Öksürükle Yaşamak

Genel Bakış

Öksürük, vücudun hava yollarını temizlemek için yaptığı doğal bir reflekstir. Bir hastalık değil, altta yatan bir durumun belirtisidir. Toz, virüs, alerjen veya mukus gibi maddelerden hava yollarını korumak için beyin ve solunum kasları birlikte çalışır.

Evet, öksürük çok yaygın bir sağlık sorunudur. Özellikle kış aylarında üst solunum yolu enfeksiyonlarıyla birlikte hemen herkes öksürük yaşar.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Bebekler, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar öksürüğe bağlı komplikasyonlar açısından daha risklidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kuru (balgamsız) öksürük: boğazda gıcık hissiyle birlikte olur
• Balgamlı (yaş) öksürük: akciğerlerden gelen mukusun dışarı atılmasıyla oluşur
• Gece artan öksürük: uyku düzenini bozar
• Öksürük sırasında nefes darlığı veya hırıltı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda öksürük genellikle viral enfeksiyonlara bağlıdır.
• Havlayan tarzda öksürük (krup) boğaz ve nefes borusu iltihabının işareti olabilir.
• Çocuklarda öksürük kusmaya neden olabilir çünkü öksürük refleksi güçlüdür.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda öksürük refleksi zayıflayabilir, bu nedenle sessiz zatürre görülebilir.
• Yutma güçlüğü olan yaşlılarda yemek yerken çıkan öksürük aspirasyon (yiyecek kaçması) belirtisi olabilir.
• Kalp yetmezliği gibi kronik hastalıklar öksürüğe yol açabilir ve fark edilmesi gerekir.

Nedenler

Ana nedenler

• Virüslerin veya bakterilerin neden olduğu solunum yolu enfeksiyonları (soğuk algınlığı, grip, bronşit, zatürre)
• Astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi akciğer hastalıkları
• Alerjiler ve ev tozu, polen gibi alerjenlere maruz kalmak
• Gastroözofageal reflü – mide asidinin yemek borusuna kaçması
• Sigara ve diğer tahriş edici dumanlar
• Bazı ilaçlar öksürüğe neden olabilir.

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Astım veya alerji öyküsü
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar
• Tozlu, dumanlı veya kimyasal maddelerin bulunduğu ortamlarda çalışmak
• Kış aylarında kapalı ve kalabalık ortamlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Öksürükle birlikte nefes darlığı veya hırıltı varsa
• Yüksek ateş, titreme ve öksürük birlikteyse
• Öksürürken ağızdan kan veya kahverengi mukus geliyorsa
• Bebeklerde veya yaşlılarda öksürük 2-3 günden uzun süredir devam ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük 3 haftadan uzun sürerse
• Kronik hastalığı olanlar öksürük başladığında
• Gece öksürüğü uyku düzenini bozuyorsa
• Öksürük iş, okul veya sosyal yaşamı etkiliyorsa

Tanı

Doktor önce öksürüğün süresi, balgamın ve birlikte görülen diğer belirtiler hakkında sorular sorar. Ardından akciğerleri dinler ve muayene eder. Bu bilgiler doğrultusunda öksürüğün nedenini araştırmak için gerekli tetkikleri uygular.

Yapılabilecek testler

• Göğüs röntgeni: akciğerlerin görüntüsünü elde etmek için
• Kan testleri: enfeksiyon veya alerji belirtilerini görmek için
• Solunum fonksiyon testi: solunum yollarının açıklığını ve akciğer kapasitesini ölçmek için
• Balgam kültürü: balgam örneğinde mikrop olup olmadığını belirlemek için

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size yaş, sigara öyküsü, meslek ve eşlik eden hastalıklar hakkında sorular soracaktır. Fizik muayene sırasında stetoskopla akciğer sesleriniz dinlenecektir. Gerekli görülürse bazı tetkikler istenebilir; ancak öksürüğün büyük kısmında basit bir muayene yeterlidir.

Tedavi

Öksürüğün tedavisi altta yatan nedene yöneliktir. Amaç öksürüğü tamamen bastırmak değil, vücudun savunma mekanizmasını koruyarak rahatlatmaktır. Enfeksiyona bağlı öksürüklerde dinlenme ve bol sıvı alımı temel yaklaşımdır.

Evde kişisel bakım

• Bol su için; ortamı nemlendirin (buhar, nemlendirici cihaz).
• Bal ve ıhlamur gibi bitki çayları boğazı yumuşatabilir (bebeklerde bal kullanılmaz).
• Uyku sırasında başınızı hafif yükseltmek gece öksürüğünü azaltabilir.
• Sigara ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Soğuk ve kuru havadan kaçının; dışarı çıkarken ağzı ve burnu koruyun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz öksürüğün nedenine göre tedavi planlayacaktır. Örneğin enfeksiyon varsa antibiyotik veya antiviral tedavi; astım veya alerji varsa hava yollarını rahatlatmaya yönelik tedaviler gerekebilir. Öksürük kesici, mukus söktürücü veya öksürük merkezini baskılayan ilaçlar doktor önerisiyle kısa süreli kullanılabilir. Burada amaç yan etkilerden kaçınmak ve asıl nedene yönelik tedavi uygulamaktır. Hangisinin sizin için uygun olduğuna sağlık uzmanınız karar verir. İlaç kullanırken prospektüsü okuyun ve önerilen dozu aşmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Öksürük tedavisinde cerrahi yalnızca çok özel durumlarda, örneğin akciğer kanseri veya ciddi yapısal bir anormallik söz konusu olduğunda düşünülür. Bu durumlar nadirdir ve doktorunuz tüm ayrıntıları sizinle paylaşacaktır.

Bu durumla yaşamak

Öksürük günlük yaşamı zorlaştırabilir. Rahatlamak için öksürüğü tetikleyen faktörlerden kaçının ve dinlenmeye özen gösterin. Öksürürken ağzınızı kapatın ve çevrenizdekileri koruyun. Maske kullanımı, özellikle enfeksiyon döneminde başkalarına bulaşmayı azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve elektronik sigara kullanmıyorsanız başlamayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Düzenli el yıkama ve hijyen alışkanlıkları edinin.
• Kapalı ortamları sık sık havalandırın.
• Kronik hastalıklar için doktor önerilerine uyun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme bağışıklık sistemini destekler. Egzersiz, akciğer kapasitesini artırabilir, ancak öksürük şiddetliyken ağır efordan kaçının. Uygun egzersiz için doktorunuzdan veya fizyoterapistinizden destek alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren öksürük uyku kalitesini, iş verimini ve sosyal ilişkileri olumsuz etkileyebilir. Bu durum kaygı ve moral bozukluğu yaratabilir. Öksürüğünüz uzun sürüyorsa, yalnız değilsiniz; ailenizden, arkadaşlarınızdan ve sağlık ekibinden duygusal destek isteyin.

Önleme

Öksürük her zaman önlenemez, ancak birçok nedeni önlenebilir veya etkisi azaltılabilir. En önemli önlemler sigaradan uzak durmak, ellerinizi yıkamak ve bağışıklığı güçlü tutmaktır. Kronik hastalıklarda doktor kontrolünü aksatmamak da öksürüğü önleyebilir.

Aşılar

Grip, COVID-19 ve bazı zatürre türlerine karşı aşılar öksürüğe neden olan enfeksiyonlardan korunmaya yardımcı olur. Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimine ve doktorunuzun önerilerine göre aşılarınızı yeniletin.

Tarama programları

Rutin olarak öksürük taraması yapılmaz. Ancak kronik öksürük veya risk faktörleri olan kişilerde (uzun süre sigara içmiş olanlar, mesleki maruziyet yaşayanlar) akciğer sağlığını değerlendirmek için düzenli muayeneler önerilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre veya bronşit gibi enfeksiyonların ilerlemesi
• Uyku bozuklukları ve yorgunluk
• Öksürük nedeniyle kaburga çatlağı veya fıtık
• İdrar kaçırma (özellikle kadınlarda)
• Altta yatan hastalığın (örneğin astım) kötüleşmesi

Uzun vadeli görünüm

Öksürük çoğu zaman birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer. Uzun süren öksürüklerde bile doğru tanı ve tedaviyle şikayetler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Sağlık ekibinizle birlikte çalışarak hem öksürüğü hem de nedenini yönetmeniz mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.