Alerjiyle Yaşam: Günlük Hayatta Alerjik Belirtileri Yönetme Rehberi

Genel Bakış

Alerji, bağışıklık sisteminizin normalde zararsız olan polen, toz, hayvan tüyü gibi maddelere aşırı tepki vermesidir. Bu maddelere alerjen denir. Vücudunuz bu maddeleri birer tehdit gibi görür ve savunmak için histamin gibi kimyasal maddeler salgılar. Bu da hapşırma, kaşıntı, burun akıntısı ve gözlerde sulanma gibi belirtilere yol açar.

Evet, alerjiler dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 20-30'unda bir tür alerji görülmektedir. Türkiye'de de alerjik rinit (saman nezlesi) ve alerjik astım sık karşılaşılan hastalıklardandır.

Alerjiler herkesi etkileyebilir. Ailesinde alerji öyküsü olan kişilerde görülme riski daha yüksektir. Genellikle çocukluk veya genç yetişkinlik döneminde başlar, ancak yaşamın herhangi bir döneminde de ortaya çıkabilir. Astım, egzama veya saman nezlesi gibi başka alerjik hastalığı olan kişilerde alerjiye daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hapşırma
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Kaşıntılı ve sulanan gözler
• Öksürük
• Hırıltılı solunum
• Deride kızarıklık veya kurdeşen
• Kaşıntılı deri

Çocuklarda belirtiler

• Sık burun akıntısı ve hapşırma
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
• Ciltte kuruluk, kızarıklık ve kaşıntı (özellikle bebeklerde egzama)
• Öksürük, hırıltı veya nefes alırken ıslık sesi
• Uyku problemleri, huzursuzluk ve yorgunluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Burun tıkanıklığı ve geniz akıntısı
• Koku alma duyusunda azalma
• Deride kaşıntı ve kurdeşen
• Yorgunluk ve halsizlik
• Alerjik astım belirtileri: öksürük, nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (çimen, ağaç ve ot polenleri)
• Ev tozu akarları (mikroskobik böcekler)
• Hayvan tüyleri, deri döküntüleri ve salyaları (kedi, köpek gibi)
• Küf mantarları ve sporları
• Hamamböceği alerjenleri
• Bazı besinler (süt, yumurta, fıstık, kabuklu deniz ürünleri gibi)
• Böcek sokmaları (arı, eşek arısı gibi)
• Bazı ilaçlar (doktor kontrolünde değerlendirilmelidir)

Risk faktörleri

• Ailede alerji veya astım öyküsü
• Astım, egzama veya saman nezlesi gibi alerjik bir hastalığın olması
• Bebeklik döneminde ağır egzama geçirilmesi
• Evde sigara içilmesi
• Hava kirliliğine yoğun maruziyet
• Evde nem ve küf sorununun bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, hırıltı veya soluk alıp vermede zorluk yaşıyorsanız
• Yüzünüzde veya boğazınızda şişme fark ederseniz
• Alerjik reaksiyon hızla kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Alerji belirtileri uyku düzeninizi, işinizi veya okul hayatınızı etkiliyorsa
• Belirtileriniz mevsimsel olarak tekrarlanıyorsa
• Hangi maddelere alerjiniz olduğunu öğrenmek istiyorsanız
• Alerji aşısı (immünoterapi) gibi uzun süreli tedavi seçeneklerini doktorunuzla konuşmak istiyorsanız

Tanı

Alerji tanısı için doktorunuz önce ayrıntılı bir görüşme yapar ve fizik muayene gerçekleştirir. Belirtilerinizin ne zaman, nerede ve hangi durumlarda ortaya çıktığınız anlatmanız önemlidir. Gerekirse alerjik olduğunuz maddeleri belirlemek için çeşitli testler uygulanır.

Yapılabilecek testler

• Deri delme testi (prick testi): Alerjenlerin küçük miktarlarda cilt altına damlatılması ve hassasiyetin ölçülmesidir.
• Kan testi (spesifik IgE testi): Kanda alerjenlere karşı oluşan antikorların düzeyi ölçülür.
• Eliminasyon diyeti: Besin alerjisi şüphesinde, doktor gözetiminde bazı besinlerin diyetten çıkarılıp tekrar eklenmesiyle tanı konmaya çalışılır.
• Yama testi: Deriyle temas eden maddelere karşı gecikmiş alerjik reaksiyonları değerlendirmek için kullanılır.

Randevunuzda neler beklenir

Alerji testleri genellikle aynı gün içinde sonuçlanır ve çok nadiren ciddi yan etkilere yol açar. Testler sırasında hafif kaşıntı ve kızarıklık görülebilir. Doktorunuz, sonuçlara göre size hangi maddelerden uzak durmanız gerektiğini ve tedavi seçeneklerinizi anlatacaktır. Aklınıza takılan her şeyi doktorunuza sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Alerji tedavisinin temeli, alerjenlerden kaçınmak ve belirtileri kontrol etmektir. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz, belirtilerinizin türüne ve şiddetine göre ilaç tedavisi, burun spreyleri, göz damlaları veya alerji aşısı gibi seçenekleri değerlendirebilir. Hangi tedavinin sizin için en uygun olduğuna mutlaka birlikte karar verin.

Evde kişisel bakım

• Yatak çarşaflarınızı ve kılıflarını haftada en az bir kez 60 derecenin üzerinde sıcak suyla yıkayın.
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun ve dışarıdan geldiğinizde kıyafetlerinizi değiştirin.
• Evinizde nem oranını yüzde 40-50 arasında tutmaya çalışın.
• Evcil hayvanlarınızı yatak odasında tutmamaya özen gösterin.
• Kapalı ortamlarda sigara içilmesine izin vermeyin.
• Evdeki tozu düzenli olarak nemli bezle alın.
• Alerjiniz olduğunu bildiğiniz besinlerden uzak durun.
• Stresin alerji belirtilerini artırabildiğini unutmayın; gevşeme egzersizleri yapın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz antihistaminikler, burun spreyleri, dekonjestanlar veya alerji aşısı (immünoterapi) gibi tedaviler önerebilir. Bu ilaçların isimleri ve dozları mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Reçetesiz satılan ürünleri bile kullanmadan önce doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Bu durumla yaşamak

Alerjinizi tanımak, hayatınızı kısıtlamadan yönetmenin ilk adımıdır. Tetikleyicilerinizi öğrenin, belirtilerinizi takip edin ve doktorunuzun önerdiği tedavi planına düzenli olarak uyun. Alerjik reaksiyon riskiniz varsa gerekli tedbirleri önceden alın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dengeli beslenme bağışıklık sisteminizi destekler.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak polen yoğunluğunun yüksek olduğu sabah saatlerinde veya soğuk havalarda açık hava egzersizinden kaçının.
• Evdeki alerjenleri azaltmak için haftalık temizlik rutini oluşturun.
• Seyahat ederken yanınıza doktorunuzun önerdiği ilaçları alın.
• Alerji belirtilerinizi ve tetikleyicileri yazarak kendinize bir günlük tutun.

Diyet ve egzersiz

Besin alerjiniz varsa bu besinleri içeren gıdalardan uzak durun ve etiketleri dikkatli okuyun. Sağlıklı ve dengeli bir beslenme, bağışıklık sisteminin doğru çalışmasına yardımcı olur. Egzersiz planınıza başlamadan önce doktorunuza danışın; alerjik astımınız varsa egzersizin tetikleyici olmaması için önerilerini alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli hapşırma, kaşıntı ve uyku sorunları yaşam kalitesini düşürebilir ve günlük hayatta yorgunluk, kaygı veya moral bozukluğuna yol açabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya terapistten destek alabilirsiniz. Unutmayın, ruhsal sağlığınız da alerji yönetiminin bir parçasıdır.

Önleme

Alerjileri tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da tetikleyicilerden kaçınmak belirtileri büyük ölçüde azaltır. Bebeklik döneminde anne sütüyle beslenme, bazı alerjik hastalıklara karşı koruyucu olabilir. Ailede alerji öyküsü varsa doktorunuzla erken dönemde koruyucu önlemleri konuşmanız faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik sinüzit ve kulak enfeksiyonları
• Astımın kötüleşmesi veya astım ataklarının tetiklenmesi
• Anafilaksi adı verilen ciddi, yaşamı tehdit eden alerjik reaksiyonlar
• Uyku bozukluğuna bağlı okul ve iş performansında düşüş

Uzun vadeli görünüm

Alerjiler genellikle yaşam boyu sürmekle birlikte, doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle belirtiler çok iyi kontrol altına alınabilir. Çocuklarda bazı alerjiler zamanla azalabilir veya kaybolabilir. Doktorunuzla iş birliği yapmayı sürdürdüğünüzde dolu ve aktif bir yaşam sürmeniz mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.