Zatürre: Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

Zatürre, akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Bu iltihap genellikle mikropların akciğere yerleşmesi sonucu oluşur. Akciğerdeki hava kesecikleri sıvı veya iltihapla dolar, bu da oksijen alımını zorlaştırabilir. Zatürre bazen hafif seyreder, bazen de ciddi bir hastalık haline gelebilir.

Evet, zatürre hem dünyada hem Türkiye'de sık görülen bir hastalıktır. Sağlık Bakanlığı, özellikle risk gruplarında zatürreye karşı koruyucu aşıları önermektedir.

Zatürre her yaşta görülebilir. Bebekler, küçük çocuklar, 65 yaş üstü yetişkinler, kronik hastalığı olanlar, bağışıklık sistemi zayıf kişiler ve sigara içenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürük
• Balgam çıkarma (renkli veya kanlı balgam olabilir)
• Ateş, titreme
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı veya nefes alırken batma hissi
• Yorgunluk ve bitkinlik
• İştahsızlık ve kas ağrıları

Çocuklarda belirtiler

• Hızlı veya zor nefes alma
• Nefes alırken burun kanatlarının açılıp kapanması
• Ateş
• Beslenme veya emme güçlüğü
• Huzursuzluk, ağlama ve uyku düzensizliği
• Öksürük

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya dalgınlık
• Aşırı halsizlik ve düşme
• İştahsızlık
• Ateş her zaman yüksek olmayabilir
• Öksürük ve nefes darlığı

Nedenler

Ana nedenler

• Bakteriler
• Virüsler
• Mantarlar
• Yiyecek, içecek veya tükürüğün nefes borusu yerine akciğere kaçması (aspirasyon)

Risk faktörleri

• Sigara kullanmak
• 65 yaş üstü veya 2 yaş altı olmak
• Astım, diyabet, kalp veya akciğer hastalığı gibi kronik rahatsızlıklar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya tedaviler
• Hastanede uzun süre yatmak
• Yetersiz beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa
• Göğüs ağrınız varsa
• Yüksek ateşiniz varsa
• Balgamınız koyu renkliyse veya az miktarda kan içeriyorsa
• Kendinizi giderek daha halsiz hissediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç gündür geçmeyen öksürüğünüz varsa
• Öksürüğünüz kötüleşiyorsa
• Ateşiniz düşüp yeniden yükseliyorsa
• Dinlenmekle düzelmeyen bir yorgunluk hissediyorsanız

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyerek, tansiyonunuzu ölçerek ve akciğerlerinizi steteskopla dinleyerek değerlendirme yapar. Gerekli görürse bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve akciğer dinleme
• Göğüs röntgeni
• Kan tahlilleri
• Balgam örneği
• Parmaktan oksijen ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Sonuçlar kısa sürede değerlendirilir. Tanı netleştikten sonra doktorunuz tedavi seçeneklerini sizinle paylaşır. Zatürrenin evde mi yoksa hastanede mi tedavi edileceğine bu değerlendirme sonucunda karar verilir.

Tedavi

Zatürre tedavisi, hastalığın nedenine, kişinin yaşına, genel sağlık durumuna ve hastalığın ağırlığına göre planlanır. Bazı kişiler evde tedavi edilirken, bazıları hastanede oksijen ve damar yolu desteği alabilir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı için
• Mümkün olduğunca dinlenin
• Sigara ve dumanından uzak durun
• Hekimin önerdiği kontrolleri aksatmayın
• Ellerinizi sık yıkayın ve öksürürken ağzınızı kapatın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz zatürrenin kaynağını değerlendirerek size uygun ilaç tedavisini planlar. Bakteri kaynaklı zatürrede hekimin uygun gördüğü bir antibiyotik tedavisi kullanılabilir. Viral zatürrede ise çoğunlukla vücudun kendi bağışıklık sistemi desteklenir. Şiddetli vakalarda hastanede oksijen desteği ve damar yolundan sıvı/ilaç uygulaması gerekebilir. Hangi ilacın kullanılacağına ve doğum kararına yalnızca sağlık ekibiniz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Zatürre genellikle cerrahi gerektirmez. Nadiren akciğer çevresinde iltihaplı sıvı birikirse, bu sıvı iğne veya ince bir tüp ile boşaltılabilir. Böyle bir durumda gerekli işlem sağlık ekibiniz tarafından belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Zatürre iyileşmesi zaman alır; ilk birkaç gün şikayetler en yoğun olabilir. Doktorunuzun önerdiği tedavi planını tamamlamaya özen gösterin. İyileşme sürecinde kendinizi zorlamayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bol uyuyun ve dinlenin
• Sigara içmeyin, pasif sigara dumanından uzak durun
• Ellerinizi sık yıkayın
• Kalabalık ortamlarda hastalık bulaşma ihtimaline karşı dikkatli olun
• Doktor kontrol randevularını kaçırmayın

Diyet ve egzersiz

Bol sıvı ve dengeli, protein içeren beslenme bağışıklığınıza destek olur. Yürüyüş gibi hafif hareketlere ancak kendinizi hazır hissettiğinizde ve doktorunuz uygun gördüğünde başlayın. İyileşme tamamlanmadan ağır egzersizlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren öksürük ve yorgunluk moralinizi bozabilir. Bu durumun geçici olduğunu kendinize hatırlatın. Zorlandığınızda yakınlarınıza hislerinizi anlatın, yalnız hissettiğinizde aile hekiminizden destek isteyin.

Önleme

Zatürre büyük ölçüde önlenebilir. El hijyenine dikkat etmek, sigaradan uzak durmak, dengeli beslenmek ve önerilen aşıları yaptırmak en önemli korunma yollarıdır.

Aşılar

Grip aşısı, zatürre aşısı ve COVID-19 aşısı, zatürreye yol açabilen bazı mikroplardan korunmada yardımcıdır. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini aile hekiminize danışarak yaptırabilirsiniz.

Tarama programları

Zatürre için sağlıklı kişilerde yapılan rutin bir tarama testi yoktur. Ancak risk grubundaysanız doktorunuz koruyucu aşıları ve yaşam tarzı önerilerini sizinle paylaşabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Solunum yetmezliği
• Akciğer çevresinde iltihaplı sıvı birikmesi (plörezi)
• Enfeksiyonun kana karışması (sepsis)
• Akciğer apsesi

Uzun vadeli görünüm

Zatürre ne kadar erken fark edilirse tedavisi de o kadar etkili olur. Çoğu insan zatürreyi ciddi kalıcı bir hasar bırakmadan atlatır. Risk grubunda olsanız bile doktor takibini bırakmazsanız iyileşme şansınız oldukça yüksektir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.