Asthma attack first aid

Genel Bakış

Astım atağı, solunum yollarının daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran bir durumdur. Bu daralma, hava yollarının şişmesi ve kasların kasılmasıyla olur. Astım atağına ilk yardım, atağı hafifletmek ve acil durumda hayat kurtarmak için yapılan basit ama önemli adımlardır.

Astım atağı, astımı olan kişilerde sık görülen bir durumdur. Dünyada milyonlarca insan astım hastasıdır ve zaman zaman ataklar yaşayabilir.

Astım atağı her yaştan insanı etkileyebilir. Çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sık görülür, ancak her yaşta ilk kez ortaya çıkabilir. Ailede astım öyküsü olanlar, alerjisi olanlar ve sigara dumanına maruz kalanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı (nefes alırken zorlanma)
• Hırıltılı nefes (ıslık sesi)
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Öksürük (özellikle gece veya sabaha karşı)
• Hızlı nefes alıp verme

Çocuklarda belirtiler

• Nefes alırken kaburgaların içe çekilmesi (çöküntü)
• Beslenme güçlüğü
• Konsantrasyon bozukluğu, huzursuzluk
• Özellikle oyun oynarken çabuk yorulma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Konfüzyon (kafa karışıklığı)
• Nefes alırken zorlanma nedeniyle tek kelimeyle konuşamama
• Dudaklarda veya tırnaklarda morarma

Nedenler

Ana nedenler

• Alerjenlere maruz kalma (polen, ev tozu akarı, hayvan tüyü, küf)
• Solunum yolu enfeksiyonları (soğuk algınlığı, grip)
• Egzersiz (özellikle soğuk havada)
• Hava değişiklikleri (soğuk hava, nem, rüzgar)
• Sigara dumanı veya hava kirliliği
• Bazı ilaçlar (aspirin, ibuprofen gibi ağrı kesiciler)

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü olması
• Kişinin alerjik bünyeye sahip olması (egzama, saman nezlesi)
• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Obezite
• Düzenli astım ilacı kullanmamak veya doktor önerilerine uymamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• Astım atağı belirtileri 15-20 dakikada geçmezse veya kötüleşirse acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astımınız kontrol altında değilse (haftada 2'den fazla öksürük/nöbet, gece uyandıran belirtiler)
• Astım ilacınızı düzenli kullanmanıza rağmen belirtiler artıyorsa
• Yılda bir kez rutin kontrol için doktorunuzu ziyaret edin.
• Astım eylem planınız yoksa veya güncellenmesi gerekiyorsa

Tanı

Astım tanısı, bir göğüs hastalıkları uzmanı tarafından detaylı bir öykü ve solunum testleri ile konur. Astım atağı sırasında tanı konulmaz; atak sonrası değerlendirme yapılır. Doktorunuz semptomlarınızı, tetikleyicilerinizi ve fizik muayene bulgularınızı değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Nefes alıp verme hızınızı ve akciğer kapasitenizi ölçen bir testtir.
• Peak flow ölçümü: Evde kullanabileceğiniz bir cihazla en hızlı nefes veriş hızınızı günlük olarak takip edebilirsiniz.
• Alerji testleri: Hangi maddelerin atağa yol açtığını belirlemek için deri veya kan testleri yapılabilir.
• Egzersiz testi: Egzersizin astım belirtilerini tetikleyip tetiklemediğini görmek için yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size astım eylem planı verecektir. Bu plan, atak anında ne yapmanız gerektiğini ve hangi ilacı ne zaman kullanacağınızı açıklar. Astım kontrol altına alındığında normal bir hayat sürmeniz mümkündür.

Tedavi

Astım atağı tedavisinde amaç, hızlı bir şekilde hava yollarını açmak ve nefes almayı rahatlatmaktır. Hafif ve orta şiddetteki ataklar genellikle kurtarıcı inhalerler ile evde yönetilebilir. Ağır ataklarda acil tıbbi müdahale gerekebilir. Uzun vadede astım kontrolü için düzenli inhaler kullanımı ve tetikleyicilerden kaçınma önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Sakin kalın ve panik yapmayın. Panik nefes almayı zorlaştırabilir.
• Dik oturun, öne eğilin veya bir masaya yaslanarak kollarınızı destekleyin. Bu pozisyon hava yollarını açar.
• Kurtarıcı inhalerinizi (mavi renkli) doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın. Genellikle 2-4 puf, 30-60 saniye arayla yapılır.
• İnhaler kullanımdan sonra ağzınızı suyla çalkalayın (iltihap önleyici içeriyorsa).
• Ortamda tetikleyici varsa (duman, parfüm, toz), hemen uzaklaşın.
• Sıkı giysilerinizi gevşetin (kravat, kemer, dar kıyafetler).
• Soğuk hava varsa ağzınızı bir fular veya atkı ile kapatın.

Tıbbi tedaviler

Astım atağı için başlıca tedavi hızlı etkili solunum yolu açıcı ilaçlardır (kurtarıcı inhaler). Ağır ataklarda hastanede oksijen tedavisi, kortikosteroid hapları veya damar yoluyla ilaçlar, ve bazen solunum cihazı desteği gerekebilir. Uzun dönemde astım kontrolü için günlük kullanılan önleyici inhalerler (genellikle kahverengi) ve iltihap giderici ilaçlar reçete edilir. Herhangi bir ilacı doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde cerrahi yöntemler kullanılmaz. Sadece çok nadir durumlarda bronşiyal termoplasti adı verilen bir işlem uygulanabilir, ancak bu ileri tedavilere yanıt vermeyen hastalar için düşünülür. Genel olarak astım ilaçlarla yönetilen bir hastalıktır.

Bu durumla yaşamak

Astım ile yaşamak, tetikleyicileri tanımak ve onlardan kaçınmak, ilaçları düzenli kullanmak ve bir eylem planına sahip olmak anlamına gelir. Günlük aktivitelerinizi kısıtlamanız gerekmez; iyi kontrol edilen astım ile koşabilir, spor yapabilir ve normal bir hayat sürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tetikleyicilerinizi öğrenin ve onlardan uzak durun (ev tozu, polen, sigara dumanı).
• Sigara içmeyin ve içilen ortamlarda bulunmayın.
• Astım eylem planınızı her zaman yanınızda bulundurun.
• Kurtarıcı inhalerinizi her zaman yanınızda taşıyın.
• Stres yönetimi teknikleri (derin nefes, gevşeme) uygulayın.
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek astım kontrolüne yardımcı olabilir; özel bir astım diyeti yoktur. Egzersiz astım semptomlarını tetikleyebilir, ancak düzenli ve kontrollü egzersiz (yüzme, yürüyüş gibi) akciğer kapasitesini artırabilir. Egzersiz öncesi doktorunuzun önerdiği şekilde koruyucu inhaler kullanabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım atağı korkusu kaygıya neden olabilir. Tekrarlayan ataklar kişinin sosyal yaşamını ve uykusunu etkileyebilir. Kaygı, panik atak ve depresyon astımlı kişilerde daha sık görülebilir. Bu nedenle psikolojik destek almak, kaygıyla başa çıkmada önemlidir. Aileniz ve doktorunuzla duygularınızı paylaşın.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi mümkün olmasa da, atakların sıklığı ve şiddeti büyük ölçüde azaltılabilir. Bunun için tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli ilaç kullanmak ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek önemlidir. Astım eylem planına uymak, atakları önlemenin en etkili yoludur.

Aşılar

Grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları, astımlı kişilerde enfeksiyon kaynaklı atak riskini azaltmak için önerilir. Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimine uygun olarak doktorunuza danışarak aşılarınızı yaptırın.

Tarama programları

Astım için toplum taraması önerilmez. Ancak, özellikle ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerde, erken belirtiler fark edildiğinde doktora başvurmak erken tanı ve tedavi için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Sık ve şiddetli ataklar nedeniyle hastaneye yatış
• Uyku bozukluğu ve yorgunluk
• İş/okul devamsızlığı
• Hayatı tehdit eden solunum yetmezliği (çok nadir)

Uzun vadeli görünüm

Astım tedavi edilemese de çok iyi kontrol altına alınabilir. Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile astımlı kişiler normal, aktif bir hayat sürebilirler. Düzenli doktor takibi, ilaçlara uyum ve tetikleyicilerden kaçınma ile atakların sıklığı ve şiddeti büyük ölçüde azaltılabilir. Unutmayın, astımınız sizi yönetmesin, siz astımınızı yönetin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.