Alerji Riskini Azaltmanın Yolları

Genel Bakış

Alerji; bağışıklık sisteminin polen, toz, küf, hayvan tüyü veya bazı besinler gibi normalde zararsız olan maddelere aşırı ve gereksiz tepki vermesidir. Alerji riskini azaltmak, bu tetikleyicilerle karşılaşmayı en aza indirmek ve bağışıklık sistemini destekleyerek belirtileri kontrol altına almaktır.

Alerjik durumlar oldukça yaygındır. Alerjik rinit, astım, egzama ve besin alerjisi gibi sorunlar hem dünyada hem Türkiye'de milyonlarca insanı etkiler ve görülme sıklığı giderek artmaktadır.

Alerjiler her yaşta ortaya çıkabilir. Genellikle çocukluk döneminde belirti verebilir; bazı alerjiler zamanla değişebilir veya kaybolabilir. Ailesinde alerjik hastalık öyküsü olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Burun akıntısı, hapşırma, burun kaşıntısı ve tıkanıklığı
• Gözlerde sulanma, kaşıntı ve kızarıklık
• Öksürük, hırıltılı solunum veya nefes darlığı
• Deride kızarıklık, kaşıntı, kurdeşen veya egzama benzeri döküntüler
• Ağızda veya boğazda kaşıntı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Sürekli burun akıntısı ve hapşırma
• Gözleri sık sık kaşıma
• Egzama benzeri kuru ve kaşıntılı cilt lekeleri
• Özellikle yemek ardından dudak, dil veya yüzde kaşıntı
• Uykuya dalmakta zorluk ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Göz ve burun belirtileri bazen daha hafif veya belirsiz olabilir
• Öksürük ve nefes darlığı, astım veya kalp hastalığı gibi başka durumlarla karışabilir
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim riski nedeniyle doktor değerlendirmesi daha önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler; çimen, ağaç ve yabani ot polenleri saman nezlesine neden olabilir
• Ev tozu akarları; yatak, halı ve kumaşlarda bulunur
• Küf ve nemli ortamlar
• Hayvan tüyü, deri döküntüleri veya tükürüğü
• Besinler; süt, yumurta, fındık, kabuklu deniz ürünleri ve buğday gibi besinler alerji yapabilir
• Arı sokması gibi böcek ısırık ve sokmaları
• Bazı ilaçlar alerjik reaksiyonları tetikleyebilir

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım veya egzama öyküsü
• Kişinin kendisinde astım veya egzama bulunması
• Çocukluk döneminde besin alerjisi riskinin daha yüksek olması
• Yaşanılan evde yoğun toz, nem, küf veya sigara dumanı bulunması
• Mevsim geçişlerinde yüksek polen yoğunluğuna maruz kalınması
• Bağışıklık sistemini etkileyen bazı kronik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Alerji belirtileri günlük aktiviteleri ciddi şekilde engelliyorsa
• Besin alerjisi şüphesi olan çocuklarda mümkün olan en kısa sürede doktora başvurulmalıdır
• Kullandığınız ilaçlara rağmen belirtiler geçmiyor veya artıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık tekrarlayan hapşırma, burun tıkanıklığı veya kaşıntı şikayetiniz varsa
• Hangi maddeye alerjiniz olduğunu bilmiyorsanız
• Belirtilerin ev, iş veya okul gibi farklı ortamlarda değiştiğini fark ediyorsanız
• Ailenizde ciddi alerjik hastalıklar varsa ve riskinizi öğrenmek istiyorsanız

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler, aile öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Belirtilerin ne zaman, nerede, hangi besinden veya hangi hayvanla temastan sonra ortaya çıktığını değerlendirir. Gerekli görürse sizi bir alerji uzmanına yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt prick testi: Cilt yüzeyine küçük miktarda alerjen damlatılarak hafif bir çizikle yapılan alerji testidir.
• Kan testi: Kanda alerjiye özgü Ig-E antikorlarının düzeyine bakılır.
• Besin alerjisi şüphesinde eliminasyon diyeti: Şüpheli besinler bir süre diyetten çıkarılarak yeniden eklenir ve belirtiler izlenir.

Randevunuzda neler beklenir

Alerji testleri genellikle güvenli ve kolay uygulanır. Cilt testi sırasında hafif kaşıntı ve kızarıklık olabilir. Test sonuçlarına göre doktorunuz tetikleyicilerinizi ve size özel korunma planını belirler.

Tedavi

Alerji riskini azaltmanın temeli, kişisel tetikleyicilerden kaçınmak ve belirtileri doktor kontrolünde yönetmektir. Tedavi planı kişiye özeldir; asıl amaç belirtileri önlemek ve yaşam kalitesini korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Kişisel tetikleyicilerinizi öğrenin ve onlardan uzak durun
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun, evinize gelince duş alın
• Yatak çarşaflarını sık yıkayın, toz tutan halı ve ağır perdeleri azaltın
• Evde nem oranını kontrol edin, küf oluşumunu önleyin
• Besin alerjiniz varsa hafif yiyecek etiketlerini okuma alışkanlığı edinin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize ve alerji tipinize göre antihistaminik ilaçlar, burun spreyleri, göz damlaları veya alerji aşısı olarak bilinen immünoterapi gibi tedavi yöntemlerini değerlendirebilir. Bu tedaviler mutlaka hekim kontrolünde planlanmalı ve ilaçlar yalnızca doktorun önerdiği şekilde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Alerji riskini azaltmak için genellikle cerrahi bir yöntem gerekmez. Ancak alerjik duruma eşlik eden burun eti büyümesi veya kronik sinüzit varsa kulak burun boğaz uzmanı cerrahi seçenekleri değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Alerjik bir bünye ile yaşarken günlük alışkanlıklarda yapılan küçük değişiklikler çok fayda sağlar. Hava durumunu ve polen yoğunluğunu takip edin, yoğun polen günlerinde uzun süre açık havada kalmayın. Evcil hayvanınız varsa düzenli bakımını yapın ve özellikle yatak odasına almayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara dumanından ve keskin kokulardan uzak durun
• Evde düzenli temizlik yaparak toz birikimini azaltın
• Banyo ve mutfakta nem oranını dengeleyin
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin; çünkü stres bazı alerji belirtilerini artırabilir

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yeterli beslenme bağışıklık sistemini destekler. Alerjisi olduğu bilinen besinlerden kesinlikle kaçınılmalıdır. Egzersiz genel sağlığa iyi gelir; ancak alerji mevsiminde yoğun açık hava egzersizi veya soğuk havada yorucu egzersiz belirtileri tetikleyebilir. Bu konuda doktorunuzun önerilerini izleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Alerjiler kaşıntı, uyku sorunları, yorgunluk ve sosyal kısıtlamalar nedeniyle kişinin ruh halini olumsuz etkileyebilir. Kaygı, utanma veya sosyal çekilme yaşanabilir. Bu duygular normaldir; yalnız kalmayın. Acil bir ruhsal krizde 112 aranabilir.

Önleme

Alerjiyi tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir; ancak tetikleyicilerden kaçınarak belirtilerin sıklığını ve şiddetini önemli ölçüde azaltmak mümkündür. Sağlıklı beslenme, düzenli uyku ve sigarasız bir ortam bağışıklık sistemini destekler.

Aşılar

Alerjinin kendisini önleyen bir aşı bulunmamaktadır. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin aşı takvimine uyulması önemlidir. Özellikle astım gibi alerjik hastalığı olan kişiler, enfeksiyonlara karşı korunmanın önemini doktorlarıyla konuşmalıdır.

Tarama programları

Alerjiler için tek başına önerilen rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailesinde ciddi alerji veya anafilaksi öyküsü olan kişiler, çocuklarındaki riski değerlendirmek için bir alerji uzmanına danışabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Alerjik rinit zamanla sinüzit ve orta kulak enfeksiyonu riskini artırabilir
• Kontrolsüz alerjik astım, tekrarlayan nefes darlığı ataklarına yol açabilir
• Uyku bozuklukları okul, iş ve sosyal yaşamı olumsuz etkileyebilir
• Nadiren de olsa besin, ilaç veya böcek sokması alerjisi, anafilaksi adı verilen hayatı tehdit eden bir reaksiyona dönüşebilir

Uzun vadeli görünüm

Alerjiler doğru yönetildiğinde çoğu kişi sağlıklı ve aktif bir yaşam sürdürür. Tetikleyicileri tanımak, korunma yöntemlerine uymak ve doktor kontrolünde kalmak komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltır. Tedavi planı düzenli olarak güncellenerek yaşam kalitesi korunabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.