Astım Tedavi Seçenekleri

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının iltihaplanması ve daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran uzun süreli bir hastalıktır. Bu daralma ataklar hâlinde olur ve doğru tedavi ile kontrol altına alınabilir.

Evet, astım çok yaygındır. Dünyada her yaştan milyonlarca kişi astımla yaşamaktadır; Türkiye’de de çocuklarda ve yetişkinlerde sık görülür.

Astım her yaşta başlayabilir. Genellikle çocukluk ortaya çıkar; ancak erişkinlerde de ilk kez görülebilir. Alerjik bünyesi olanlarda, ailede astım öyküsü bulunanlarda ve sigara dumanına maruz kalanlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle gece veya sabaha karşı
• Göğüste sıkışma, baskı veya hırıltı
• Özellikle geceleri artan öksürük
• Nefes alıp verirken ıslık benzeri ses (hırıltı)
• Soğuk algınlığı, egzersiz veya alerjenlerle tetiklenen nefes zorluğu

Çocuklarda belirtiler

• Nefes alırken göğüs kafesinin içeri çekilmesi
• Hızlı veya gürültülü nefes alma
• Gülme, ağlama veya oyun sonrası öksürük ve yorgunluk
• Beslenme güçlüğü, emerken duraklama ve nefes açlığı
• Geceleri hırıltı veya öksürük ile uyanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı nedeniyle günlük aktiviteleri yapmakta zorlanma
• Yürürken veya merdiven çıkarken çabuk yorulma
• Öksürük ve balgam; bu belirtiler bazen kalp hastalığı veya KOAH ile karışabilir
• Gece göğüste sıkışma ile uyanma
• Yorgunluk, halsizlik ve iştahsızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni bilinmemektedir; kalıtım ve çevresel etkenler birlikte rol oynar.
• Hava yollarının aşırı duyarlı olması: toz, polen, küf, hayvan tüyü gibi normalde zararsız maddelere verilen abartılı tepki.
• Solunum yolu enfeksiyonları, özellikle virüsler, astım ataklarını tetikleyebilir.
• Sigara dumanı, hava kirliliği, kimyasal buharlar ve güçlü kokular hava yollarını tahriş eder.

Risk faktörleri

• Ailede astım, alerjik nezle veya egzama öyküsü
• Alerjik bünye (saman nezlesi, besin alerjisi)
• Çocuklukta ağır solunum yolu enfeksiyonları geçirmek
• Sigara içmek veya pasif içici olmak
• Obezite
• Meslekte toz, kimyasal madde veya dumanlara maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Günde birden fazla kez rahatlatıcı inhalere ihtiyaç duymak
• Öksürük, hırıltı veya nefes darlığının her geçen gün artması
• Uyku bozukluğu ve gece nefes darlığı
• Günlük aktiviteleri yapmakta zorlanmak
• Astım kontrol testlerinin kötüleşmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az 1-2 kez, doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrole gitmek
• Tedavi planını ve ilaç kullanımını gözden geçirmek
• Yeni bir sağlık sorunu ortaya çıktığında veya gebelik planlandığında doktorla görüşmek

Tanı

Doktorunuz size şikâyetlerinizi, tetikleyicileri, uyku düzeninizi ve aile öykünüzü sorar. Ardından akciğer fonksiyon testleri ve bazı ek tetkiklerle astım tanısını doğrulamaya çalışır.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp kuvvetle vererek akciğerlerin hava akışını ölçen test.
• Tepe akım ölçümü (peak flow): Soluk verme hızını ölçen, evde de kullanılabilen basit bir cihazdır.
• Bronsiyal provakasyon testi: Hava yollarının aşırı duyarlılığını ölçmek için bazı maddelerle yapılan test.
• Alerji testleri: Hangi alerjenlerin tetikleyici olduğunu belirlemek için deri veya kan testi.
• FeNO testi: Nefes havasındaki nitrik oksit düzeyi ile hava yolu iltihabını değerlendiren test.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size bir tedavi planı oluşturur, ilaçları doğru kullanmayı öğretir ve takip için ne zaman gelmeniz gerektiğini söyler.

Tedavi

Astım tedavisinde amaç belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve akciğer fonksiyonlarını koruyarak günlük yaşamı kısıtlamamaktır. Tedavi kişiye özeldir; semptomların sıklığına ve şiddetine göre basamaklı şekilde düzenlenir ve zamanla değiştirilebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun yazdığı ilaçları düzenli ve doğru teknikle kullanın.
• Sigara dumanı, toz, polen, hayvan tüyü, soğuk hava ve güçlü kokulardan uzak durun.
• Astım aksiyon planı oluşturun; nefes darlığı başladığında hangi adımları atacağınızı bilin.
• Grip ve zatürre aşılarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde yaptırın.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak egzersiz öncesi astım belirtilerini kontrol altın aldığınızdan emin olun.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle inhaler (solunum yolu) yoluyla kullanılır. Bazı ilaçlar hızlı etki ederek anlık nefes darlığını giderir (rahatlatıcı ilaç), bazıları ise her gün düzenli kullanılarak hava yolundaki iltihabı azaltır (koruyucu ilaç). Gerekirse ağızdan alınan ilaçlar, alerji aşıları (immünoterapi) veya ileri tedaviler (biyolojik ajanlar) da eklenebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne sıklıkta kullanılacağına doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımın kendisi için cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak astımı tetikleyen bazı sorunlar, örneğin ciddi sinüzit veya burun polipleri için ameliyat önerilebilir. Bu durumda ilgili uzman hekimle görüşmeniz gerekir.

Bu durumla yaşamak

Astım, düzenli takip ve doğru ilaç kullanımı ile kontrol edilir. İlaçlarınızı aksatmadan kullanmak, tetikleyicileri tanımak ve günlük nefes ölçümlerinizi izlemek en önemli adımlardır. Astımınızı yönetmeyi öğrendikçe günlük aktivitelerinizin çoğunu rahatça yapabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve içilen ortamlarda bulunmayın.
• Evinizi tozdan arındırın; yatak örtülerini sık sık yıkayın, halı kullanımını azaltın.
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun, dışarıdayken geniş şapka ve gözlük kullanabilirsiniz.
• Evcil hayvan tüyüne alerjiniz varsa hayvanları yatak odasından uzak tutun.
• Stresten uzak durmak için nefes egzersizleri ve rahatlama tekniklerini deneyin.

Diyet ve egzersiz

Astım için özel bir diyet yoktur; ancak meyve, sebze ve tam tahıllardan zengin, dengeli beslenmek genel sağlığınızı destekler. Düzenli egzersiz akciğer fonksiyonlarını güçlendirir; yürüyüş, yüzme ve bisiklet iyi seçeneklerdir. Egzersize yavaş başlayın ve yanınızda rahatlatıcı inhalerinizi bulundurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, nefes alamama korkusu nedeniyle kaygı ve huzursuzluk yaratabilir. Sürekli tetikte olmak yorucu olabilir ve moral bozukluğu yapabilir. Bu duyguları doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Acil planınızın hazır olması, ataklarda sakin kalmanıza yardımcı olur.

Önleme

Astımın başlangıcını tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak belirtilerin ortaya çıkması ve atakların oluşması büyük ölçüde engellenebilir: tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli ilaç kullanmak, aşıları tam yapmak ve sağlıklı bir yaşam sürmek en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

Astımlı kişilerde grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları özellikle önerilir. Bu aşılar, solunum yolu enfeksiyonlarının astım ataklarını tetiklemesini önlemeye yardımcı olur. Aşı takvimi için doktorunuza veya aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Astım için rutin toplum taraması önerilmez. Ancak tekrarlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı yaşayan herkes, vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Erken tanı, tedavi başarısını artırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları nedeniyle acil servis başvuruları
• Uzun süre kontrolsüz astıma bağlı akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Uyku bozukluğu ve gün içi yorgunluk
• Ağır ataklarda oksijen yetersizliğine bağlı solunum yetmezliği
• Okul, iş ve sosyal yaşamda kısıtlanma; yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Astım, doğru tedavi ve düzenli takip ile çok iyi kontrol edilebilir. Günümüzde astım hastalarının büyük çoğunluğu, atak yaşamadan normal iş, okul, spor ve sosyal hayata devam edebilmektedir. Önemli olan, hastalığınızı öğrenmek ve tedavi planınıza sadık kalmaktır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Toraks Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.