Astımda Günlük Yaşam Önerileri

Genel Bakış

Astım; hava yollarının (bronşların) iltihaplanması, şişmesi ve daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran kronik, yani uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Bu daralma aralıklı olur ve ataklar halinde ortaya çıkar. Doğru tedavi ve yaşam tarzı önerileriyle astım başarılı bir şekilde kontrol altına alınabilir.

Evet, astım dünya genelinde milyonlarca kişiyi etkileyen yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de de her yaştan pek çok kişide görülür. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı'nın da üzerinde önemle durduğu toplum sağlığı konularından biridir.

Astım her yaşta görülebilir, ancak sıklıkla çocukluk döneminde başlar. Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü olan kişilerde daha yaygındır. Erişkinlerde de ilk kez ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı nefes alma (özellikle nefes verirken duyulan ıslık sesi)
• Öksürük, çoğunlukla gece veya sabaha karşı artar
• Soğuk algınlığı veya egzersizle tetiklenen belirtiler

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken çabuk yorulma ve nefes nefese kalma
• Gece uykudan öksürükle uyanma
• Hırıltılı solunum ve iştahsızlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve göğüs sıkışması daha belirgin olabilir
• Öksürük balgamsız olabileceği gibi balgamlı da görülebilir
• Yorgunluk, uyku sorunları ve günlük aktivitelerde azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Hava yollarının aşırı duyarlı olması ve kişinin genetik yapısı rol oynar.
• Polen, ev tozu akarları, küf, hamamböceği, hayvan tüyleri gibi alerjenler astımı tetikleyebilir.
• Sigara dumanı, hava kirliliği, soğuk hava, güçlü kokular ve kimyasal maddeler de belirtileri başlatabilir.

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü bulunması
• Çocuklukta sık geçirilen solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara dumanına aktif veya pasif maruziyet
• Obezite
• Mesleki ortamda toz, boya veya kimyasal maddeye maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, hırıltı veya öksürük giderek artıyorsa
• Astım ilaçlarınızı düzenli kullandığınız halde belirtileriniz kontrol altına girmiyorsa
• Gece uykudan uyandıran astım belirtileri yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez düzenli astım kontrolü yaptırın
• Astım aksiyon planınızı güncellemek için doktorunuzla görüşün
• Mevsim geçişlerinde veya tetikleyicilerin arttığı dönemlerde hekiminize danışın

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyerek ve solunum fonksiyon testlerini uygulayarak astım tanısı koyabilir. Muayene sırasında akciğer sesleriniz dinlenir ve nefes ölçümleri yapılır.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Nefes alıp verme hızınızı ve kapasitenizi ölçen ağrısız bir testtir.
• Tepe akım ölçümü (peak flow): Astımın takibinde kullanılan günlük nefes ölçüm cihazı.
• Alerji testleri: Belirtileri tetikleyen alerjenleri belirlemek amacıyla yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz birkaç farklı nefes testi isteyebilir. Bu testler sırasında derin nefes alıp vermeniz istenecektir. Genellikle dakikalar içinde tamamlanır ve herhangi bir ağrı hissetmezsiniz.

Tedavi

Astım tedavisinin temel amacı hava yollarındaki iltihabı azaltmak, belirtileri kontrol altında tutmak ve atakları önlemektir. Tedavi planı, düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar ve gerektiğinde belirtileri hızla gideren rahatlatıcı ilaçlara dayanır. Hekiminiz size en uygun ilaçları ve kullanım şeklini belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları her gün düzenli şekilde, aksatmadan kullanın.
• Astımınızı tetikleyen maddelerden uzak durun; sigara dumanı, toz, polen, küf ve hayvan tüylerinden kaçının.
• Astım aksiyon planınızı öğrenin ve belirtileriniz başladığında planınıza uyun.
• Düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin ve ilaçlarınızı asla doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz astımınızın tipine ve şiddetine göre nefes yoluyla alınan ilaçlar, ağızdan kullanılan ilaçlar veya gerekli görürse biyolojik tedavi yöntemlerini önerebilir. Hangi ilacın hangi dozda ve ne sıklıkta kullanılacağına yalnızca hekiminiz karar verebilir. Kendinize yeni ilaç başlamayın veya başka birine verilmiş ilacı kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde cerrahi işlemler genellikle gerekmez. Nadir ve seçilmiş hastalarda bronşiyal termoplasti gibi girişimsel yöntemler değerlendirilebilir, ancak bu herkes için uygun bir seçenek değildir. Bu konuda doktorunuz en doğru bilgiyi verecektir.

Bu durumla yaşamak

Astım, doğru planlama ile günlük yaşamınızı büyük ölçüde etkilemeden yönetilebilir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, tetikleyicilerinizi tanımak ve doktorunuzla yakın iletişim içinde olmak yaşam kalitenizi korur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evinizde sigara içilmesine izin vermeyin.
• Yatak çarşaflarını ve örtülerini haftada bir 60 derece sıcak suyla yıkayın.
• Polen mevsiminde pencere ve kapıları kapalı tutun, dışarı çıkarken ağız ve burnunuzu koruyun.
• Düzenli ve hafif tempoda egzersiz yapın; ancak aşırı zorlayıcı aktivitelerden kaçının.
• Soğuk havalarda atkı ile ağız ve burnunuzu kapatın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme astım kontrolünü destekler. Düzenli yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi aktiviteler akciğer kapasitenizi artırabilir. Egzersiz öncesinde doktorunuzun önerdiği rahatlatıcı ilacınızı kullanmak atakları önlemeye yardımcı olabilir. Aşırı kilodan kaçınmak da astım üzerinde olumlu etki sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, kaygı ve strese yol açabilir; stres de astım belirtilerini kötüleştirebilir. Bu nedenle gevşeme teknikleri, nefes egzersizleri ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir. Kendinizi kötü hissettiğinizde bir uzmandan yardım istemekten çekinmeyin.

Önleme

Astımın oluşumunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, tetikleyicilerden kaçınarak ve düzenli tedavi uygulayarak astım atakları büyük ölçüde önlenebilir. Sigaradan uzak durmak, alerjenleri azaltmak ve aşıları yaptırmak koruyucu önlemlerin başında gelir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı yapılan aşılar, astımlı hastalarda atak riskini azaltabilir. Hangi aşıları yaptırmanız gerektiği konusunda doktorunuza danışın.

Tarama programları

Astım riski taşıyan kişilerde düzenli sağlık kontrolleri ve solunum fonksiyon testleri, erken tanı ve tedaviye başlamak için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan astım atakları nedeniyle acil servise başvuru ihtiyacı artar.
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı bozulma gelişebilir.
• Uyku bozukluğu, iş gücü kaybı ve günlük yaşamda kısıtlılık yaşanabilir.

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve yaşam tarzı önerilerine uyulduğunda astımlı kişilerin büyük çoğunluğu aktif, sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Astım kontrol altına alınabilir bir hastalıktır ve umut verici bir geleceğe sahiptir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.