Astım: Nefesinizi Rahatlatmak için Ne Zaman Doktora Görünmelisiniz?

Genel Bakış

Astım, akciğerlerinizdeki hava yollarının (nefes borularının) iltihaplanıp daraldığı bir hastalıktır. Bu daralma nefes almayı zorlaştırır, öksürüğe ve göğüste sıkışma hissine neden olabilir. Astım tamamen geçmez, ancak doğru tedavi ve düzenli takip ile çoğu kişi normal ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Astım oldukça yaygındır. Dünyada ve Türkiye'de her 100 kişiden yaklaşık 6-8'i astım hastasıdır. Hem çocukları hem yetişkinleri etkiler.

Astım her yaşta görülebilir; sıklıkla çocukluk döneminde başlar. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlarda, sigara dumanına veya hava kirliliğine maruz kalanlarda daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı – özellikle gece veya sabaha karşı
• Hırıltılı nefes (ıslık benzeri ses)
• Öksürük – sık sık ve özellikle gece veya egzersiz sonrası
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Balgam çıkarma – bazen beyaz, yapışkan balgam

Çocuklarda belirtiler

• Nefes alırken hırıltı veya ıslık sesi
• Hızlı nefes alma veya öksürme
• Yemek yeme veya oyun oynama sırasında bitkinlik
• Bebeklerde emme güçlüğü ve huzursuzluk
• Öksürüğün geceleri uyandırması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı, öksürük ve göğüs sıkışması sıklıkla görülür
• Günlük aktivitelerde çabuk yorulma
• Bazen hırıltıdan çok öksürük ve balgam ön planda olur
• Kafa karışıklığı veya uyku hali – oksijen yetersizliğine işaret edebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının aşırı hassas olması ve iltihaplanması
• Alerjenler: polenler, ev tozu akarları, küf, hayvan tüyleri
• Solunum yolu enfeksiyonları (soğuk algınlığı, grip)
• Sigara dumanı, hava kirliliği, keskin kokular, kimyasallar
• Egzersiz, soğuk hava, stres ve bazı yiyecekler (nadir)
• Bazı ilaçlar (aspirin, ağrı kesiciler) astımı tetikleyebilir

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü olması
• Sigara içmek veya pasif sigara dumanına maruz kalmak
• Bebeklikte ağır solunum yolu enfeksiyonu geçirmek
• Mesleki nedenlerle kimyasal maddeler veya toza maruz kalmak
• Obezite – astım kontrolünü zorlaştırabilir
• Alerjik hastalıklar (egzama, saman nezlesi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileriniz ilaçlarınıza rağmen devam ediyor veya kötüleşiyorsa
• Gece uykusundan öksürük veya nefes darlığı ile uyanıyorsanız
• Kurtarıcı spreyinizi neredeyse her gün kullanmanız gerekiyorsa
• Zatürre, grip veya soğuk algınlığı astımınızı tetikliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez kontrol muayenesi
• İlaçlarınızı düzenli kullandığınız halde belirtileriniz tam kontrol altında değilse
• Astımınız nedeniyle hastanede kaldıysanız veya acil servese başvurduysanız sonraki kontrol
• Aile planlaması veya hamilelik öncesinde astım planınızı gözden geçirme

Tanı

Doktorunuz, önce sağlık öykünüzü ve belirtilerinizi dinler. Ardından fizik muayene yapar ve ciğerlerinizi dinler. Kesin tanı için solunum fonksiyon testleri yapılır. Bu testler ağrısızdır ve birkaç kez nefes alıp vermenizi içerir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp sertçe üfleyerek akciğer kapasitesinin ve hava akışının ölçülmesi
• En Tepe Akım Hızı (Peak Flow) Takibi: Evde yapılan basit bir ölçümle hava akışının izlenmesi
• Bazı durumlarda alerji testleri (cilt veya kan testi)
• Metakolin testi: Hava yollarının hassasiyetini ölçmek için yapılan özel bir test

Randevunuzda neler beklenir

Bu testler genellikle göğüs hastalıkları uzmanlığı veya göğüs hastalıkları bölümünde yapılır. Tanı süreci biraz zaman alabilir; doktorunuz size astım tanısı koyduktan sonra size özel bir tedavi planı hazırlar.

Tedavi

Astım tedavisinin temel amacı, hava yollarındaki iltihabı azaltmak ve hava yollarını açık tutmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve ilaçların düzenli kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve bir astım eylem planı oluşturmayı içerir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi öğrenin ve mümkün olduğunca bunlardan kaçının (örneğin ev tozu, sigara dumanı, polen)
• Doktorunuzun verdiği astım eylem planını takip edin
• Günlük belirtilerinizi ve zirve akım ölçümlerinizi kaydedin
• Kendinizi iyi hissettiğinizde bile kontrol ilaçlarını aksatmayın
• Düzenli uyku ve yeterli sıvı tüketimine dikkat edin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtileri önlemek için düzenli kullanmanız gereken kontrol edici (hava yollarındaki iltihabı azaltan) ilaçlar ve ani belirtilerde hızlı rahatlama sağlayan kurtarıcı (nefes açıcı) ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar genellikle inhale (solunarak kullanılan) sprey veya toz formdadır. Hangi ilacı ne sıklıkta kullanmanız gerektiğini mutlaka doktorunuz belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımın ameliyatla tedavisi gerekmez. Çok nadir ağır vakalarda, her türlü ilaca rağmen kontrolde zorlanan hastalar için özel tedavi seçenekleri değerlendirilebilir, ancak bunlar cerrahi değildir.

Bu durumla yaşamak

Astımınız olduğunda günlük yaşamınızda küçük uyum sağlama yeterlidir. İlaçlarınızı düzenli kullanın, doktorunuzun önerdiği takip randevularına gidin ve astım eylem planınızı her zaman yanınızda bulundurun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve içilen ortamlarda bulunmayın
• Evde toz biriktiren halı, perde gibi eşyaları azaltın ve sık havalandırın
• Yünlü, tüylü kumaşlardan ve evcil hayvanların tüylerinden uzak durun
• Grip ve zatürre aşılarınızı doktorunuza danışarak yaptırın
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu günlerde dışarıda uzun süre kalmayın
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir Akdeniz tipi beslenme, genel sağlığınıza katkı sağlar. Egzersiz astım için faydalıdır; ancak egzersiz belirtileri tetikliyorsa, doktorunuzun önerisiyle egzersiz öncesi kurtarıcı ilaç kullanabilirsiniz. Yüzmek, yürüyüş yapmak ve düzenli egzersiz uygun seçeneklerdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astımın ne zaman atak yapacağı kaygısı stres ve anksiyeteye (kaygı bozukluğu) yol açabilir. Stres ayrıca astım atağını tetikleyebilir. Gevşeme egzersizleri, derin nefes alma teknikleri ve psikolojik destek bu konuda yardımcı olabilir.

Önleme

Astım genetik olarak yatkınlık gerektiren bir hastalık olduğundan, tamamen önlenmesi mümkün değildir. Ancak astım ataklarını ve belirtilerinizi önlemek için tetikleyicilerden kaçınmak ve tedavi planına uymak çok etkilidir.

Aşılar

Doktorunuzun önerdiği grip ve zatürre aşıları, astım ataklarını tetikleyebilecek solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruma sağlayabilir.

Tarama programları

Türkiye'de genel nüfusta rutin astım taraması yapılmamaktadır. Ancak sürekli öksürük, nefes darlığı veya hırıltı gibi belirtiler yaşayanların en kısa sürede göğüs hastalıkları uzmanına başvurması önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları (ağır nefes darlığı atakları)
• Acil servise başvuru ve hastane yatışlarında artış
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Uyku bozuklukları ve günlük aktivitelerde kısıtlanma
• Anksiyete ve depresyon riskinde artış
• Çocuklarda okula devamsızlık ve okul başarısını etkileme

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, astım tedavisinde ilaçlar ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile hastaların çoğu belirtilerini kontrol altına alabilir. Doğru tedavi ve düzenli doktor takibi, astımı olan kişilerin normal, aktif ve üretken bir yaşam sürmesine olanak tanır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.