Astım ile Yaşam

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının sürekli iltihaplı olduğu ve çeşitli tetikleyicilerle daraldığı kronik bir akciğer hastalığıdır. Bu daralma nefes almayı zorlaştırır, öksürüğe ve göğüste baskı hissine yol açabilir.

Astım dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Nüfusun yaklaşık %5-10'unu etkiler; hem çocuklarda hem yetişkinlerde görülür.

Astım her yaşta başlayabilir. Çocuklukta erkeklerde daha sık görülürken, erişkinlikte kadınlarda daha yaygındır. Ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya zor nefes alma
• Özellikle geceleri, uykudan uyandıran öksürük
• Hırıltı (nefes alırken tiz bir ses)
• Göğüste sıkışma, tanımlanması zor bir baskı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Oyun sırasında çabuk yorulma ve oyunu bırakma isteği
• Gece öksürüğü veya sabaha karşı öksürük
• Nefes alırken hırıltı ve burun kanatlarının hareketi (bebeklerde)
• İştahsızlık, huzursuzluk ve yorgunluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Günlük aktivitelerde daha çabuk yorulma
• Nefes darlığını yaşa bağlama eğilimi
• Kesik kesik konuşma veya boğuk ses
• Göğüs ağrısı ve artan kaygı hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; genetik ve çevresel etkenler bir arada rol oynar.
• Hava yollarının iltihaplanmasına yol açan bağışıklık sistemi tepkisi
• Ev tozu akarı, küf, polen, hayvan tüyü gibi alerjenlere maruziyet
• Sigara dumanı, hava kirliliği ve bazı kimyasallar gibi tahriş ediciler

Risk faktörleri

• Aile öyküsü (ebeveyn veya kardeşlerde astım ya da alerjik hastalık)
• Bireysel alerji öyküsü (egzama, saman nezlesi gibi)
• Çocuklukta geçirilen ciddi solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara içmek veya pasif sigara dumanına maruz kalmak
• Yoğun hava kirliliği olan bölgelerde yaşamak
• Obezite

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileriniz kötüleşiyorsa ve günlük yaşamınızı aksatıyorsa
• Rahatlatıcı spreyi öncesine göre daha sık kullanmanız gerekiyorsa
• Gece astım belirtileri nedeniyle sık sık uyanıyorsanız
• Astım atakları sıklaşıyor veya daha şiddetli hale geliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez düzenli astım kontrol randevusu
• Hastalık, hamilelik iş değişikliği gibi özel durumlarda doktora görünme
• Astım eylem planınızı güncellemek için hekiminizden randevu alma

Tanı

Astım tanısı yalnızca belirti ve muayeneyle konmayabilir; doktorunuz akciğer fonksiyon testleri ve gerekli görürse alerji testleri isteyerek tanıyı netleştirir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: derin nefes alıp güçlü bir şekilde üfleyerek akciğer kapasitesini ölçen test
• Zirve akım (peak flow) ölçümü: taşınabilir cihazla hava akışını evde izleme
• Provokasyon testi:hava yollarının aşırı duyarlılığını değerlendiren özel bir test
• Alerji cilt testleri veya alerji kan testleri
• Göğüs röntgeni veya gerektiğinde bilgisayarlı tomografi (BT) – başka akciğer hastalıklarını dışlamak için

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç aşamalıdır. Doktor önce şikayetlerinizi dinler, ardından gerekli testleri yapar. Tanı konduğunda size özel bir astım eylem planı hazırlanır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı hava yollarındaki iltihabı kontrol altına almak, belirtileri en aza indirmek ve atakları önlemektir. Tedavi çoğunlukla düzenli kontrol sağlayıcı ve gerektiğinde rahatlatıcı etkili inhaler denilen nefes yoluyla alınan ilaçlarla yapılır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun hazırladığı astım eylem planına bağlı kalın ve ilaçlarınızı düzenli kullanın.
• Tetikleyici alerjenlerden ve tahriş edici maddelerden uzak durun: polen, toz, sigara dumanı gibi.
• Evde akar azaltma önlemleri alın: yatak örtülerini sık yıkayın, nemi azaltın ve küflenmeyi önleyin.
• Belirtilerinizi ve varsa tepe akım ölçümlerinizi bir günlüğe not edin.
• Düzenli kontrol randevularınızı aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorlar astımı kontrol etmek için çoğunlukla inhaler (akciğere direkt ulaşan solunan) ilaçlar önerir. Bazı inhalerler uzun süreli kontrol sağlar, bazıları ise atak anında hızlı rahatlama sağlar. İlaçların düzenli kullanımı ve doğru inhaler tekniği çok önemlidir. Ağır ve kontrolsüz astımda doktorunuz farklı ek tedavi seçeneklerini de değerlendirebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımın kendisi cerrahi tedavi gerektiren bir hastalık değildir. Ancak birlikte görülen reflü gibi başka bir sağlık sorunu astımı tetikliyorsa doktorunuz bu sorunun tedavisi için cerrahi önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Astım hayat boyu sürebilen bir durumdur, ancak düzenli tedavi ve tetikleyicilerden kaçınma ile uzun süre belirtisiz dönemler geçirebilirsiniz. Günlük rutininizde ilaçlarınızı almak ve doktor kontrolünü ihmal etmemek en önemli adımlardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve sigara dumanından tamamen uzak durun; gerekiyorsa 171 sigara bırakma hattından destek alın.
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun ve yaşam alanınızı düzenli havalandırın.
• Evdeki tozu ve alerjenleri azaltmak için düzenli süpürün ve yatakları sık yıkayın.
• Stresi yönetmek için derin nefes egzersizleri, yürüyüş veya meditasyon deneyin.
• Düzenli uyku ve dinlenmeye özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Astıma özel bir diyet yoktur ancak meyve, sebze ve omega-3 açısından zengin dengeli beslenme genel akciğer sağlığını destekleyebilir. Düzenli egzersiz de akciğer kapasitesini artırmaya yardımcı olur. Egzersiz öncesinde doktorunuzun önerdiği şekilde ısının ve rahatlatıcı ilacınızı yanınızda bulundurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, özellikle nefes darlığı hissi kaygı ve endişeye yol açabilir. Stres de astımı kötüleştirebilir. Bu duyguları konuşmak, bir sağlık profesyonelinden veya destek grubundan yardım almak önemlidir.

Önleme

Astımın oluşumunu tamamen önleyecek kesin bir yöntem yoktur. Ancak belirtileri kontrol altına almak ve atakları önlemek için tetikleyicilerden kaçınmak ve düzenli tedavi almak büyük ölçüde koruyucudur.

Aşılar

Solunum yolu enfeksiyonları astım ataklarını tetikleyebilir. Bu nedenle her yıl grip aşısı yaptırmanız ve doktorunuzun önerdiği zatürre (pnömokok) aşısını olmanız önerilir.

Tarama programları

Astım için genel topluma yönelik tarama testi yoktur; ancak riskli gruptaysanız ve belirtileriniz varsa akciğer fonksiyon testleri ile erken tanı ve erken tedavi mümkündür.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kontrolsüz astım nedeniyle sık ve giderek şiddetlenen ataklar
• Acil servise başvuru ve hastaneye yatış oranında artış
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar (bronş duvarında yeniden şekillenme)
• Uyku bozukluğu, yorgunluk ve iş/okul verimliliğinde kayıp

Uzun vadeli görünüm

Tedaviye uyum ve iyi bir astım yönetimi ile çoğu kişi aktif, üretken ve doyurucu bir yaşam sürdürebilir. Astım bir engel değil, doğru yönetilmesi gereken bir durumdur.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.