Astımda Kendi Kendine Bakımın Temelleri

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının iltihaplanması ve daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Hava yolları hassaslaşır ve bazı tetikleyicilere tepki verir. Bu durum öksürük, hırıltı, nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissine yol açabilir. Astım tamamen tedavi edilemez, ancak doğru bakım ve tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir.

Evet. Astım dünyada ve Türkiye’de çok sık görülen bir hastalıktır. Her yaştan insan astım olabilir.

Astım herkesi etkileyebilir; çocuklarda ergenlik döneminde sık görülür, bazı kişilerde ise yetişkinlikte ortaya çıkar. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlarda, sigara dumanına maruz kalanlarda ve bazı mesleklerde çalışanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi
• Nefes verirken hırıltı sesi
• Gece veya sabah erken saatlerde artan öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Hırıltılı solunum
• Oyun oynarken çabuk yorulma ve durup nefes alma ihtiyacı
• Gece uykudan öksürükle uyanma
• Nefes alırken kaburgaların içeri çekilmesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve yorgunluk
• Günlük aktiviteleri yaparken zorlanma
• Göğüs ağrısı veya sıkışıklık hissi
• Gece öksürüğü ve uyku bozukluğu

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; genetik ve çevresel faktörler birlikte rol oynar.
• Alerjenler (polen, toz akarları, hayvan tüyü, küf) astım belirtilerini tetikleyebilir.
• Sigara dumanı, hava kirliliği ve keskin kokular hava yollarını tahriş edebilir.
• Soğuk hava, egzersiz, stres ve bazı solunum yolu enfeksiyonları da belirtileri ortaya çıkarabilir.

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü olması
• Çocuklukta geçirilen ağır solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Mesleki kimyasallar ve tozlar (örneğin fırıncılık, boya, temizlik işleri)
• Aşırı kilo (obezite)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz giderek kötüleşiyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Astım eylem planınızda yazdığına göre rahatlatıcı ilacınız etki etmiyorsa
• Nefes darlığı nedeniyle acil servise gitmeniz gerektiğini düşünüyorsanız hemen 112’yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez doktor kontrolü yaptırın.
• Astım eylem planınızı gözden geçirmek ve güncellemek için randevu alın.
• İlaçlarınızın dozunu veya kullanım şeklini doktorunuza danışmadan değiştirmeyin.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, size hastalık ve aile öykünüzle ilgili sorular sorar ve solunum fonksiyon testleri yapar. Kesin tanı bu testlerin sonucuna göre konulur.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp verme testi; akciğerlerin ne kadar hava alıp verebildiğini ölçer.
• Tepe akım (peak flow) ölçümü: Evde kullanılabilen küçük bir cihazla nefes verme hızınızı ölçer.
• Alerji testleri: Alerjenlerin astımı tetikleyip tetiklemediğini anlamak için yapılabilir.
• Göğüs röntgeni: Diğer akciğer sorunlarını ekarte etmek için istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı bazen hemen konulamayabilir, birkaç test gerekebilir. Doktorunuz size belirtilerinizi ve tepe akım ölçümlerinizi takip etmenizi önerebilir. Elde edilen bilgilere göre size özel bir astım eylem planı hazırlanır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve akciğerlerin zarar görmesini engellemektir. Tedavi, düzenli ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte yürütülür.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği astım eylem planını öğrenin ve uygulayın.
• Sigara dumanından, polen, toz, küf ve güçlü kokulardan uzak durun.
• İlaçlarınızı her gün, doktorunuzun önerdiği şekilde alın.
• Nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri öğrenin.
• Düzenli egzersiz yapın; egzersiz öncesi doktorunuza danışın.
• Evinizde nem dengesini sağlayın ve küf oluşumunu önleyin.
• Grip ve zatürre aşılarını doktorunuzun önerdiği şekilde yaptırın.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle nefes yoluyla alınan inhaler cihazlarıyla kullanılır. İki ana gruptur: günlük düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar ve atak anında hızla rahatlatan kurtarıcı ilaçlar. Hangi ilacın, ne sıklıkta ve hangi dozda kullanılacağına sadece doktorunuz karar verir. Ağır astımı olan bazı kişiler için doktor farklı tedavi seçenekleri değerlendirebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımın cerrahi bir tedavisi yoktur. Ancak astımla birlikte burun polibi veya sinüzit gibi bazı sorunlar varsa, bu durumların cerrahi tedavisi astım belirtilerini dolaylı olarak iyileştirebilir.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşamak, belirtilerinizi iyi yönetmekten geçer. Astım eylem planınız günlük işlerinizi kolaylaştırır. Hava durumunu takip edin, kirli hava günlerinde dışarı çıkma sürenizi kısaltın. İlaçlarınızı yanınızda taşıyın ve belirtilerinizi düzenli olarak not edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı bırakın ve kapalı alanlarda sigara içilmesine izin vermeyin.
• Düzenli uyuyun ve uyku öncesi rahatlatıcı aktiviteler yapın.
• Stresi azaltmaya çalışın; yoga ve meditasyon deneyebilirsiniz.
• Evcil hayvan tüylerine ve toz biriken halı, perde gibi eşyalara dikkat edin.
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek genel sağlığınızı destekler ve formda kalmanıza yardımcı olur. Astım belirtilerini tetikleyen bir besin alerjiniz varsa bundan kaçının. Egzersiz akciğerlerin gücünü artırır; özellikle yüzme gibi ılık ve nemli ortamlarda yapılan aktiviteler astımlı kişilere iyi gelebilir. Egzersize yavaş başlayın ve doktorunuza danışarak uygun bir plan oluşturun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, kaygı ve stres yaratabilir; ayrıca stres, astım belirtilerini kötüleştirebilir. Bu nedenle duygusal sağlığınıza dikkat etmeniz önemlidir. Derin nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri ve sevdiklerinizle konuşmak işe yarayabilir. Aşırı kaygı veya panik hissediyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Acil bir duygusal krizde veya astım kriziyle başa çıkamadığınızı hissettiğinizde 112’yi arayın.

Önleme

Astımı tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak tetikleyicileri tanıyıp onlardan kaçınarak belirti ve atakları büyük ölçüde önleyebilirsiniz. Bunun için doktorunuzun önerdiği kontrol edici ilaçları düzenli kullanmak çok önemlidir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar astım ataklarını tetikleyebilir. Doktorunuzun önerdiği grip aşısı ve zatürre aşısı gibi aşıları yaptırmak, bu enfeksiyonların neden olabileceği astım kötüleşmelerini önlemeye yardımcı olabilir.

Tarama programları

Astım için toplumda rutin tarama önerilmez. Ancak tekrarlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı yaşıyorsanız, erken tanı için vakit kaybetmeden doktora başvurmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciddi astım atakları geçirme riski (astım krizi)
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Gece uykusuzluğu ve gün içinde yorgunluk
• İşe veya okula devam edememe, fiziksel aktivitelerde kısıtlanma
• Sık hastane yatışları

Uzun vadeli görünüm

Astım iyi yönetildiğinde çoğu insan tamamen normal ve aktif bir yaşam sürebilir. Doktorunuzun tedavi planına uyar, tetikleyicilerden kaçınır ve kendi kendinize bakım adımlarını uygularsanız, astım belirtilerini kontrol altına almanız ve alevlenmeleri en aza indirmeniz mümkündür. Umut verici olan şu ki, astım hakkında doğru bilgi ve düzenli takip ile hayatınızı astımın sınırlamasına izin vermeden yaşayabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.