Zatürre ve Komplikasyonları: Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Genel Bakış

Zatürre (tıptaki adıyla pnömoni), mikropların (bakteri, virüs veya bazı mantarların) akciğer dokusuna ulaşıp iltihaplanmaya yol açmasıdır. İltihap, akciğerlerin içindeki hava keseciklerinin sıvı ve hücrelerle dolmasına neden olur; böylece oksijen kanınıza geçmekte zorlanır. Komplikasyon, hastalığın ek bir soruna yol açması anlamına gelir; zatürrenin bazı komplikasyonları ciddi olabilir, ancak çoğu zaman tedavi edilebilir.

Zatürre, dünya genelinde yaygın bir hastalıktır. Çoğu insan hayatında en az bir kez zatürreye yakalanabilir. Mevsim geçişlerinde ve kış aylarında daha sık görülür.

Herkes zatürre olabilir. Ancak 5 yaş altı çocuklar, 65 yaş üstü yetişkinler, astım, KOAH, kalp hastalığı, şeker hastalığı gibi kronik hastalığı olanlar, bağışıklık sistemi zayıflayanlar ve sigara içenler daha büyük risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş ve titreme
• Öksürük, bazen sarı, yeşil veya pas renginde balgam
• Nefes darlığı veya hırıltılı solunum
• Göğüs veya sırt ağrısı, derin nefes alınca artabilir
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde nefes alırken burun kanatlarının açılması
• Göğüs kafesinin nefes alırken içeri çekildiğinin görülmesi
• Huzursuzluk, emme veya beslenmede azalma, aşırı uyku hali

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya zihin bulanıklığı
• Ateş yerine vücut ısısının düşük olması
• Denge kaybı veya düşmeler
• İştahsızlık ve genel kötü hissetme

Nedenler

Ana nedenler

• Bakteriler: Özellikle toplumda sık görülen bir tür bakteriyel zatürre, hasta kişilerin öksürmesiyle havaya yayılan damlacıklar yoluyla bulaşabilir.
• Virüsler: Grip virüsü, soğuk algınlığı virüsleri ve COVID-19'a neden olan virüs zatürreye yol açabilir.
• Mantarlar: Genellikle bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde görülür.

Risk faktörleri

• 65 yaş üstü veya 2 yaş altı olmak
• Sigara içmek
• Astım, KOAH, kalp yetmezliği, şeker hastalığı gibi kronik hastalıklar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar (uzun süre kortizon kullanımı, kemoterapi, HIV gibi)
• Yoğun bakımda yatma veya uzun süre hastanede kalma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız artıyorsa veya dinlenirken bile zorlanıyorsanız
• Göğüs ağrınız sürekli hale geldiyse
• Öksürüğünüz 2-3 haftadan uzun sürdüyse
• Yüksek ateşiniz düşmediyse veya giderek yükseliyorsa
• Kafa karışıklığı, aşırı halsizlik veya bayılacakmış gibi hissetme

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Zatürre geçirdikten sonra iyileşme yavaşsa veya sürekli öksürük varsa
• Kronik bir hastalığınız varsa ve zatürre belirtileri fark ederseniz
• Doktorunuz belirli aralıklarla kontrol etmenizi önerdiyse

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler, ateşinize bakar, stetoskopla akciğerlerinizi dinler ve bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Göğüs röntgeni: Akciğerde iltihap alanlarını gösterir.
• Kan testleri: Enfeksiyon varlığını ve şiddetini anlamak için yapılır.
• Balgam kültürü: Öksürükle çıkan balgamın incelenmesi, hangi mikropla karşı karşıya olduğunuzu gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayeneden sonra doktorunuz size ne tür bir zatürre olduğunu ve tedavi planını anlatır. Tedaviye erken başlanması genellikle hızlı bir iyileşme sağlar. Bazı testler birkaç saat veya birkaç gün sürebilir; sonuçtan bağımsız olarak doktorunuz başlangıç tedavisine karar verecektir.

Tedavi

Zatürre tedavisi, hastalığa neden olan mikroba, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve zatürrenin şiddetine göre kişiselleştirilir. Tedavide amaç enfeksiyonu ortadan kaldırmak, komplikasyonları önlemek ve vücudun iyileşmesini desteklemektir.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenin ve vücudunuzu iyileşmeye odaklayın.
• Günde en az 8-10 bardak su veya sulu içecekler tüketin (doktorunuz kısıtlama önerdiyse buna uyun).
• Doktorunuz önerdiyse ateş ve ağrı için destekleyici yöntemleri kullanın.
• Sigara ve alkolden kesinlikle uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Zatürreye bakteriler neden olduysa doktorunuz antibiyotik önerebilir. Viral zatürrede antiviral ilaçlar veya sadece destekleyici bakım uygulanabilir. Şiddetli vakalarda hastanede oksijen desteği veya damar yoluyla sıvı ve ilaç tedavisi gerekebilir. İlaçların adını ve dozunu mutlaka doktorunuz belirlemelidir; kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, zatürrenin bir komplikasyonu olan akciğer çevresinde iltihaplı sıvı birikmesi (ampiyem) durumunda biriken sıvının boşaltılması için cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durumda göğüs cerrahisi uzmanı devreye girer.

Bu durumla yaşamak

Zatürre geçirdikten sonra yorgunluk birkaç hafta sürebilir. Günlük aktivitelerinize yavaş yavaş dönün; zorlanmadan yürüyüşler yapmak akciğerlerinizin güçlenmesine yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyuyun.
• Bol sıvı tüketin.
• Sigara dumanı ve hava kirliliğinden uzak durun.
• Stres yönetimi için gevşeme teknikleri deneyin.

Diyet ve egzersiz

Meyve ve sebze ağırlıklı, protein ve vitamin açısından zengin bir beslenme bağışıklık sisteminizi destekler. Doktorunuz izin verdiğinde hafif egzersizler yapabilir; ancak ağır egzersizlerden iyileşme tamamlanana kadar kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren yorgunluk ve nefes darlığı endişe ya da moral bozukluğu yaratabilir, bu çok normaldir. Bu duyguların geçici olduğunu bilin; ailenizle veya arkadaşlarınızla konuşmak size iyi gelebilir. Süregelen kötü hissiyat varsa bir psikolog veya psikiyatristten destek almayı düşünebilirsiniz.

Önleme

Zatürre tamamen önlenemese de riskinizi önemli ölçüde azaltabilirsiniz. Aşılama, hijyen kuralları ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları en etkili yollardır.

Aşılar

Zatürre aşısı (pnömokok aşısı), grip aşısı ve COVID-19 aşısı zatürreye karşı korunmada önemlidir. Hangi aşının sizin için uygun olduğunu doktorunuza veya aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Zatürre için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak kronik hastalığınız varsa, doktorunuz akciğer sağlığınızı düzenli kontrollerle izleyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer çevresinde sıvı birikmesi (plevral efüzyon) ve iltihaplı birikim (ampiyem)
• Kan zehirlenmesi veya enfeksiyonun kana karışması (sepsis)
• Akciğer apsesi: Akciğer dokusunda iltihap dolu bir boşluk oluşması
• Solunum yetmezliği: Akciğerlerin vücuda yeterli oksijen sağlayamaması
• Nadiren beyin zarlarının iltihabı (menenjit) veya kalp zarının iltihabı (perikardit)

Uzun vadeli görünüm

Zatürre ve komplikasyonları korkutucu görünebilir; ancak erken tanı ve uygun tedaviyle çoğu kişi aylar içinde tamamen iyileşir. Komplikasyon gelişse bile modern tıp, hastanede yakın takip ve destek tedavileriyle bunların büyük bölümünü başarıyla tedavi edebilir. En önemli adım belirtileri fark ettiğinizde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmanızdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.