Öksürük: Kendi Kendine Bakım Temel Bilgileri

Genel Bakış

Öksürük, solunum yollarını temizlemek için vücudun verdiği doğal bir reflekstir. Boğaz ve akciğerlerdeki mukusu, tozu veya yabancı maddeleri dışarı atmaya yardımcı olur. Kendi başına bir hastalık değil, genellikle altta yatan bir durumun belirtisidir.

Öksürük, her yaştan insanda en sık görülen sağlık şikayetlerinden biridir. Özellikle sonbahar ve kış aylarında enfeksiyonlara bağlı olarak çok yaygındır.

Herkes öksürebilir. Ancak sigara içenler, kronik akciğer hastalığı olanlar, alerjisi olanlar ve küçük çocuklar ile ileri yaştaki yetişkinlerde öksürük daha sık görülebilir ve daha uzun sürebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kuru veya balgamlı öksürük
• Boğazda kaşıntı veya gıcık hissi
• Gece artan öksürük
• Öksürük sonrası ses kısıklığı
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Havlar gibi öksürük (krup belirtisi olabilir)
• Yüksek ateş eşliğinde öksürük
• Bebeklerde beslenme sırasında öksürük
• Huzursuzluk ve uyku zorluğu

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk eşliğinde uzun süren öksürük
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Göğüs ağrısı ile birlikte öksürük
• Nefes darlığı hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Virüslerin neden olduğu soğuk algınlığı, grip ve COVID-19
• Bakteriyel enfeksiyonlar (zatürre, bronşit)
• Alerjiler ve astım
• Sigara dumanı, hava kirliliği gibi tahriş edici maddeler
• Burun akıntısının boğazı tahriş etmesi (geniz akıntısı)
• Mide asidinin yemek borusuna kaçması (reflü)

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Astım, KOAH, bronşektazi gibi kronik akciğer hastalıkları
• Zayıflamış bağışıklık sistemi
• Çocuk veya ileri yaşta olmak
• Hava kirliliği yüksek bölgelerde yaşamak
• İş yerinde toz, kimyasal veya gazlara maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• 3 haftadan uzun süren öksürük
• Kan veya kanlı balgam öksürmek
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya hırıltılı solunum
• Yüksek ateşle birlikte öksürük
• Kilo kaybı, gece terlemesi gibi eşlik eden belirtiler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük çok şiddetli değilse ve genel durumunuz iyiye gidiyorsa, dinlenerek ve bol sıvı alarak evde takip edebilirsiniz.
• Bebeklerde ve yaşlılarda öksürük doktora danışılmalıdır.
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalığı olanlar öksürükte erken doktora başvurmalıdır.

Tanı

Doktorunuz önce size öksürüğün ne zaman başladığını, balgam olup olmadığını ve diğer belirtileri soracaktır. Ardından stetoskopla akciğerlerinizi dinleyecektir.

Yapılabilecek testler

• Akciğer filmi
• Balgam kültürü (balgam örneğinin incelenmesi)
• Solunum fonksiyon testi
• Kan testleri
• Alerji testleri (gerekirse)

Randevunuzda neler beklenir

Çoğu zaman fizik muayene ve birkaç basit testle teşhis konur. Altta yatan neden genellikle enfeksiyon veya tahriş olduğu için; doktorunuz size belirtileri nasıl yöneteceğinizi anlatacak, gerekiyorsa uygun tedaviyi planlayacaktır.

Tedavi

Öksürüğün tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır. Çoğu hafif enfeksiyonda evde istirahat ve bol sıvı almak yeterlidir. Eğer öksürük bir hastalık veya durumdan kaynaklanıyorsa, doktorunuz bu duruma yönelik bir tedavi planı önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Bol su ve ılık bitki çayları için. Sıvılar, balgamı yumuşatır.
• Odanın havasını nemlendirin. Kuru hava öksürüğü artırabilir. Nemlendirici veya bir kap su kullanın.
• Buhar solumak rahatlatıcı olabilir. Sıcak bir duşun buharını içinize çekin.
• Dinlenin. Vücudunuz enfeksiyonla savaşırken enerjiye ihtiyaç duyar.
• Sigara ve dumanından uzak durun, ayrıca keskin kokulardan kaçının.
• Yatarken başınızı hafif yukarıda tutun. Geniz akıntısı öksürüğü tetikliyorsa yardımcı olabilir.
• Bal, 1 yaşından büyüklerde kuru öksürüğü yatıştırabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, öksürüğün nedenine bağlı olarak tedavi önerebilir. Örneğin; bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotikler, astım veya reflü gibi durumlar için özel ilaçlar kullanılabilir. Öksürük baskılayıcı veya balgam söktürücü ilaçlar, yalnızca doktor tavsiyesiyle veya eczacınıza danışarak kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Öksürük doğrudan cerrahi gerektiren bir durum değildir. Ancak nadir durumlarda, akciğerle ilgili tümör veya yapısal bir sorun saptanırsa bunun tedavisinde cerrahi planlanabilir.

Bu durumla yaşamak

Öksürüğün çoğu hafif seyreder ve evde bakım ile birkaç haftada düzelir. Bu dönemde bol sıvı içmek, dinlenmek ve sağlıklı beslenmek iyileşmeyi destekler. Öksürük sebebi kronikse, doktorunuzun önerdiği tedavi planını düzenli uygulayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli olarak el yıkamak ve hijyene dikkat etmek enfeksiyon riskini azaltır.
• Sigara ve alkolden uzak durmak akciğer sağlığını korur.
• Evinizde nem oranını dengede tutun.
• Stres yönetimi uygulayın; stres bağışıklık sistemini etkileyebilir.

Diyet ve egzersiz

Normalde sağlıklı bir diyet bağışıklık sistemini güçlendirir. Bol meyve ve sebze tüketin. Öksürük sırasında ağır egzersizden kaçının; ancak hafif yürüyüşler iyileşme döneminde faydalı olabilir. Yeterince dinlenmeye de zaman ayırın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren öksürük, uyku düzenini bozabilir ve günlük yaşamda yorgunluk ya da endişeye yol açabilir. Bu duygularınızı normal kabul edin ve gerektiğinde yakınlarınızla paylaşın. Ayrıca öksürüğün devam etmesi kaygı yaratıyorsa doktorunuza danışmaktan çekinmeyin.

Önleme

Her öksürüğün önlenmesi mümkün olmasa da, enfeksiyonlardan korunmak ve akciğer sağlığını korumak için alınabilecek birçok önlem vardır. El hijyeni, kalabalık ortamlarda maske kullanımı ve sigara dumanından uzak durmak bunlardan bazılarıdır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, öksürüğe yol açan bazı enfeksiyonlara karşı koruma sağlar. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimi kapsamında, doktorunuz size uygun aşıları önerebilir.

Tarama programları

Kronik öksürüğü olan kişilerde, özellikle risk faktörleri varsa, doktorunuz öksürüğün nedenini araştırmak için bazı incelemeler yapabilir. Belirli aralıklarla kontrol önerilebilir; ancak öksürük çoğu zaman bir tarama gerektirmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uyku düzeninin bozulması ve yorgunluk
• Göğüs ağrısı, kaburga ağrısı
• Baş ağrısı, baş dönmesi
• Altta yatan enfeksiyonun ilerlemesi (örneğin zatürre)
• Kronikleşen öksürükte yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Çoğu öksürük, birkaç gün ile birkaç hafta içinde iyileşir. Altta yatan neden doğru şekilde tedavi edildiğinde belirtiler genellikle geriler. Uzun süren öksürüklerde bile, doktorun doğru takibi ve tedavisiyle iyileşme sağlanabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.