Zatürrede Beslenme Önerileri

Genel Bakış

Zatürre (pnömoni), akciğerlerdeki hava keseciklerinin iltihaplanmasıdır. Bu kesecikler iltihaplı sıvı veya balgamla dolabilir, nefes almayı zorlaştırabilir ve oksijenin kana geçişini engelleyebilir. Zatürre genellikle bakteri, virüs veya mantarların neden olduğu bir enfeksiyondur. Beslenme, bağışıklık sistemini güçlü tutarak vücudun enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olduğu için zatürre sırasında ve sonrasında çok önemlidir.

Zatürre, dünya genelinde ve Türkiye'de oldukça yaygın görülen bir hastalıktır. Her yaşta görülebilir, ancak küçük çocukları, yaşlıları ve bağışıklık sistemi zayıf kişileri daha sık etkiler.

Zatürre herkesi etkileyebilir. Ancak bebekler, küçük çocuklar, 65 yaş üstü yetişkinler, kronik hastalığı olanlar (kalp hastalığı, diyabet, KOAH gibi), sigara içenler ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş
• Öksürük (bazen balgamlı)
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştah kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ateş, hızlı nefes alma, burun kanadı solunumu, göğüs kafesinin çekilmesi, uyku hali, huzursuzluk ve beslenme isteksizliği görülebilir.
• Bebeklerde emme zayıflığı, ağlama renginde solukluk ve aşırı uyuklama olabilir.
• Öksürük çocuklarda her zaman belirgin olmayabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tipik belirtiler (ateş, öksürük) her zaman olmayabilir; kafa karışıklığı, halsizlik, düşme ve iştahsızlık ön planda olabilir.
• Bazen tek belirti bilinç bulanıklığı veya günlük aktivitelerde belirgin azalmadır.
• Soluk sayısı artabilir ve nefes almak zorlaşabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bakteriler (en sık pnömokok) zatürreye neden olur.
• Virüsler, örneğin grip ve soğuk algınlığı virüsleri, zatürre yapabilir.
• Nadiren mantar enfeksiyonları da zatürreye yol açabilir.
• Hastanede yatan kişilerde daha farklı mikroorganizmalar zatürreye neden olabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 yaş üstü) veya küçük bebekler
• Kronik akciğer hastalığı (KOAH, astım)
• Kalp hastalığı, diyabet, böbrek hastalığı
• Sigara ve alkol kullanımı
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya ilaçlar
• Yetersiz beslenme ve kötü yaşam koşulları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorlanma
• Göğüs ağrısı
• Yüksek ateş
• Öksürükle kan gelmesi
• Bilinç bulanıklığı
• Risk grubundaysanız belirtiler başladığında

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük ve soğuk algınlığı belirtileri 1 haftadan uzun sürerse
• İştahsızlık ve halsizlik belirtileri devam ediyorsa
• Kronik bir hastalığınız varsa zatürreye işaret edebilecek belirtiler başladığında

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve akciğerlerinizi stetoskopla dinler. Gerekli görürse tansiyonunuzu ve parmak probu ile oksijen seviyenizi ölçer. Tanıyı doğrulamak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (akciğerlerin dinlenmesi)
• Göğüs röntgeni
• Kan testleri
• Balgam kültürü (balgamda enfeksiyon etkeninin araştırılması)
• Pulse oksimetre ile oksijen seviyesi ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sırasında belirtilerinizi ayrıntılı anlatmanız önemlidir. Bazı testler aynı gün sonuçlanır, bazıları birkaç gün sürebilir. Erken tanı, tedavinin planlanması ve iyileşmenin hızlanması açısından oldukça değerlidir.

Tedavi

Zatürre tedavisinde amaç enfeksiyonu kontrol altına almak, belirtileri hafifletmek, vücudun sıvı dengesini korumak ve bağışıklık sistemine destek olmaktır. Tedavi, hastalığın nedenine ve şiddetine göre planlanır. Hafif vakalar evde, ağır vakalar hastanede tedavi edilebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol miktarda su ve sıvı tüketin (doktorunuz aksini önermediyse günde 8-10 bardak).
• İstirahat edin; vücudunuz enfeksiyonla savaşmak için enerjiye ihtiyaç duyar.
• Protein alımını artırın; yumurta, yoğurt, tavuk, mercimek gibi besinleri tüketin.
• Taze meyve ve sebzeleri beslenmenize ekleyin; özellikle portakal, kırmızı biber, brokoli gibi C vitamini içerenler.
• İştahınız azaldıysa küçük ve sık öğünler yemeyi deneyin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Ateş veya ağrı için ilaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın.
• Yatarken başınızı ve sırtınızı yukarıda tutmak nefes almayı kolaylaştırabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz zatürrenin nedenine uygun bir tedavi planı oluşturur. Bakteri kaynaklı ise antibiyotik tedavisi uygulanır. Viral kaynaklı ise antiviral ilaçlar, nefes açıcı ilaçlar veya oksijen desteği kullanılabilir. Ağır durumlarda hastanede damar yoluyla sıvı ve ilaç verilebilir. Tedavi süresince doktorunuzun önerdiği ilaçları belirtilen süre boyunca kullanmanız çok önemlidir. İlaçları kendi başınıza bırakmayın veya değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Zatürre çok nadiren cerrahi gerektirir. Ancak komplikasyon olarak akciğer zarında iltihaplı sıvı birikirse (ampiyem), bu sıvının boşaltılması için iğne, drenaj kateteri veya nadiren kapalı cerrahi yöntem gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Zatürre geçirdikten sonra tam iyileşme haftalar sürebilir. Dengeli beslenme, bol sıvı alımı ve dinlenme iyileşmeyi hızlandırır. Doktorunuzun önerilerine uyun, kontrol randevularını kaçırmayın. Öksürük bir süre daha devam edebilir, bu normaldir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bolca dinlenin ve uyku düzeninize dikkat edin.
• Sağlıklı ve dengeli beslenin; tam tahıllar, sebzeler, meyveler, protein ve sağlıklı yağlar tüketin.
• Yeterli sıvı alın; su, çorba ve bitki çayları iyi birer seçenektir.
• Ellerinizi sık sık yıkayın, hijyen kurallarına uyun.
• Kalabalık ortamlardan ve hasta kişilerle temastan kaçının.
• Sigarayı bırakın ve pasif içicilikten uzak durun.
• Doktorunuz izin verdiğinde hafif yürüyüşlerle hareket edin.

Diyet ve egzersiz

Zatürre sırasında iştah azalabilir. Bu dönemde sık ve küçük öğünlerle beslenmek daha kolaydır. Vücudun enfeksiyonla savaşabilmesi için protein, vitamin ve minerallerden zengin bir diyet önemlidir. Çorba, yoğurt, haşlanmış sebze, meyve ve yumurta gibi yumuşak, besleyici gıdalar tercih edin. Bol sıvı tüketmek balgamı yumuşatır ve nefes yollarını rahatlatır. Hastalık döneminde ağır egzersiz yapmayın; iyileştikçe yürüyüş gibi hafif aktivitelerle başlayıp zamanla artırabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Zatürre sırasında ve sonrasında halsizlik, uyku düzeninde bozulma ve moral düşüklüğü yaşanabilir. Bu durum geçicidir. Kaygı ve stres iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir. Duygularınızı sevdiklerinizle paylaşmak, keyif aldığınız aktivitelere zaman ayırmak ve kısa doğa yürüyüşleri yapmak iyi gelebilir. Kaygınız günlük yaşamınızı etkilemeye başlarsa bir sağlık uzmanından psikolojik destek istemekten çekinmeyin.

Önleme

Zatürre tamamen önlenebilir olmasa da riskini azaltmak için etkili yöntemler vardır. El hijyenine dikkat etmek, sigara içmemek, dengeli beslenmek ve grip gibi enfeksiyonlara karşı önlem almak zatürre riskini önemli ölçüde azaltır. Ayrıca üst solunum yolu enfeksiyonlarını erken dönemde tedavi ettirmek de zatürreye ilerlemeyi önleyebilir.

Aşılar

Zatürre aşısı risk grubundaki kişilere (çocuklar, 65 yaş üstü yetişkinler, kronik hastalığı olanlar) önerilir. Grip aşısı da gribe bağlı zatürreden korunmaya yardımcı olur. Türkiye'de aşı takvimi hakkında aile hekiminizden ve Sağlık Bakanlığı'nın ilgili birimlerinden bilgi alabilirsiniz. Aşı yaptırmadan önce doktorunuza danışmanız gerektiğini unutmayın.

Tarama programları

Zatürre için düzenli bir tarama testi önerilmemektedir. Ancak kronik hastalığı olan kişilerin sağlık kontrollerini düzenli yaptırması, grip aşısı olması ve genel sağlık durumuna dikkat etmesi zatürre riskini azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sepsis (enfeksiyona karşı vücudun aşırı yanıtı sonucu organ yetmezliğine gidebilen hayati tehlike yaratan durum)
• Plevral efüzyon (akciğer zarında sıvı birikmesi)
• Ampiyem (akciğer zarında irin birikmesi)
• Akciğer apsesi (akciğerde iltihaplı boşluk oluşması)
• Solunum yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Zatürre zamanında ve uygun şekilde tedavi edildiğinde çoğu insan tamamen iyileşir. İyileşme süresi kişinin yaşına, genel sağlığına ve hastalığın şiddetine bağlı olarak değişir. Sağlıklı beslenme, bol sıvı alımı, sigarasız bir yaşam ve doktor tavsiyelerine uyum ile iyileşme hızlanır. Ağır vakalarda bile modern tıp sayesinde başarılı sonuçlar almak mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.