Yaşlılarda Plörezi (Akciğer Zarı İltihabı)

Genel Bakış

Plörezi, akciğerlerin dışını ve göğüs boşluğunun içini kaplayan ince zarın (plevra) iltihaplanmasıdır. Bu iltihaplanma, nefes alırken keskin bir ağrıya neden olabilir. Plörezi tek başına bir hastalık değil, çoğu zaman zatürre, virüs enfeksiyonu veya başka bir sağlık sorununun belirtisi olarak ortaya çıkar.

Plörezi her yaşta görülebilir, ancak yaşlılarda akciğer enfeksiyonları ve damar hastalıklarına bağlı olarak daha sık karşılaşılabilir. Göğüs ağrısıyla sağlık kuruluşuna başvuran yaşlı hastalarda önemli bir değerlendirme nedenidir.

Özellikle 65 yaş üstü kişiler, sigara içenler, bağışıklığı zayıf olanlar ve kronik kalp, akciğer, böbrek veya şeker hastalığı olanlar daha büyük risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes alırken, öksürürken veya hapşırırken artan keskin göğüs ağrısı
• Nefes darlığı
• Kuru öksürük
• Hafif ateş ve üşüme
• Genel yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda plörezi genellikle akciğer enfeksiyonlarından sonra görülür.
• Ateş, öksürük, hızlı nefes alma, yan ağrısı ve huzursuzluk belirtileri olabilir.
• Bebeklerde beslenme güçlüğü, morarma veya aşırı uyku hali varsa acil yardım gerekir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ateş her zaman yükselmeyebilir; enfeksiyon olsa bile ateş görülmeyebilir.
• Göğüs ağrısı yerine genel halsizlik, iştahsızlık ve düşme eğilimi ön planda olabilir.
• Yeni başlayan kafa karışıklığı, sersemlik veya uykuya meyil görülebilir.
• Nefes darlığı ve öksürük tek belirti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Viral veya bakteriyel akciğer enfeksiyonları (zatürre, bronşit)
• Akciğer zarı boşluğunda sıvı birikmesi (plevral efüzyon)
• Akciğer damarlarında pıhtı oluşması (pulmoner emboli)
• Göğüs travması veya kaburga kırıkları
• Romatoid artrit ve lupus gibi bağışıklık sistemi hastalıkları
• Tüberküloz (verem)
• Nadiren akciğer kanseri veya göğüs duvarı tümörleri

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 yaş ve üzeri)
• Sigara içmek veya dumana maruz kalmak
• Zatürre veya grip geçirmiş olmak
• Bağışıklığı zayıflatan hastalıklar veya ilaçlar
• Kronik kalp, akciğer, böbrek veya karaciğer hastalığı
• Uzun süre hareketsiz kalmak veya daha önce pıhtı geçirmiş olmak
• Göğüs bölgesine cerrahi işlem uygulanmış olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrınız nefes almayla kötüleşiyorsa
• Göğüs ağrısıyla birlikte nefes darlığı, ateş veya titreme varsa
• Yaşlı bir yakınınızda yeni başlayan kafa karışıklığı, düşme veya aşırı halsizlik fark ederseniz
• Birkaç gündür geçmeyen öksürük ve göğüs ağrısı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir haftadan uzun süren kuru öksürük veya yorgunluk
• Nefes alırken hafif ama sürekli rahatsızlık hissi
• İştahsızlık, kilo kaybı veya genel durumda yavaş bozulma

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve sizi muayene eder. Stetoskopla nefes alıp verişinizi dinlerken 'sürtünme sesi' adı verilen ve iltihaplı akciğer zarından kaynaklanan bir ses duyabilir. Kesin tanı için genellikle göğüs röntgeni, kan testleri ve bazen ileri görüntüleme yöntemleri gerekir.

Yapılabilecek testler

• Akciğer grafisi (göğüs röntgeni)
• Kan testleri (enfeksiyon ve iltihap belirteçleri için)
• Akciğer ultrasonu
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Balgam kültürü veya plevral sıvı analizi (gerekli durumlarda)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve tetkikler genellikle ayakta tedavi bölümünde yapılabilir. Ancak yaşlı hastalarda ve ağır belirtilerde hastanede yatış gerekebilir. Doktorunuz size işlemleri adım adım anlatacak ve hangi sonuçların ne anlama geldiğini açıklayacaktır.

Tedavi

Plörezinin tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Amaç önce ağrıyı ve nefes darlığını azaltmak, sonra asıl hastalığı tedavi etmektir. Tedavi evde veya hastanede yapılabilir; yaşlı hastalar daha yakından takip gerektirebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde dinlenin ve uyku düzeninizi koruyun.
• Ağrı yapsa da derin nefes almaya çalışın; bu, akciğerlerin açık kalmasına yardımcı olur.
• Bol sıvı tüketin ve yeterli beslenin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın; dumansız ortamlarda bulunun.
• Ağrı kesici kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize ve altta yatan nedene göre ilaç tedavisi düzenler. Viral enfeksiyonlarda genellikle dinlenme ve destek tedavisi yeterli olur. Bakteriyel enfeksiyonlarda hekim reçetesiyle antibiyotik kullanılabilir. Ağrı ve iltihap için uygun ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlar önerilebilir. Akciğer zarı boşluğunda sıvı birikirse iğne veya tüp ile bu sıvı boşaltılabilir. Pıhtıya bağlı plörezide kan sulandırıcı tedavi uygulanabilir. Tedaviye dair tüm kararlar doktorunuz tarafından verilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Plörezi için genellikle ameliyat gerekmez. Ancak tekrarlayan sıvı birikimi veya akciğer zarında yapışıklık gelişirse, plevral boşluğa drenaj kateteri yerleştirilmesi veya nadiren plevranın yapıştırılması işlemi (plörodez) önerilebilir. Bu tür işlemlere uzman hekim karar verir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme süresi plörezinin nedenine bağlıdır. Enfeksiyon kaynaklı plörezide belirtiler birkaç hafta içinde gerileyebilir. Bu dönemde dinlenmek, düzenli uyumak, doktor kontrollerine gitmek ve önerilen tedaviyi aksatmamak çok önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve dumandan uzak durun.
• Doktorunuzun onayıyla hareket düzeyinizi kademeli olarak artırın.
• Solunum egzersizleri için fizyoterapist desteği alabilirsiniz.
• Enfeksiyonlardan korunmak için ellerinizi sık sık yıkayın.
• Kronik hastalıklarınız varsa düzenli kontrollerinizi yaptırın.

Diyet ve egzersiz

Yeterli protein, meyve ve sebze içeren dengeli beslenme, bağışıklığın güçlenmesine yardımcı olur. Ağır sporlardan kaçının, ancak tamamen hareketsiz de kalmayın. Doktorunuz uygun gördüğünde yürüyüş gibi hafif aktiviteler yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren göğüs ağrısı ve nefes darlığı endişe ve kaygı yaratabilir. Yaşlılarda hastalık döneminde moral düşüklüğü görülebilir. Bu duyguları aile üyeleriyle paylaşmak, size keyif veren uğraşlara zaman ayırmak ve iyileşme sürecinin zaman aldığını hatırlamak önemlidir. Kendinizi sürekli üzgün, kaygılı veya umutsuz hissediyorsanız doktorunuzdan veya yerel ruh sağlığı hizmetinden destek isteyin. Eğer kendinize zarar verme veya yaşamı sonlandırma düşünceleriniz varsa, vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Plöreziyi her zaman önlemek mümkün olmasa da akciğer enfeksiyonlarından korunmak en önemli adımdır. Sigara içmemek, el hijyenine dikkat etmek, kalabalık ve kapalı ortamlardan kaçınmak ve kronik hastalıkları düzenli takip ettirmek riski azaltır.

Aşılar

Grip, zatürre (pnömokok) ve COVID-19 aşıları, akciğer enfeksiyonlarının ve buna bağlı plörezinin önlenmesinde önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini aile hekiminizden öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Plörezi için özel bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli sağlık kontrolleri, kronik hastalıkların ve risk faktörlerinin erken fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer zarı boşluğunda sıvı birikmesi (plevral efüzyon)
• Sıvının iltihaplanıp irinleşmesi (ampiyem)
• Akciğer dokusunda kalıcı hasar
• Akciğer zarında yapışıklıklar ve kalınlaşma
• Solunum yetmezliği
• Enfeksiyonun tüm vücuda yayılması (sepsis)

Uzun vadeli görünüm

Çoğu plörezi, altta yatan neden tedavi edildiğinde tamamen iyileşir. Yaşlılarda iyileşme süresi biraz daha uzun olabilir, ancak erken tanı ve uygun tedaviyle belirtiler kontrol altına alınır ve günlük yaşama kademeli olarak geri dönülebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.