Alerjilerden Korunma Rehberi

Genel Bakış

Alerji, bağışıklık sisteminin zararsız maddelere aşırı tepki vermesidir. Bu maddelere 'alerjen' denir. Polen, ev tozu, hayvan tüyü, bazı besinler ve böcek sokmaları alerjiye yol açabilir. Vücut bu maddeleri düşman gibi görür ve savunmak için kimyasallar salgılar. Bu da hapşırma, kaşıntı, kurdeşen gibi belirtilere neden olur.

Evet, alerji çok yaygındır. Toplumda her 3 kişiden birinin en az bir alerjen maddesine duyarlılığı olduğu düşünülmektedir.

Alerji her yaşta başlayabilir. Sıklığı çocuklarda daha yüksektir. Ailesinde alerji olan kişilerde görülme riski de artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hapşırma ve burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
• Öksürük
• Hırıltılı solunum
• Ciltte kaşıntı, kurdeşen veya kızarıklık

Çocuklarda belirtiler

• Burun akıntısı ve hapşırma
• Gözlerde kaşıntı
• Ciltte kuru, kaşıntılı ve kırmızı bölgeler (egzama tipi döküntü)
• Huzursuzluk ve kötü uyku
• Bazı besinlere bağlı olarak kusma veya ishal

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Burun tıkanıklığı
• Koku alma duyusunda azalma
• Kuru öksürük
• Yorgunluk ve halsizlik
• Belirtilerin soğuk algınlığı ile karışması

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (çiçek ve ağaç tozları)
• Ev tozu akarları (mikroskobik böcekler)
• Hayvan tüyü ve deri parçacıkları
• Bazı besinler (süt, yumurta, fındık, buğday, deniz ürünleri)
• Böcek sokmaları (arı, eşek arısı gibi)
• Bazı ilaçlar (doktor kontrolünde alınmalıdır)

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım veya egzama öyküsü
• Çocuklukta ağır enfeksiyonlar
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Hava kirliliği ve kimyasal maddelerle uzun süreli temas
• Bazı besinlere erken yaşta başlanması (doktor önerisi dışında)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli alerjik reaksiyon belirtileri
• Daha önce alerjen olduğu bilinen bir maddeyle temastan sonra kötüleşen belirtiler
• Bu belirtilerle birlikte nefes darlığı yaşıyorsanız 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Alerji belirtileri 1-2 haftadan uzun sürüyorsa
• Belirtiler uykunuzu veya işinizi etkiliyorsa
• Hangi maddelere alerjiniz olduğunu öğrenmek için
• Çocuklarda öğrenme veya dikkat sorunlarına yol açan burun tıkanıklığı varsa
• Sağlık Bakanlığı, alerjisi olan hastaların aile hekimine veya bir uzman hekime başvurarak durumlarını değerlendirmelerini önerir.

Tanı

Doktor önce belirtilerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından alerjiye neden olan maddeleri belirlemek için çeşitli testler uygulanabilir.

Yapılabilecek testler

• Deri delme testi: Cilt üzerine küçük miktarda alerjen damlatılır ve hafif bir çizikle alerjenin girmesi sağlanır. Kaşıntı ve kızarıklık oluşursa alerji olduğu düşünülür.
• Kan testi: Kanda alerjiyle ilgili antikor düzeyi ölçülür.
• Yama testi: Deriye birkaç gün boyunca alerjen yamalar yapıştırılarak geç tip alerjiler araştırılır.
• Besin veya ilaç testi: Doktor gözetiminde, alerjik reaksiyon oluşturması muhtemel besin veya ilaç kontrollü şekilde verilir.

Randevunuzda neler beklenir

Testler sırasında ciltte hafif kaşıntı veya kızarıklık olabilir. Nadiren ciddi reaksiyon olabileceğinden testler mutlaka sağlık kuruluşunda yapılmalıdır. Doktorunuz size sonuçları açıklayacak ve alerjinize göre önerilerde bulunacaktır.

Tedavi

Alerji tedavisinde ilk ve en önemli adım alerjenden uzak durmaktır. Belirtileri hafifletmek için çeşitli ilaçlar ve immünoterapi (alerji aşısı) kullanılabilir. Tedavi kişiye özeldir; size en uygun yöntemi doktorunuz belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Hangi alerjenlere hassas olduğunuzu öğrenin ve onlardan kaçının.
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun ve eve dönünce kıyafetlerinizi değiştirin.
• Ev tozu akarları için yatak çarşaflarını haftada en az 60°C'de yıkayın ve yatak kılıfı kullanın.
• Evcil hayvan tüyüne alerjiniz varsa hayvanlarla doğrudan temastan kaçının.
• Besin alerjiniz varsa etiketlerde içerikleri mutlaka okuyun; dışarıda yemek yerken de içeriği sorun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, burun akıntısı ve hapşırmayı azaltan antihistaminikler, burun tıkanıklığını açan burun spreyleri veya alerji aşısı (immünoterapi) gibi seçeneklerden birini ya da birkaçını önerebilir. Hangi ilacın sizin için güvenli olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir. İlaçları hekim önerisi olmadan kullanmayın.

Bu durumla yaşamak

Alerjiyle yaşamak, biraz planlama gerektirir. Belirtilerinizi ve hangi ortamlarda arttığını not edin. Günlük hayatınızı bu bilgilere göre düzenlemek size çok yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun ve dinlenin; yorgunluk belirtileri artırabilir.
• Stresle başa çıkma yolları öğrenin; yoga, meditasyon veya yürüyüş deneyebilirsiniz.
• Sigara dumanından; parfüm, deodorant gibi kimyasal kokulardan uzak durun.
• Evinizi düzenli havalandırın ve nem oranını %50'nin altında tutmaya çalışın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme bağışıklık sistemini destekler. Alerjinize neden olan besinlerden uzak durmak en doğrusudur. Düzenli egzersiz akciğer sağlığını korur; ancak polen mevsiminde egzersizi sabah erken veya akşam saatlerinde yapmayı tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kaşıntı, hapşırma veya ciddi bir reaksiyon korkusu günlük yaşamı ve psikolojik durumu etkileyebilir. Bu duyguları yaşamanız normaldir. Kendinizi çok sıkıntılı hissederseniz doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla bu konuyu paylaşın.

Önleme

Alerjiyi ortaya çıkmadan tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir. Fakat tanı konulduktan sonra alerjenden kaçınma, belirti ve atakları büyük ölçüde önleyebilir.

Aşılar

Alerji aşısı (immünoterapi), özellikle polen, ev tozu akarı ve arı zehri alerjilerinde uzun süreli koruma sağlayabilir. Bu tedavi, alerji uzmanı tarafından planlanmalı ve uygulanmalıdır.

Tarama programları

Ailede alerji öyküsü olan çocukların düzenli doktor kontrolünden geçmesi ve alerji belirtileri görüldüğünde erken test yapılması önerilir. Böylece zamanında önlem almak mümkün olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sürekli burun tıkanıklığı kulak ve sinüs enfeksiyonlarına yol açabilir.
• Astımı olanlarda alerji ataklarını tetikleyerek solunum zorluğunu artırabilir.
• Besin alerjisi ciddi reaksiyonlara neden olabilir ve hayatı tehdit edebilir.

Uzun vadeli görünüm

Doğru tanı, tedavi ve korunma yöntemleriyle alerjiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu insan uygun önlemlerle aktif ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Alerji araştırmaları sürekli ilerlemektedir ve yeni tedavi seçenekleri umut vermektedir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.