Astım Nedir? Solunum Yolu Hastalığı Astım Hakkında Bilgi

Genel Bakış

Astım, akciğerlerin içindeki hava yollarını (bronşları) etkileyen uzun süreli bir hastalıktır. Hava yolları daralır, şişer ve fazla mukus üretir; bu da nefes almayı zorlaştırabilir. Astım belirtileri zaman zaman ortaya çıkar ve kişi ataklar arasında kendini iyi hissedebilir.

Astım dünyada oldukça yaygındır. Türkiye'de de toplumda her 10-15 kişiden birinde görülebilecek kadar sık rastlanan bir durumdur.

Astım her yaştan insanı etkileyebilir. Genellikle çocuklukta başlar, ancak ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir. Ailesinde astım veya alerji öyküsü olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Nefes verirken hırıltı sesi
• Özellikle gece veya sabaha karşı artan öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Oyun veya egzersiz sırasında öksürük ve nefes darlığı
• Hızlı veya zor nefes alma
• Yorgunluk, halsizlik ve oyuna isteksizlik
• Göğüs kafesinin normalden fazla hareket etmesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığının dinlenirken bile belirgin olabilmesi
• Halsizlik, yorgunluk ve kafa karışıklığı
• Soğuk algınlığı sonrası öksürüğün uzun sürmesi
• Belirtilerin her zaman tipik olmaması nedeniyle tanının gecikebilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni bilinmemekle birlikte, bağışıklık sisteminin hava yollarında aşırı tepki vermesi önemli rol oynar.
• Ev tozu akarları, polenler, küf, hayvan tüyleri gibi alerjenler belirtileri tetikleyebilir.
• Sigara dumanı, hava kirliliği, kimyasal kokular, soğuk hava ve solunum yolu enfeksiyonları da astım ataklarına yol açabilir.

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Sigara dumanına maruz kalmak (anne karnında veya çocuklukta)
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Bebeklik ve çocuklukta ağır solunum yolu enfeksiyonları geçirmek
• Tozlu veya kimyasal maddelerin bulunduğu iş yerlerinde çalışmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dinlenirken geçmeyen nefes darlığı
• Doktorunuzun verdiği ilaçlara rağmen belirtilerin kötüleşmesi
• Yoğun hırıltı, göğüs ağrısı veya nefes alırken zorlanma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan veya tekrarlayan öksürük, nefes darlığı, hırıltı sorununuz varsa aile hekiminize veya göğüs hastalıkları uzmanına başvurun.
• Astım tanınız varsa yılda en az bir kez düzenli kontrol yaptırın.
• İlaç kullanımınız veya belirtilerinizde değişiklik fark ederseniz kontrol randevusu alın.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, ailenizde astım veya alerji olup olmadığını sorar ve fizik muayene yapar. Tanıyı doğrulamak için ayrıca akciğer fonksiyon testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp verirken akciğer fonksiyonlarını ve hava akışını ölçen test
• Tepe akım hızı (peak flow) ölçümü: Nefes veriş hızınızı gösteren taşınabilir cihazla yapılan ölçüm
• Alerji testleri: Belirtileri tetikleyen alerjenleri belirlemek için yapılan deri veya kan testleri

Randevunuzda neler beklenir

Bu testler genellikle ağrısızdır. Spirometri sırasında burnunuzu kapatan bir klips takılır ve bir ağızlıktan derin nefes alıp güçlü şekilde vermeniz istenir. Sonuçlara göre doktorunuz tanıyı koyar ve tedavinizi planlar.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve günlük yaşamın kısıtlanmasını engellemektir. Tedavi; tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli doktor takibi ve doktorun önerdiği ilaçların doğru kullanımı üzerine kuruludur.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi tanıyın ve mümkün olduğunca uzak durun: sigara dumanı, toz, polen, hayvan tüyü gibi.
• Doktorunuzun yazdığı astım eylem planını uygulayın.
• İnhaler (nefes ile çekilen ilaç) cihazınızı doğru teknikle kullandığınızdan emin olun; gerekiyorsa doktor veya eczacınızdan tekrar öğrenin.
• Nezle ve grip gibi enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle solunum yoluyla alınan inhalerlerdir. Bazı ilaçlar hava yollarındaki iltihabı azaltarak uzun süreli koruma sağlar, bazıları ise ani nefes darlığını gidermek için kısa süreli kullanılır. Şiddetli astımda ek tedavi seçenekleri de gerekebilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir. İlaçlarınızı doktorunuzun tarif ettiği şekilde ve düzenli kullanın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde genellikle cerrahi bir girişim gerekmez. Çok ağır ve ilaca dirençli astım vakalarında bronşiyal termoplasti gibi girişimsel yöntemler nadir olarak değerlendirilebilir; bu karar mutlaka göğüs hastalıkları uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Astımınızı iyi kontrol ederek günlük hayatınızı büyük ölçüde normal sürdürebilirsiniz. Doktorunuzla düzenli görüşmek, ilaçlarınızı aksatmamak ve belirtilerinizi izlemek bu süreçte en önemli adımlardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun.
• Düzenli uyuyun ve stresi yönetmeye çalışın.
• Evde nem ve küf oluşumunu önleyin.
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun ve dışarı çıkarken doktorunuzun önerilerine uyun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek akciğer sağlığını destekler. Fazla kiloları vermek astım kontrolünü kolaylaştırabilir. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düzenli egzersiz akciğer kapasitenizi artırabilir. Egzersiz öncesi ısınma yapın ve doktorunuzun önerdiği şekilde rahatlatıcı ilacınızı bulundurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım ile yaşamak zaman zaman endişe ve strese yol açabilir. Nefes darlığı hissi korkutucu olabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir psikolog ile paylaşmaktan çekinmeyin; duygusal iyi oluş, bedensel sağlığınızı da olumlu etkiler.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi şu an için mümkün değildir. Ancak belirtilerin ve atakların önlenmesi büyük ölçüde mümkündür. Düzenli ilaç kullanımı ve tetikleyicilerden kaçınmak en etkili yoludur.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları, astımlı kişilerde solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı atak riskini azaltabilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğu konusunda sağlık kuruluşuna danışın.

Tarama programları

Astım için topluma yönelik rutin tarama önerilmez. Ancak astım belirtileriniz varsa veya güçlü bir aile öykünüz varsa, doktora başvurarak değerlendirme yaptırmanız erken tanı ve kontrol şansı sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları nedeniyle acil servise başvurma ihtiyacı
• Gece uykusunun bölünmesi ve gün içi yorgunluk
• Akciğer fonksiyonlarında zamanla kalıcı azalma
• Fiziksel aktivitelerin kısıtlanması ve yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Astım günümüzde sağlık ekibi ile iş birliği içinde iyi kontrol edilebilir. Düzenli tedavi ve takip sayesinde çoğu kişi aktif, üretken ve dolu dolu bir yaşam sürer.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.