KOAH: Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), akciğerlerdeki hava yollarının daralması ve akciğer dokusunun hasarlanması sonucu ortaya çıkan, nefes alıp vermeyi güçleştiren ilerleyici bir akciğer hastalığıdır. Genellikle sigara dumanı gibi zararlı maddelerin uzun süre solunmasıyla gelişir. Bu hastalıkta nefes darlığı, öksürük ve balgam gibi belirtiler zaman içinde artabilir.

KOAH dünyada ve Türkiye'de sık görülen bir hastalıktır. Toplumda pek çok kişide erken dönemde fark edilmeyebilir, çünkü belirtiler yıllar içinde yavaşça gelişir.

KOAH en çok 40 yaş üzerindeki kişilerde, sigara içenlerde veya daha önce uzun süre sigara içmiş olanlarda görülür. Ayrıca mesleki tozlar, kimyasal dumanlar ve hava kirliliğine uzun süre maruz kalan kişilerde de risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle merdiven çıkarken veya efor sırasında
• Kronik öksürük, sıklıkla sabahları
• Balgam çıkarma
• Hırıltılı solunum
• Göğüste sıkışma hissi
• Yorgunluk ve enerji düşüklüğü

Çocuklarda belirtiler

• KOAH genellikle çocuklarda görülmez; ancak çocuklukta tekrarlayan akciğer enfeksiyonları veya kontrol altındaki astım, ilerleyen yıllarda KOAH gelişme riskini artırabilir.
• Çocuğunuzda sürekli öksürük, hırıltı veya nefes darlığı varsa mutlaka çocuk doktoruna başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı nedeniyle günlük işleri yapmakta zorlanma
• Kafa karışıklığı, uyku hali veya huzursuzluk
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Sık sık alevlenme yani belirtilerin birden kötüleşmesi

Nedenler

Ana nedenler

• En yaygın neden sigara dumanı; içilen sigara gibi pasif maruziyet de risk oluşturur.
• Uzun süreli tütün dumanına maruziyet
• Evde biyoyakıt dumanı, özellikle odun, tezek veya kömür kullanılan kapalı ortamlar
• Mesleki tozlar, kimyasal buharlar ve dumanlara uzun süre maruziyet

Risk faktörleri

• 40 yaşın üzerinde olmak
• Sigara içme öyküsü
• Astım veya bronş aşırı duyarlılığı
• Çocuklukta tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
• Ailede KOAH öyküsü
• Uzun süre hava kirliliğine maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı giderek artıyor ve günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa
• Öksürük ve balgam miktarı belirgin şekilde arttıysa
• Ateş varsa ve genel durum bozuluyorsa
• Alevlenme belirtileri evde kontrol edilemiyorsa
• Daha önce doktorunuzun verdiği bir acil eylem planınız varsa ve buna göre erken başvurmanız gerekiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez kontrol randevusu
• Herhangi bir sorun olmasa bile düzenli doktor takibi
• Nefes darlığı eforla artmaya başladığında
• İlaç kullanımıyla ilgili sorularınız olduğunda
• Balgamın rengi, miktarı veya kıvamı değiştiğinde
• Aşı ve bakım planı için hekiminizle görüşmek

Tanı

Doktor, öncelikle şikayetlerinizi dinler, sigara öykünüzü sorgular ve fizik muayene yapar. Kesin tanı için solunum fonksiyon testi olan spirometri kullanılır. Bu test, nefes alıp verebildiğiniz hava miktarını ölçer.

Yapılabilecek testler

• Spirometri, nefes üfleme testi
• Oksijen satürasyonu ölçümü
• Göğüs röntgeni
• Kan testleri
• Bazı durumlarda bilgisayarlı tomografi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle ağrısızdır ve kısa sürer. Spirometri sırasında bir ağızlıktan kuvvetlice nefes alıp vermeniz istenir. Sonuçlar doktorunuzun KOAH olup olmadığını ve hastalığın şiddetini belirlemesine yardımcı olur.

Tedavi

KOAH tedavisinin amacı belirtileri azaltmak, alevlenmeleri önlemek, akciğer fonksiyonunu korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavinin temelini sigarayı bırakmak, nefes açıcı ilaçlar, aşılama ve akciğer rehabilitasyonu oluşturur.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı tamamen bırakmak ve dumansız ortamları tercih etmek
• Doktorunuzun önerdiği nefes egzersizlerini düzenli yapmak
• Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için el hijyenine dikkat etmek
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu saatlerde dışarı çıkmamak
• Reçeteli ilaçlarınızı doğru teknikle ve doktorunuzun tarif ettiği şekilde kullanmak

Tıbbi tedaviler

Tedavide hava yollarını genişletmeye yardımcı olan nefes yoluyla alınan ilaçlar sıkça kullanılır. Alevlenme riski olan hastalarda iltihabı azaltan kortikosteroidler kısa veya uzun süreli olarak önerilebilir. İleri evre hastalarda oksijen tedavisi ve akciğer rehabilitasyonu planlanabilir. İlaç seçimi ve dozu hastanın durumuna göre hekim tarafından belirlenir; bu nedenle reçetesiz veya başkasına ait ilaçları kullanmak tehlikelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok ileri evre ve uygun hasta gruplarında akciğer hacim azaltma ameliyatı veya akciğer nakli gibi cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Cerrahi her hasta için uygun olmayabilir; bu karar, detaylı incelemeler sonrasında uzman ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

KOAH ile yaşarken günlük yaşamı küçük adımlara bölmek önemlidir. Yemek, giyinme ve banyo gibi işleri yavaş ve dinlenerek yapın. Nefes darlığınızı artıran aktivitelerden önce dinlenin ve gerektiğinde yardım isteyin. Bir alevlenme planı oluşturup yakınlarınıza iletmek güven verir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı bırakmak
• Dumansız ve havası temiz ortamlarda bulunmak
• Hekiminizin önerdiği ölçüde fiziksel aktivite yapmak
• Grip mevsiminde kalabalık ortamlarda maske kullanmak
• Tedavi ve kontrol randevularını aksatmamak

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenme, enerjiyi korumak için önemlidir. Zayıfsanız yeterli protein ve kalori alın; fazla kilonuz varsa sağlıklı beslenmeyle kilonuzu kontrol altında tutun. Doktorunuzun onayıyla yürüyüş gibi hafif egzersizler kas gücünüzü artırabilir. Egzersiz sırasında nefes darlığı yaşarsanız durup dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

KOAH ile yaşamak kaygı, korku ve bazen depresyona yol açabilir. Bu duygularla başa çıkmak için yakınlarınızla konuşun, nefes egzersizleri öğrenin ve gerekiyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Kendinizi çok kötü hissettiğinizde veya umutsuzluğa kapıldığınızda profesyonel yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

KOAH büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. En etkili önlem sigaraya başlamamak ve sigara içiyorsanız bırakmaktır. Mesleki toz ve kimyasallardan korunmak, evde iyi havalandırma sağlamak ve dumansız alanlarda bulunmak da riski azaltır.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine göre grip, zatürre ve COVID-19 aşıları, hekiminizle görüşülerek yaptırılmalıdır. Bu aşılar, KOAH hastalarında alevlenme ve enfeksiyon riskini azaltabilir.

Tarama programları

Herkese rutin tarama önerilmez. Ancak 40 yaş üstü, sigara içmiş veya hâlâ sigara içen ve öksürük, balgam, nefes darlığı gibi belirtileri olan kişiler mutlaka spirometri testi yaptırmalıdır. Riskli gruplarda erken tanı, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmada çok önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli KOAH alevlenmeleri
• Hastaneye yatış gerektiren solunum yetmezliği
• Kalp hastalıkları ve kalp yetmezliği riskinde artış
• Akciğer enfeksiyonları, yani zatürre
• Kas güçsüzlüğü ve kilo kaybı
• Anksiyete ve depresyon

Uzun vadeli görünüm

KOAH ilerleyici bir hastalık olabilir, ancak erken tanı, düzenli tedavi ve sigarayı bırakma ile ilerleme yavaşlatılabilir. Birçok kişi yaşam kalitesini koruyarak aktif bir yaşam sürdürebilir. Her dönemde uygulanabilecek iyi bir bakım planı vardır; yalnız değilsiniz.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.