Astım atağı

Genel Bakış

Astım krizi (alevlenme), astım hastalığının aniden kötüleşmesi durumudur. Akciğerlerdeki hava yolları daralır, şişer ve balgam üretimi artar. Bu, nefes almayı zorlaştırır. Hafif bir kriz hızla rahatlayabilir, ancak ağır bir kriz acil müdahale gerektirebilir.

Evet, astımı olan birçok kişi zaman zaman kriz yaşar. Düzenli tedavi görmeyen veya tetikleyicilerine maruz kalan kişilerde daha sık görülür.

Astım krizi, astım teşhisi konmuş her yaştan insanı etkileyebilir. Çocuklar, yetişkinler ve yaşlılarda farklı belirtilerle ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya nefes alıp vermede zorlanma
• Özellikle gece veya sabaha karşı artan öksürük
• Hırıltılı solunum (ıslık sesi gibi)
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Hızlı nefes alıp verme
• Konuşmada güçlük (cümleleri tamamlayamama)

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk ve sürekli ağlama
• Yemek yiyememe veya emmede zorlanma
• Burun kanatlarının açılıp kapanması (nefes alma çabası)
• Karın kaslarının belirgin şekilde kullanılması
• Ciltte solukluk veya dudaklarda morarma (acil durum)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Çabuk yorulma ve halsizlik
• Ayak bileklerinde şişlik (ileri durumlarda)
• Ani bilinç bulanıklığı veya sersemlik (oksijen düşüklüğüne bağlı)
• Sık sık nefes darlığı atakları

Nedenler

Ana nedenler

• Alerjenler (ev tozu akarları, polen, küf, hayvan tüyü)
• Soğuk hava veya ani hava değişiklikleri
• Egzersiz veya aşırı fiziksel efor
• Tütün dumanı veya hava kirliliği (egzoz, soba dumanı)
• Solunum yolu enfeksiyonları (grip, nezle, bronşit)
• Kuvvetli kokular (parfüm, temizlik ürünleri)
• Stres ve yoğun duygusal durumlar

Risk faktörleri

• Astım kontrol ilaçlarını düzenli kullanmamak
• Ağır astım tanısı olmak
• Sık sık alerjen veya tetikleyici maddelere maruz kalmak
• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Reflü gibi ek sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil durum işaretlerinden herhangi biri varsa hemen 112’yi arayın.
• Aynı gün bakım gerektirenler: İlacınıza rağmen hırıltınız veya öksürüğünüz geçmiyorsa, günlük aktivitelerinizi yapamayacak kadar nefes darlığınız varsa, pik akım değeriniz kişisel en iyi değerinizin %50’sinin altındaysa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli kontroller için her 3-6 ayda bir doktorunuzu ziyaret edin.
• İlaçlarınızın dozunun yeniden ayarlanması gerekebileceğini düşünüyorsanız.
• Yeni bir tetikleyici fark ettiğinizde veya krizleriniz sıklaştığında.
• Astım eylem planınızı güncellemek için.

Tanı

Astım krizi tanısı genellikle belirtilerinize, fizik muayeneye ve solunum testlerine dayanır. Acil durumda hekiminiz dinlemeyle hırıltıyı duyabilir, oksijen düzeyinizi ölçer.

Yapılabilecek testler

• Pik (zirve) akım ölçer: Nefes verme hızınızı ölçen basit bir cihaz. Evde de kullanabilirsiniz.
• Spirometri: Hava yollarınızın ne kadar daraldığını gösteren detaylı solunum testi.
• Nabız oksimetresi: Parmak ucuna takılan, kandaki oksijen düzeyini ağrısız ölçen bir alet.
• Gerekirse akciğer filmi veya alerji testleri.

Randevunuzda neler beklenir

Testler sırasında bir ağızlığa üflemeniz istenir. Nefes darlığı geçici olarak artabilir, kısa sürer. Doktorunuz bulguları size açıklayacaktır.

Tedavi

Tedavinin iki temel amacı vardır: Krizi hızlıca rahatlatmak ve bir sonraki krizi önlemek. Rahatlatıcı ilaçlar hava yollarını hemen açar, kontrol edici ilaçlar ise uzun süreli iltihabı baskılar. Hangi tedavinin size uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Evde kişisel bakım

• Kişiselleştirilmiş astım eylem planınızı her zaman yanınızda bulundurun ve uygulayın.
• Rahatsızlık hissettiğinizde hemen rahatlatıcı spreyinizi kullanın.
• Spreyin doğru kullanımını öğrenin: Derin nefes alarak cihazdan ilacı içinize çekin, bir süre nefesinizi tutun.
• Tetikleyicilerinizi bilin ve onlardan uzak durun (örneğin evde halı kullanmamak, yastık kılıflarını sık yıkamak).
• Pik akım ölçeriniz varsa, düzenli ölçüm yaparak değerlerinizi takip edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz akciğerlerdeki hassasiyeti azaltmak için düzenli kullanılan kontrol ilaçlar (genellikle solunum yoluyla alınan spreyler) önerebilir. Ani krizlerde hızlı etkili bronş genişletici ilaçlar kullanılır. Ağır ve dirençli astımda, biyolojik ajanlar gibi özel tedaviler hastane ortamında uygulanabilir. Tüm ilaçlar mutlaka hekim reçetesi ile kullanılmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşamak, günlük rutininize ilaçlarınızı dahil etmeyi gerektirir. Düzenli kullanılan spreyleri asla aksatmayın. Sabahları yapacağınız birkaç dakikalık pik akım ölçümü, gününüzü planlamanıza yardımcı olabilir. Evinizi havalandırın, sigara dumanından uzak durun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve orta şiddette egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme, bisiklet). Egzersiz öncesi doktorunuzun önerdiği şekilde ilacınızı alın.
• Sigara içmeyin ve dumana maruz kalmayın.
• Stres yönetimi tekniklerini öğrenin (nefes egzersizleri, meditasyon).
• Alerjiye neden olan ev tozlarından korunmak için nevresimleri sık yıkayın, toz tutmayan kılıflar kullanın.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, balık) astımda faydalı olabilir. Kilonuzu sağlıklı sınırlarda tutmak nefes darlığını azaltır. Egzersiz yaparken ısınma ve soğuma hareketleri yapmayı ihmal etmeyin; soğuk havada ağzınızı atkıyla örtün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli nefes darlığı yaşama endişesi, kaygı bozukluğu veya depresyona yol açabilir. Bu durum normaldir ve yalnız değilsiniz. Duygusal zorluk çekiyorsanız doktorunuza veya bir ruh sağlığı uzmanına danışın. Acil psikolojik destek için 182 numaralı hattı (Sağlık Bakanlığı Psikososyal Destek Hattı) veya 112’yi arayabilirsiniz.

Önleme

Astım krizlerini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak çoğu kriz doğru önlemlerle engellenebilir. Düzenli kontrol ilaçlarınızı kullanmak, tetikleyicilerden kaçınmak ve kişisel eylem planına sadık kalmak en etkili yollardır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, solunum yolu enfeksiyonlarının astım krizini tetiklemesini önlemeye yardımcı olur. Sağlık Bakanlığı, astım hastalarına bu aşıları önermektedir. Aşı programınız için doktorunuza danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciddi solunum yetmezliği (vücudun yeterince oksijen alamaması)
• Akciğerlerde kalıcı hasar
• Sık ve uzun süreli hastane yatışları
• Hayatı tehdit eden astım krizi

Uzun vadeli görünüm

Astım kronik bir hastalık olsa da, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle krizler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Günümüzdeki ilaçlar ve yönetim planları sayesinde astımlı bireyler işine gidebilir, spor yapabilir ve seyahat edebilir. Umutsuzluğa kapılmak yerine, sağlık ekibinizle iş birliği içinde kendi kontrolünüzü elinize alın.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗
• Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) – Astım Bilgi Sayfası ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Toraks Derneği ↗ · Türkiye geneli
• Astım ve Alerji Derneği ↗ · Türkiye geneli
• Türkiye Ulusal Allerji ve Klinik İmmünoloji Derneği ↗ · Türkiye geneli

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.