Kaygı Taraması

Genel Bakış

Kaygı, hayatın normal bir parçasıdır. Ancak bazı insanlarda bu duygu çok yoğun, sürekli ve yıpratıcı hale gelebilir. Kaygı taraması, böyle bir durumu erken fark etmek için yapılan kısa bir değerlendirmedir. Tarama, size kesin bir tanı koymaz; ancak bir sağlık uzmanıyla daha detaylı görüşmenizin gerekip gerekmediğini anlamanıza yardımcı olur.

Evet. Kaygı bozuklukları dünya genelinde en sık görülen ruh sağlığı sorunlarındandır. Araştırmalar, hayatının bir döneminde her 5 kişiden 1'inin kaygı bozukluğu yaşadığını göstermektedir.

Kaygı bozuklukları herkeste görülebilir, ancak kadınlarda erkeklere göre biraz daha yaygındır. Çocukları, gençleri, yetişkinleri ve yaşlıları etkileyebilir; cinsiyet ve yaş ayrımı yapmaz.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli bir endişe halinde olmak
• Zihnin boşalması, düşüncelere odaklanamama
• Kolay yorulma veya halsizlik
• Kaslarda gerginlik, çene sıkma
• Uykuya dalmada güçlük veya sık sık uyanma
• Çarpıntı, terleme, ellerde titreme
• Huzursuzluk, her an kötü bir şey olacak korkusu
• Mide bulantısı veya bağırsak sorunları

Çocuklarda belirtiler

• Ailesinden ayrılmak istememe
• Okulda karın ağrısı, baş ağrısı gibi tekrarlayan şikayetler
• Aşırı öfke nöbetleri veya içe kapanma
• Ödevlerde veya oyunlarda sürekli onay arayışı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Uykuya dalmakta zorluk ve sık sık uyanma
• Baş ağrısı, sırt ağrısı gibi fiziksel yakınmalar
• Evden çıkmaktan kaçınma, yalnız kalmayı tercih etme
• Kaygı nedeniyle unutkanlık hissi, kafa karışıklığı

Nedenler

Ana nedenler

• Ailede kaygı bozukluğu öyküsü (genetik yatkınlık)
• Beyindeki kimyasal maddelerin dengesinde değişiklikler
• Zorlu yaşam olayları: kayıp, ayrılık, taciz, kaza
• Kronik (uzun süreli) fiziksel veya ruhsal hastalıklar

Risk faktörleri

• Aşırı stresli iş veya okul ortamı
• Çocuklukta yaşanmış ihmal veya istismar
• Mükemmeliyetçi kişilik yapısı
• Alkol veya madde kullanımı
• Sosyal destek eksikliği (yalnız yaşamak)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kaygınız nedeniyle kendinizi güvende hissetmiyorsanız, vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya acile gidin.
• Hiçbir şey yiyemiyor, içemiyor veya uyuyamıyorsanız aynı gün doktorla görüşün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Endişe ve gerginlik belirtileriniz 2 haftadan uzun sürüyorsa
• Kaygı nedeniyle iş, okul veya sosyal hayatınız olumsuz etkileniyorsa
• Çevrenizdekiler bu durumu fark edip endişeleniyorsa
• Aile hekiminize başvurarak bir değerlendirme isteyin.

Tanı

Doktorunuz, belirtilerinizi ve yaşam koşullarınızı dinleyerek bir değerlendirme yapar. Kaygı düzeyini öğrenmek için kısa bir tarama anketi kullanabilir. Bu anket tanı koymaz; sadece doktorunuza daha fazla bilgi verir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve ayrıntılı öykü alma
• Tiroit hastalıkları veya vitamin eksiklikleri gibi nedenleri ekarte etmek için kan testleri
• Gerekirse psikolojik testler veya görüşmeler

Randevunuzda neler beklenir

İlk görüşme genellikle 20-30 dakika sürer. Doktorunuz size bazı sorular soracaktır; yanlış veya doğru cevap yoktur. Paylaştıklarınız gizli tutulur, ancak kendinize veya başkalarına zarar verme düşüncesi varsa bu gizliliğin sınırı kalkabilir. Yanınızda bir yakınınızı götürmek size iyi gelebilir.

Tedavi

Kaygı bozuklukları, hem konuşma terapileri hem de ilaçlarla başarılı şekilde tedavi edilebilir. Tedavi süreci kişiye özeldir ve doktorla iş birliği içinde planlanır. Amaç belirtileri ortadan kaldırmak değil, onları kontrol edilebilir hale getirmektir.

Evde kişisel bakım

• Her gün düzenli uyuyun; uyku kaygıyı artırabilir.
• Kafein ve alkolden kaçının ya da sınırlayın.
• Yürüyüş yapın; fiziksel aktivite ruh halini iyileştirir.
• Derin nefes alma ve gevşeme egzersizleri öğrenin.
• Duygularınızı güvendiğiniz birine anlatın.
• Kendinize küçük ve ulaşılabilir hedefler koyun.

Tıbbi tedaviler

Bilişsel davranışçı terapi (düşünce ve davranışları birlikte değerlendiren bir konuşma terapisi) kaygı tedavisinde sıkça kullanılır. Ayrıca doktorunuz, kaygı belirtilerini hafifleten ilaçlar da önerebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca doktor karar vermelidir. İlaçları doktorunuzun önerdiği şekilde kullanmanız çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kaygı bozukluklarında cerrahi bir tedavi uygulanmaz.

Bu durumla yaşamak

Kaygı, hayatınızın bir parçası olabilir ancak yaşamınızı yönetmesine izin vermemek mümkündür. Küçük adımlarla ilerleyin: sabah kalkınca perdeleri açmak, giyinmek ve dışarıda kısa bir yürüyüş yapmak bile yardımcı olur. Kaygılı anlarınızda 'bu geçecek' diye kendinizi hatırlatın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli bir uyku ve yemek düzeni oluşturun
• Stresten uzaklaşmak için nefes egzersizleri yapın
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin
• Sosyal etkinliklere katılmaktan kaçınmayın, küçük buluşmalarla başlayın

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme, yani bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar içeren bir beslenme düzeni ruh sağlığını destekleyebilir. Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş veya yüzme gibi aktiviteler kaygı belirtilerini azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kaygı bazen yalnız hissettirebilir ve kişinin kendini 'başarısız' olarak görmesine yol açabilir. Bu duyguların normal olduğunu, ancak profesyonel desteğin işe yaradığını unutmayın. Kendinize karşı nazik olun; kendinizi suçlamayın.

Önleme

Kaygı bozukluklarını tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir, ancak stres yönetimi, sağlıklı yaşam tarzı ve erken fark etme sayesinde belirtilerin hafifletilmesi mümkündür. Sorunları büyümeden konuşmak ve yardım istemek önemlidir.

Aşılar

Kaygı için aşı yoktur; ancak genel sağlık taramaları sırasında kaygı düzeyiniz değerlendirilebilir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği uygulamaları çerçevesinde, belirli risk gruplarında veya kişinin talebiyle kaygı taraması yapılabilir. Tarama sonucunda ihtiyaç duyulursa kişi uzmana yönlendirilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon gelişme riski artar
• Alkol, uyuşturucu veya sakinleştirici ilaç kullanımı çoğalabilir
• İş, okul ve aile ilişkilerinde bozulmalar görülebilir
• Kalp ve sindirim sistemi hastalıkları gibi fiziksel sağlık sorunları ortaya çıkabilir

Uzun vadeli görünüm

Kaygı bozuklukları tedavi edilebilir. Tedavinin ilk aşamalarından itibaren iyileşme görülmeye başlar. Belirtiler bazı dönemlerde tekrarlayabilir, ancak doğru tedavi ve destekle çoğu insan günlük hayatına tam olarak döner. Umut etmek için pek çok neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.