Koronavirüsten Korunma ve İyileşme

Genel Bakış

COVID-19, SARS-CoV-2 adı verilen bir virüsün neden olduğu bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Çoğu insan hafif veya orta belirtilerle atlatır, ancak bazı kişilerde ağır seyredebilir ve uzun süreli belirtiler (uzun COVID) görülebilir.

Evet, COVID-19 dünya genelinde çok yaygındır. Şu anda toplumda dolaşan farklı varyantları nedeniyle hâlâ enfeksiyon vakaları görülmektedir.

COVID-19 her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak ileri yaştaki yetişkinler, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş
• Öksürük
• Boğaz ağrısı
• Yorgunluk
• Kas ve vücut ağrıları
• Baş ağrısı
• Tat veya koku duyusunda azalma ya da kaybolma
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle yetişkinlere göre daha hafiftir.
• İshal, karın ağrısı ve kusma gibi sindirim sorunları görülebilir.
• Nadiren ateşle birlikte deri döküntüleri gelişebilir.
• Bazı çocuklarda hiç belirti olmayabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bunama benzeri kafa karışıklığı veya sersemlik
• Düşme eğilimi
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Nefes darlığı
• Oksijen seviyesinde düşme
• Yüksek ateş

Nedenler

Ana nedenler

• COVID-19, SARS-CoV-2 virüsünün neden olduğu bir enfeksiyondur.
• Virüs, enfekte bir kişinin solunum damlacıklarıyla (öksürük, hapşırık, konuşma) saçılır.
• Enfekte bir yüzeye temas edip sonra ağız, burun veya göze dokunmakla da bulaşabilir.

Risk faktörleri

• Kalabalık ve kötü havalandırılmış kapalı alanlarda bulunmak
• COVID-19 olduğu bilinen biriyle yakın temas
• Aşılı olmamak veya aşı dozlarının eksik olması
• İleri yaş (özellikle 60 yaş ve üzeri)
• Kalp, akciğer veya böbrek gibi kronik hastalıklar
• Şeker hastalığı veya yüksek tansiyon
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedaviler almak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz kötüleşiyorsa
• Nefes almakta zorluk çekiyorsanız
• Ateşiniz yüksekse ve ilaçla düşmüyorsa
• Kronik bir hastalığınız varsa ve genel durumunuz bozuluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif belirtileriniz varsa ve evde dinleniyorsanız yine de aile hekiminizi arayarak bilgi alın.
• COVID-19 geçirdikten sonra uzayan öksürük, yorgunluk veya nefes darlığı için kontrol yaptırın.
• Aşı güncellemeniz için sağlık merkezine başvurun.

Tanı

COVID-19 tanısı, hastanın belirtileri değerlendirilerek ve burun ya da boğazdan sürüntü alınarak yapılan testlerle konulur. Sağlık Bakanlığı yetkilendirilmiş merkezlerde veya evde test kitleriyle tanı desteklenebilir.

Yapılabilecek testler

• Hızlı antijen testi (genellikle dakikalar içinde sonuç verir)
• PCR testi (daha kesin sonuç veren moleküler test)
• Evde kullanılan antijen test kitleri (eczanelerden temin edilebilir)

Randevunuzda neler beklenir

Test için burun veya boğazdan bir çubukla örnek alınır. Bu hafif rahatsızlık hissi verebilir. Sonuç pozitifse doktorunuz size ne yapmanız gerektiğini, izolasyon ve tedavi konusunda yol gösterecektir.

Tedavi

COVID-19 tedavisi belirtileri hafifletmeye ve vücudun iyileşmesini desteklemeye odaklanır. Çoğu insan için evde istirahat ve bol sıvı yeterlidir. Yüksek riskli hastalar için hastanede özel ilaçlar ve destek tedavileri uygulanabilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için ve sağlıklı besinler tüketin.
• Dinlenmek için kendinize zaman tanıyın.
• Ateş ve ağrı için doktorunuzun veya eczacınızın önerdiği ilaçları kullanın.
• Odayı havalandırın ve temiz hava alın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Yüksek riskli yetişkinler için doktorlar, virüsün çoğalmasını engellemeye yönelik antiviral ilaçlar veya bağışıklık sistemini destekleyen antikor tedavileri önerebilir. Ağır vakalarda hastanede oksijen desteği, damar yoluyla sıvı ve gerektiğinde yoğun bakım hizmeti sağlanır. Tedavi süreci mutlaka sağlık ekibi tarafından planlanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

COVID-19 bir cerrahi hastalık değildir, bu nedenle ameliyat tedavisi söz konusu değildir. Ancak ciddi solunum yetmezliği gelişen bazı hastalarda yoğun bakımda yaşamsal destek cihazları kullanılabilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalık döneminde evde izole olun ve dinlenin. Belirtilerinizi her gün not alabilirsiniz. Ateşinizi ölçebilir, nefesinizi gözlemleyebilirsiniz. İyileşme sonrası yavaşça normal aktivitelerinize dönün; vücudunuzu zorlamayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku düzeninize dikkat edin, yeterli uyuyun.
• Stresi azaltmak için derin nefes ve gevşeme egzersizleri yapın.
• Temizlik ve hijyen kurallarına devam edin.
• Yakınlarınızla telefon veya video ile görüşerek sosyal bağlantılarınızı sürdürün.

Diyet ve egzersiz

Bağışıklık sistemini desteklemek için renkli sebze ve meyveler, tam tahıllar ve yeterli protein içeren dengeli bir beslenme önerilir. Hastalıktan sonra uzun süre yorgunluk yaşıyorsanız, fizik tedavi uzmanı veya doktor gözetiminde hafif yürüyüşler ve nefes egzersizleriyle gücünüzü yeniden kazanabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

COVID-19 geçirmiş olmak kaygı, üzüntü ve yalnızlık hissettirebilir. İyileşme sürecinde motivasyon düşüklüğü ve uyku sorunları görülebilir. Bu duygular normaldir; ancak sürekli hale gelirse psikolojik destek almak önemlidir.

Önleme

COVID-19'dan tamamen korunmak her zaman mümkün olmasa da riski büyük ölçüde azaltmak mümkündür. Aşı olmak, maske takmak, kalabalık ortamlardan kaçınmak, elleri sık sık yıkamak ve yaşam alanlarını havalandırmak en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

COVID-19 aşıları, hastalığın ağır geçmesini ve ölümü önlemede en etkili koruyucu araçtır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından önerilen aşılar, aile sağlığı merkezleri ve hastanelerde ücretsiz olarak uygulanmaktadır. Hatırlatma dozlarınız için sağlık kuruluşunuza başvurun.

Tarama programları

Toplumda rutin tarama önerilmez. Ancak COVID-19 belirtileri gösteren veya enfekte biriyle temas eden kişilerin test yaptırması önerilir. Hızlı antijen testleri evde kullanılabilir ve sonuç pozitifse doğrulama için sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer enfeksiyonu)
• Nefes darlığı ve oksijen desteği ihtiyacı
• Kan pıhtıları ve damar tıkanıklıkları
• Kalp kası iltihabı
• Böbrek hasarı
• Uzun COVID (haftalarca veya aylarca süren yorgunluk, öksürük, koku kaybı)

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki çoğu insan COVID-19'u hafif veya orta şiddette geçirir ve birkaç hafta içinde tamamen iyileşir. Aşılar sayesinde ağır hastalık ve yoğun bakım ihtiyacı önemli ölçüde azalmıştır. İyileşme sürecinde sabırlı olmak ve vücudun sinyallerini dinlemek çok önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.