşılarını, doktorlarının önerdiği şekilde yaptırmaları önerilir. Bu aşılar, astımı tetikleyen solunum yolu enfeksiyonlarına karşı korunmada önemli rol oynar.

Tarama programları

Astım için toplum genelinde rutin bir tarama testi yoktur. Ancak özellikle ileri yaşta, nedeni açıklanamayan öksürük veya nefes darlığı yaşayan kişiler, erken tanı ve doğru yönlendirme için mutlaka sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse astım atakları daha sık ve daha şiddetli hâle gelebilir
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma görülebilir
• Uyku sorunları, yorgunluk ve günlük yaşamda belirgin kısıtlanma oluşabilir
• Kalp ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilecek oksijen yetersizliği gelişebilir
• Acil servise sık başvuru ve hastanede yatış gerekebilir

Uzun vadeli görünüm

Astım, doğru tedavi ve düzenli takip ile kontrol altına alınabilen bir durumdur. İleri yaşta bile çoğu kişi ilaçlarını düzenli kullandığında ve tetikleyicilerden korunduğunda aktif, kaliteli ve dolu dolu bir hayat sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.