KOAH'ta Kendi Bakımının Temelleri

Genel Bakış

KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), akciğerlerdeki hava yollarının daralması ve akciğer dokusunun hasar görmesi nedeniyle nefes alıp vermenin zorlaştığı uzun süreli bir hastalıktır. Kronik uzun süreli, obstrüktif ise tıkanıklık anlamına gelir. Bu hastalıkta hava yolları daralır, bu yüzden nefes alışverişi tam olarak gerçekleşemez.

KOAH dünyada yaygın bir hastalıktır ve Türkiye'de de önemli bir sağlık sorunudur. Her yaşta görülebilir, ancak çoğunlukla 40 yaş sonrasında ortaya çıkar.

KOAH çoğunlukla sigara içen veya içmiş kişileri etkiler. Uzun süre tozlu veya dumanlı ortamlarda çalışanlar da risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı (özellikle efor sırasında)
• Kronik öksürük (en az üç ay süren, yıl boyunca tekrarlayabilen)
• Balgam çıkarma (genellikle beyaz veya açık renkli)
• Göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı solunum

Çocuklarda belirtiler

• KOAH genellikle çocuklarda görülmez. Ancak çocuklarda tekrarlayan ve uzun süren nefes darlığı, öksürük veya hırıltı varsa mutlaka bir çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde nefes darlığı günlük işleri yapmayı zorlaştırabilir. Yorgunluk, kas güçsüzlüğü ve iştah kaybı daha belirgin olabilir. Bu belirtileri doktorunuzla paylaşın.

Nedenler

Ana nedenler

• Sigara içmek (en önemli neden)
• Uzun süre hava kirliliğine maruz kalmak
• İş yerinde toz, duman veya kimyasal maddelere maruz kalmak
• Nadiren kalıtsal (genetik) faktörler

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya uzun süre sigara içmiş olmak
• Başkalarının sigara dumanına (pasif içicilik) maruz kalmak
• 40 yaşın üzerinde olmak
• Astım veya kronik bronşit öyküsü
• Ailede KOAH öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız hızla artıyorsa
• Dinlenirken bile nefes almakta zorlanıyorsanız
• Göğüs ağrınız varsa
• İlaçlarınızın etkisi yetmiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez kontrol muayenesi için
• İlaçlarınızın düzenli kullanımı ve etkinliğini değerlendirmek için
• Sağlıklı yaşam önerileri almak için

Tanı

KOAH tanısı, doktorunuzun belirtilerinizi dinlemesi, muayene etmesi ve solunum fonksiyon testi (spirometri) gibi testler istemesiyle koyulur. Spirometri, nefes alıp verme gücünüzü ölçen bir testtir.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri)
• Akciğer grafisi
• Kan testleri
• Oksijen satürasyonu (parmak ucuyla oksijen ölçümü)

Randevunuzda neler beklenir

Bu testler ağrısızdır. Spirometri sırasında bir cihaza bağlı tüp aracılığıyla derin nefes alıp üflemeniz istenir. İşlem genellikle 15 dakika sürer. Doktorunuz ayrıca sigara kullanımı ve günlük yaşamınızla ilgili sorular sorabilir.

Tedavi

KOAH tedavisinin amacı belirtileri hafifletmek, alevlenmeleri (atakları) önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz size en uygun planı belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Sigara bırakma (en önemli adım; sigara bırakma polikliniklerinden destek alabilirsiniz)
• Nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri öğrenin (örneğin büzük dudakla nefes verme)
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde ve düzenli kullanın
• Alevlenme belirtilerini tanıyın ve bir eylem planı oluşturun
• Kirli ve dumanlı ortamlardan uzak durun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz nefes yollarını açmak için inhaler (akciğere doğrudan ilaç gönderen cihaz) kullanmanızı önerebilir. Bazı durumlarda oksijen tedavisi de gerekebilir. Alevlenme dönemlerinde kısa süreli ağızdan alınan ilaçlar da eklenebilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir. İlaçlarınız hakkında doktorunuza veya eczacınıza soru sorabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

KOAH'ın ileri evrelerinde, uygun hastalarda akciğer hacim azaltma cerrahisi veya akciğer nakli gibi cerrahi seçenekler düşünülebilir. Bu seçenekler yalnızca detaylı değerlendirmeler sonrasında kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamı nefes darlığına göre planlamak önemlidir. İşleri bölerek, dinlenerek ve acele etmeden yapın. Nefes açısından zorlayıcı aktiviteleri daha kolay saatlere kaydırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı bırakın ve sigara içilen ortamlardan kaçının
• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• Stresi yönetin; yürüyüş, meditasyon gibi rahatlatıcı aktiviteler deneyin
• Ellerinizi sık sık yıkayın; enfeksiyonlardan korunun
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu saatlerde dışarı çıkmayın

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenin; aşırı kilo nefes darlığını artırabilir, çok zayıf olmak da kas gücünü azaltabilir. Doktorunuzun önerdiği pulmoner rehabilitasyon programı, nefes egzersizleri ve egzersiz planı içerir. Hafif tempoda, kısa süreli ve düzenli egzersiz yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

KOAH gibi uzun süreli bir hastalık, kaygı ve depresyona neden olabilir. Bu duyguları görmezden gelmeyin; doktorunuzla veya bir psikologla konuşun. Aileniz ve arkadaşlarınızla duygularınızı paylaşmak da yardımcı olabilir.

Önleme

KOAH büyük ölçüde önlenebilir. Sigara içmemek, sigara dumanından uzak durmak ve zararlı toz ile kimyasallardan korunmak en etkili önlemlerdir. Erken tanı için belirtileriniz varsa doktora erken başvurun.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları, KOAH'lı bireylerde alevlenme riskini azaltabilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

KOAH için toplumda rutin bir tarama testi önerilmez. Ancak sigara içen ve öksürük, balgam, nefes darlığı gibi belirtileri olan kişilere spirometri yapılabilir. Bu kararı doktorunuz verecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık alevlenmeler (ataklar) ve hastane yatışları
• Akciğer dokusunun ilerleyici hasarı
• Kalp ve damar hastalıkları riskinin artması
• Solunum yetmezliği gelişme riski
• Yaşam kalitesinin belirgin biçimde düşmesi

Uzun vadeli görünüm

KOAH kronik bir hastalıktır, ancak tedavi edilebilir ve kontrol altında tutulabilir. Sigarayı bırakmak, ilaçları düzenli kullanmak, sağlıklı beslenmek ve hareket etmek hastalığın seyrini olumlu yönde etkiler. Umutlu olmak için nedenler var; doktorunuzla iş birliği içinde iyi bir yaşam sürebilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization – Chronic Respiratory Diseases ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.