Cervical cancer screening

Genel Bakış

Rahim ağzı (serviks) kanseri taraması, rahim ağzındaki hücrelerde kansere dönüşebilecek anormal değişiklikleri erken dönemde bulmak için yapılan testlerdir. Bu testler sayesinde kanser oluşmadan önlem alınabilir veya erken yakalanarak tedavi edilebilir.

Rahim ağzı kanseri, dünyada kadınlar arasında en sık görülen dördüncü kanser türüdür. Türkiye'de de belirli bir sıklıkta görülmekle birlikte, düzenli tarama programları sayesinde görülme sıklığı azaltılabilmektedir.

En sık 30-50 yaş arasındaki kadınları etkiler. Sigara içenler, bağışıklık sistemi zayıf olanlar (örn. HIV veya organ nakli nedeniyle), birden fazla cinsel partneri olanlar ve erken yaşta cinsel ilişkiye başlayanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet dönemleri arasında veya cinsel ilişki sonrasında olağandışı vajinal kanama
• Menopoz sonrası kanama
• Kötü kokulu veya kanlı vajinal akıntı
• Bel, kasık veya bacakta ağrı
• İdrar yaparken ağrı veya sık idrara çıkma

Çocuklarda belirtiler

• Rahim ağzı kanseri çocuklarda son derece nadirdir; bu yaş grubundaki vajinal kanama veya akıntı gibi belirtiler farklı nedenlerden kaynaklanabilir ve mutlaka bir çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası dönemde vajinal kanama her zaman rahim ağzı kanserinin habercisi olmasa da, mutlaka jinekolojik muayene gerektirir.
• İleri yaşta pelvik ağrı, şişkinlik, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi belirtiler de olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli (persistan) yüksek riskli HPV enfeksiyonu. HPV cinsel yolla bulaşan çok yaygın bir virüstür, ancak çoğu enfeksiyon bağışıklık sistemi tarafından temizlenir. Sadece nadir durumlarda yıllar içinde kansere dönüşebilecek hücresel değişikliklere yol açar.

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Zayıflamış bağışıklık sistemi (HIV/AIDS, organ nakli, uzun süreli bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı)
• Birden fazla cinsel partner veya HPV pozitif partner ile ilişki
• Erken yaşta (18 yaş öncesi) cinsel ilişkiye başlamak
• Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı (5 yıldan fazla)
• Daha önce rahim ağzı kanseri veya anormal smear sonucu öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'emergency' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa derhal 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
• Cinsel ilişki sonrası kanama veya adet dönemleri arasında kanama fark ederseniz, en kısa sürede bir jinekoloğa görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 30-65 yaş arası tüm kadınların Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda her 5 yılda bir HPV testi ve smear (Pap test) yaptırması önerilir.
• Daha önce anormal smear sonucu olanlar veya HPV taşıyıcısı olanlar doktorun belirlediği aralıklarla düzenli takibe gitmelidir.
• HPV aşısı olan kadınların da taramaya devam etmesi gerekir.

Tanı

Rahim ağzı kanseri taraması smear (Pap test) ve HPV testi ile yapılır. Anormallik saptanırsa tanıyı kesinleştirmek için kolposkopi adı verilen bir işlemle rahim ağzından küçük bir doku örneği (biyopsi) alınabilir.

Yapılabilecek testler

• Smear (Pap test): Jinekolojik muayene sırasında rahim ağzından bir fırça ile hücre örneği alınır. Bu işlem ağrısızdır ve birkaç saniye sürer.
• HPV testi: Aynı örnekten HPV virüsünün yüksek riskli türlerinin varlığına bakılır. Genellikle 30 yaş üstü kadınlarda smear ile birlikte yapılır.
• Kolposkopi: Smear veya HPV testi anormal çıkarsa, rahim ağzı büyüteçle incelenir. Şüpheli alanlar varsa biyopsi alınır.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında sırtüstü yatacak, ayaklarınızı üzengilere koyacaksınız. Doktor rahim ağzına bir spekulum (alet) yerleştirir ve bir fırça ile hafifçe hücre alır. Bu hafif bir baskı hissi verebilir ancak ağrı yapmaz. İşlemden sonra hafif lekelenme olabilir. Sonuçlar genellikle 1-2 hafta içinde çıkar. Anormal sonuç alırsanız paniğe kapılmayın; çoğu durumda kanser değildir ve daha ileri incelemelerle netleştirilir.

Tedavi

Rahim ağzı kanseri öncül lezyonları (kanser öncesi durumlar) ve erken evre kanserler genellikle basit yöntemlerle tedavi edilebilir. Tedavi, lezyonun tipine, büyüklüğüne ve yayılımına göre belirlenir. İleri evre kanserlerde cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi) veya kemoterapi (ilaç tedavisi) gibi yöntemler bir arada kullanılabilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli olarak doktor kontrollerine gitmek ve tarama takvimini aksatmamak
• Sigara içiyorsanız bırakmak (sigarayı bırakmak, bağışıklık sistemini güçlendirir ve HPV'nin temizlenmesine yardımcı olur)
• Sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve stresten uzak durmak bağışıklık sistemini destekler
• Doktor önerisi dışında vajinal duş veya krem kullanmamak

Tıbbi tedaviler

Kanser öncesi lezyonlar için dondurma (kriyoterapi), lazer tedavisi veya LEEP (elektrocerrahi) gibi yöntemler rahim ağzındaki anormal dokuyu yok etmek için kullanılır. Erken evre kanserde koni biyopsi (rahim ağzından koni şeklinde parça çıkarma) veya histerektomi (rahmin alınması) yapılabilir. İleri evrelerde radyoterapi (ışın) ve kemoterapi (ilaç) uygulanır. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi belirleyecektir. Tedavi planı, kanserin evresine, yaşınıza ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kanser rahim ağzıyla sınırlı değilse veya bazı durumlarda rahmin tamamen alınması (histerektomi) gerekebilir. Bu ameliyat, kanserin yayılmasını önlemek için yapılır. Ameliyatın detaylarını doktorunuzla detaylıca konuşmalısınız.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrası düzenli kontroller çok önemlidir. Smear ve HPV testleri belirli aralıklarla tekrarlanır. Günlük yaşamınıza genellikle kısa sürede dönebilirsiniz, ancak tedavi türüne bağlı olarak bazı kısıtlamalar (örneğin cinsel ilişki, ağır kaldırma) olabilir. Doktorunuzun önerilerine uyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkol kullanımından kaçının
• Bağışıklık sisteminizi güçlendirmek için yeterli uyuyun, stresten uzak durun
• Düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmeyin
• Cinsel sağlık konusunda partnerinizle açık iletişim kurun

Diyet ve egzersiz

Sebze ve meyve ağırlıklı, lifli besinler tüketin. İşlenmiş gıdalardan ve aşırı şekerden kaçının. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, bisiklet, yüzme) yapmaya çalışın. Egzersiz bağışıklık sistemini destekler ve genel sağlığı iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Rahim ağzı kanseri tanısı veya anormal smear sonuçları kaygı, korku ve üzüntüye neden olabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, bir psikolog veya psikiyatristle konuşmak iyileşme sürecini olumlu etkileyebilir. Ayrıca aile ve arkadaşlarla duygularınızı paylaşmak da rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Evet, rahim ağzı kanseri büyük ölçüde önlenebilir bir kanserdir. En etkili yöntem HPV aşısıdır. Ayrıca düzenli tarama sayesinde kanser öncesi lezyonlar tespit edilip tedavi edilerek kanser gelişimi engellenebilir.

Aşılar

HPV aşısı, rahim ağzı kanserine neden olan en yaygın HPV tiplerine karşı koruma sağlar. Sağlık Bakanlığı, 9-14 yaş arası kız ve erkek çocuklarına iki doz, 15 yaş üstü ise üç doz aşı önermektedir. Aşı, cinsel ilişki başlamadan önce yapıldığında en etkilidir, ancak daha sonra da yapılabilir. Aşı olsanız bile düzenli taramaya devam etmelisiniz.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 30-65 yaş arası tüm kadınlara 5 yılda bir HPV testi ile tarama yapılmasını önermektedir. HPV testi yoksa smear (Pap test) her 3 yılda bir yapılabilir. Tarama ücretsiz olarak Aile Sağlığı Merkezleri ve Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) gibi birimlerde yapılmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanser öncesi lezyonlar zamanla invaziv kansere dönüşebilir.
• Kanser rahim ağzı dışında çevre dokuya (vajina, rahim, mesane, rektum) ve lenf düğümlerine yayılabilir.
• İleri evre kanser tedavisi daha zordur ve yaşam kalitesini daha fazla etkiler.

Uzun vadeli görünüm

Rahim ağzı kanseri, düzenli tarama sayesinde erken evrede yakalandığında tedavi başarısı çok yüksektir. Erken evre kanserlerin 5 yıllık yaşam oranı %90'ın üzerindedir. HPV aşısı ve tarama ile gelecekte bu kanserin görülme sıklığının daha da azalması beklenmektedir. Tedavi sonrası düzenli takip ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile uzun ve kaliteli bir yaşam sürmek mümkündür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Uluslararası Rahim Ağzı Kanseri Vakfı (ICCA) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı Kanser Daire Başkanlığı · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.