Astım Riskini Azaltma: Sağlıklı Nefes İçin Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Astım, akciğer içindeki hava yollarının iltihaplanması ve daralması sonucu nefes almayı zorlaştıran uzun süreli bir rahatsızlıktır. Astım riskini azaltmak, tetikleyicilerden kaçınarak ve doğru tedaviyle atakları önlemek anlamına gelir.

Astım dünyada ve Türkiye'de çok yaygın görülen bir hastalıktır. Türkiye'de her 10-15 kişiden birinde görüldüğü tahmin edilmektedir.

Astım her yaştan insanı etkileyebilir; çocuklarda, gençlerde ve yetişkinlerde görülebilir. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlarda daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma ve baskı hissi
• Öksürük, özellikle gece ve sabaha karşı
• Hırıltılı nefes alıp verme

Çocuklarda belirtiler

• Gece öksürüğü ve uykudan uyanma
• Oyun oynarken çabuk yorulma ve nefes darlığı
• Göğüste çekilme ve burundan soluma
• İştahsızlık ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Efor sırasında belirgin nefes darlığı
• Gece göğüs sıkışmasıyla uyanma
• Kalp hastalığı gibi diğer hastalıklarla karışabilen belirtiler
• Uzamış öksürük ve hırıltı

Nedenler

Ana nedenler

• Soğuk algınlığı ve grip gibi solunum yolu enfeksiyonları
• Polen, toz akarları, küf ve hayvan tüyü gibi alerjenler
• Sigara dumanı, hava kirliliği ve keskin kimyasal kokular
• Soğuk hava ve ani sıcaklık değişimleri
• Yoğun egzersiz ve fiziksel aktivite, özellikle soğuk havada

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü
• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Şişmanlık (obezite)
• Mesleki kimyasallar ve tozlarla çalışmak
• Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım ilacına rağmen belirtiler sıklaşıyorsa
• Gece belirtileri uykudan uyandırıyorsa
• Nefes darlığı günlük işleri yapmayı engelliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı varsa
• Astım tanısı konmuşsa düzenli kontrol için
• İlaçların yan etkisi veya doğru kullanımı hakkında sorular varsa

Tanı

Doktorunuz, şikâyetlerinizi ve aile öykünüzü dinledikten sonra, solunum fonksiyon testleri ve gerekirse alerji testleri ile astım tanısını değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: akciğer kapasitesini ve hava akışını ölçen bir test
• Peak flow: nefes verme hızını ölçen basit bir cihaz
• Alerji deri testleri veya kan testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç adımda tamamlanır. Testler ağrısızdır ve çoğu zaman nefes üfleyerek yapılır. Sonuçlara göre doktorunuz size bir astım eylem planı ve ilaç tedavisi önerecektir.

Tedavi

Astım tedavisinin temel amacı belirtileri kontrol altına almak ve atakları önlemektir. Tedavi, tetikleyicilerden kaçınma, düzenli ilaç kullanımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarından oluşur.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği tedavi planına sadık kalın
• Tetikleyicilerinizi öğrenin ve onlardan uzak durun
• Ev içi nemi kontrollü tutun ve küf oluşumunu engelleyin
• Toz akarlarına karşı yatak ve yastık kılıfları kullanın
• Düzenli astım kontrolü için önerilen takip planını uygulayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hava yollarını rahatlatmak ve iltihabı azaltmak için farklı tipte inhaler (nefes yoluyla alınan) ilaçlar ve bazı durumlarda ağız yoluyla alınan ilaçlar önerebilir. İlaçların düzenli ve doğru teknikle kullanılması çok önemlidir. Doz ve kullanım şekli mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir.

Bu durumla yaşamak

Astım günlük yaşamda küçük düzenlemelerle kolayca yönetilebilir. Astım eylem planınızı öğrenin ve acil durumda ne yapacağınızı bilin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun
• Düzenli uyuyun ve stresten kaçının
• Hava kirliliğinin yüksek olduğu zamanlarda dışarı çıkmayın
• Evcil hayvanınız varsa onu sık sık temizleyin ve yatak odasına almayın
• Alerji mevsimlerinde pencereleri kapalı tutun

Diyet ve egzersiz

Meyve, sebze ve omega-3 içeren dengeli bir beslenme genel sağlığı destekleyebilir. Uygun ısınma sonrası düzenli yürüyüş veya yüzme gibi egzersizler akciğer sağlığını güçlendirebilir. Egzersiz öncesi bir sağlık uzmanına danışmanız önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astımla yaşamak bazen kaygı ve strese yol açabilir. Stres, astım belirtilerini tetikleyebilir ve kısır döngü yaratabilir. Duygusal destek almak, nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri bu süreçte yardımcı olabilir. Kendinizi yalnız hissettiğinizde bir psikolog, aile hekimi veya destek grubuna başvurun.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, tetikleyicilerden kaçınarak ve tedaviye düzenli devam ederek atak riskini büyük ölçüde azaltmak mümkündür.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları özellikle astım hastalarına önerilebilir. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Astım için rutin bir tarama testi yoktur; ancak astım belirtileri fark edilirse erken dönemde doktora başvurmak doğru tanı ve tedavi için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık tekrarlayan ve şiddetlenen astım atakları
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Uyku sorunları ve yorgunluk
• Okul ve iş devamsızlıkları
• Nadir durumlarda yaşamı tehdit eden ataklar

Uzun vadeli görünüm

Astım tedavisiyle belirtiler genellikle çok iyi kontrol edilir. Çoğu kişi normal ve aktif bir hayat sürdürebilir. Doğru tedavi, düzenli kontrol ve tetikleyicilerden kaçınma ile astım yönetilebilir bir hastalıktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.