COVID-19 Sonrası İyileşme Sürecinde Riskleri Azaltma

Genel Bakış

COVID-19 geçirdikten sonra vücudunuzun toparlanma sürecine iyileşme dönemi denir. Bu dönemde bağışıklık sisteminiz hâlâ virüsle savaşmakla meşguldür ve vücudunuz normale dönmeye çalışır. Risklerin azaltılması, bu süreçte kendinizi korumak, belirtileri yakından izlemek ve vücudunuza gereken dinlenmeyi vermek anlamına gelir. Amaç, iyileşmeyi hızlandırmak ve uzun süreli sağlık sorunlarının önüne geçmektir.

Evet. COVID-19 geçiren pek çok kişi, birkaç hafta içinde tamamen iyileşir; ancak bazı kişilerde belirtiler haftalar veya aylar boyunca devam edebilir. Bu durum oldukça sık görülür.

COVID-19 herkesi etkileyebilir. Ancak ileri yaştaki kişiler, kronik hastalığı olanlar ve aşısız kişiler, iyileşme sürecinde daha yüksek risk taşır. Yine de sağlıklı ve genç bireylerde bile uzun süreli belirtiler görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Devam eden yorgunluk ve bitkinlik
• Nefes darlığı veya nefes almakta zorlanma
• Öksürük
• Göğüs ağrısı veya sıkışma hissi
• Baş ağrısı
• Beyin sisi denilen dalgınlık, odaklanma güçlüğü
• Uyku düzeninde bozulma
• Kas ve eklem ağrıları
• Çarpıntı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Enerjisizlik ve çabuk yorulma
• Dikkat dağınıklığı ve okul performansında düşüş
• Karın ağrısı, bulantı veya iştahsızlık
• Öksürük veya hafif nefes darlığı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirgin güç kaybı ve denge sorunları
• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Nefes darlığında artış
• İştahsızlık ve hızlı kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• COVID-19 virüsünün vücutta yarattığı doğrudan hasar
• Bağışıklık sisteminin aşırı veya uzun süreli tepkisi
• Damar iltihabı ve pıhtılaşma eğiliminin artması
• Uzun süre hareketsiz kalmanın kas ve akciğer fonksiyonlarını zayıflatması

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kronik hastalıklar (diyabet, kalp hastalığı, hipertansiyon, KOAH gibi)
• Aşısız veya eksik aşılı olmak
• İlk enfeksiyonu ağır geçirmiş olmak
• Yoğun bakımda yatmak
• Sigara kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı günlük aktivitelerinizi engelliyorsa
• Göğüs ağrısı veya çarpıntı tekrarlıyorsa
• Ateşiniz 3 günden uzun süredir devam ediyorsa
• Bilinç bulanıklığı veya davranış değişikliği fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yorgunluk 2 haftadan uzun sürüyorsa
• Öksürük veya nefes darlığı haftalardır geçmiyorsa
• Toparlanmanın beklendiği gibi gitmediğini düşünüyorsanız
• Aşı kartınızı kontrol ettirmek ve eksik dozları tamamlamak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz, geçirdiğiniz COVID-19 enfeksiyonunu sorgular, mevcut belirtilerinizi dinler ve vücudunuzu muayene eder. İyileşme sürecindeki riskleri belirlemek için bazen ek testler gerekir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve tansiyon, nabız, oksijen ölçümü
• Kan testleri ile enfeksiyon belirteçleri ve organ fonksiyonlarının kontrolü
• Akciğer görüntüleme, örneğin akciğer filmi
• Gerekirse EKG ile kalp ritminin kontrolü

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizi dinledikten sonra iyileşme sürecinizi hızlandırmak için size özel bir plan hazırlar. Bu plan, dinlenme, hareket, nefes egzersizleri ve kontrolleri içerebilir. Bazı durumlarda fizik tedavi veya ileri tetkikler için yönlendirilebilirsiniz.

Tedavi

COVID-19 sonrası iyileşme sürecinde temel tedavi, vücudun kendini onarmasına yardımcı olmaktır. Tedavi, belirtilerin türüne ve şiddetine göre kişiselleştirilir. Amaç, giderek artan bir tempoda günlük aktivitelere dönmek ve vücudu zorlamadan güçlendirmektir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin; su, bitki çayları ve çorbalar iyi seçeneklerdir.
• Günde yeterli uyumaya çalışın; gece uykusuzluk çekiyorsanız gündüz kısa istirahatler de yapabilirsiniz.
• Belirtilerinizi adım adım izleyin: nefes darlığı, yorgunluk ve ateş gibi şikayetlerinizi not alın.
• Hareketlerinizi kademeli olarak artırın; önce kısa yürüyüşler, sonra daha fazlası.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı deneyin; akciğerlerinizin iyileşmesi için çok önemlidir.
• Stresten uzak durmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya gevşeme tekniklerinden yararlanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorlar, iyileşme sürecinde belirtilere yönelik destekleyici tedaviler uygulayabilir. Örneğin nefes egzersizleri, fizik tedavi veya oksijen desteği gibi yöntemler önerilebilir. Herhangi bir ilaç kullanımı mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Söz konusu değildir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme sürecinde sabırlı olmanız gerekir. Bir gün kendinizi iyi hissetseniz de ertesi gün yorgun olabilirsiniz. Bu normaldir. Kendinize uygun bir hızda ilerleyin; yaptığınız aktiviteler sonrası vücudunuzun nasıl tepki verdiğini gözleyin ve kendinizi çok fazla zorlamayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dinlenme ve aktivite dengesini koruyun; aşırı yorgunluk iyileşmeyi yavaşlatabilir.
• Uyku düzeninizi korumak için her gün aynı saatlerde yatmaya çalışın.
• Okuma, bulmaca çözme veya hafif hobilerle beyninizi aktif tutun.
• Sosyal etkileşimi kesmeyin; ancak kalabalık ortamlardan kaçının.
• Düzenli el yıkama ve maske kullanımı gibi hijyen kurallarına devam edin.

Diyet ve egzersiz

Bağışıklık sisteminizi desteklemek için çeşitli ve dengeli beslenin. Sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller ve yeterli protein alımına özen gösterin. Egzersiz konusunda doktorunuzun onayıyla başlayabilirsiniz. Haftanın birkaç günü kısa yürüyüşler yapmak, kas gücünüzü geri kazanmanıza yardımcı olur. Nefes darlığı ya da çarpıntı olursa egzersizi bırakıp doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

COVID-19 sonrası halsizlik, moral bozukluğu, kaygı ve depresif hisler görülebilir. Bunlar hem hastalığın etkisi hem de iyileşme sürecinin belirsizliği nedeniyle ortaya çıkabilir. Bu hislerin geçici olduğunu bilmek önemlidir. Duygularınızı aile bireylerinizle veya güvendiğiniz arkadaşlarınızla paylaşın.

Önleme

COVID-19 sonrası riskleri tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da riski önemli ölçüde azaltmak mümkündür. Aşılar, maske kullanımı, kalabalık ve kapalı alanlardan kaçınmak hem yeniden enfeksiyon riskini hem de iyileşme sürecini olumsuz etkileyen durumların görülme sıklığını azaltır.

Aşılar

COVID-19 aşıları, hastalığı ağır geçirme riskini ve uzun süreli belirtilerin (long-COVID) oluşma olasılığını azaltmada etkilidir. Sağlık Bakanlığı'nın ve aile hekiminizin önerdiği aşı takvimine uymanız önemlidir.

Tarama programları

COVID-19 sonrası belirtileriniz uzun sürdüğünde rutin kan tahlilleri veya akciğer görüntülemesi gibi tarama testleri istenebilir. Ancak herkes için düzenli bir tarama önerilmez; ihtiyaç halinde doktorunuz değerlendirir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli yorgunluk ve güç kaybı
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Kalp ritim bozuklukları veya kalp kası iltihabı
• Böbrek fonksiyon bozuklukları
• Depresyon ve kaygı bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

İyileşme sürecinde çoğu insan zamanla tamamen normale döner. Bazı kişilerde belirtiler aylarca sürebilse bile uygun takip ve destekle bu belirtiler azalabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir. Umutlu olmak ve doktorunuzla işbirliği yapmak en önemli adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.