Astımda Evde Bakım

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının daralmasına ve iltihaplanmasına neden olan uzun süreli bir solunum hastalığıdır. Evde bakım, astım belirtilerini kontrol altında tutmak ve atakları önlemek için yapılan günlük uygulamaları ifade eder.

Evet, astım oldukça yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre yaklaşık 300 milyon kişide astım vardır. Türkiye'de de her 10-15 kişiden birini etkilediği tahmin edilmektedir.

Astım her yaşta görülebilir, ancak genellikle çocuklukta başlar. Ailede astım veya alerji öyküsü olanlar, sigara içenler ve obezite gibi durumları olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürük (özellikle gece veya sabaha karşı)
• Hırıltılı solunum (nefes alırken ıslık sesi)
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Öksürük tek belirti olabilir (özellikle oyun oynarken veya gülerken)
• Hızlı nefes alıp verme
• Yorgunluk, halsizlik
• İştahsızlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı yaşlılığa bağlanabilir ve fark edilmeyebilir
• Yorgunluk, günlük işleri yapmada zorluk
• Gece sık uyanma
• Soğuk algınlığı sonrası düzelmeyen öksürük

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının iltihaplanması ve aşırı duyarlılığı
• Tetkikleyici maddelerle temas: ev tozu akarları, polenler, küf, hayvan tüyleri, sigara dumanı
• Solunum yolu enfeksiyonları (soğuk algınlığı, grip)
• Egzersiz (özellikle soğukta yapılan egzersiz)
• Hava kirliliği, kimyasal kokular, parfümler

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık (egzama, saman nezlesi) öyküsü
• Kişinin kendisinde alerjik hastalık bulunması
• Sigara içmek veya pasif sigara dumanına maruz kalmak
• Obezite
• Düşük doğum ağırlığı, erken doğum

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileriniz (öksürük, hırıltı, nefes darlığı) kötüleşiyorsa ve kurtarıcı ilacınız işe yaramıyorsa
• Peak flow değeriniz %50'nin altına düştüyse
• Gece belirtiler nedeniyle uyanmaya başladıysanız
• Acil servise gitmeniz gerektiği düşüncesi oluşuyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astımınızın kontrol altında olup olmadığını değerlendirmek için düzenli kontrollere gitmek (genellikle 3-6 ayda bir)
• İlaçlarınızı ne sıklıkta kullanmanız gerektiği konusunda doktorunuzla görüşmek
• Astım eylem planınızı güncellemek
• Alerji testleri veya solunum fonksiyon testleri planlamak

Tanı

Astım tanısı, doktorunuzun tıbbi öykünüzü dinlemesi, fizik muayene yapması ve bazı solunum testleri uygulamasıyla konulur. Tanıda genellikle bir rastlantı sonucu değil, belirtileriniz ve test sonuçları birlikte değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Derin nefes alıp hızlıca üflemeniz istenir.
• Peak flow ölçümü: Evde kullanabileceğiniz taşınabilir bir cihazla en hızlı nefes veriş hızınız ölçülür.
• Alerji testleri: Tetikleyici maddeleri belirlemek için deri veya kan testi yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sırasında doktorunuz size birkaç test yapacak. Spirometri testinde cihaza üflerken biraz zorlanabilirsiniz ancak bu normaldir. Testler ağrısızdır ve genellikle 15-30 dakika sürer. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size astım eylem planı ve tedavi seçeneklerini anlatacaktır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol etmek, atakları önlemek ve yaşam kalitenizi iyileştirmektir. Tedavi genellikle iki tür ilaçla yapılır: hızlı rahatlama sağlayan kurtarıcı ilaçlar ve uzun süreli koruma sağlayan kontrol edici ilaçlar. Tedaviniz kişiselleştirilmiştir.

Evde kişisel bakım

• Astım eylem planınızı uygulayın ve doktorunuzla güncelleyin.
• Tetikleyicilerden uzak durun: ev tozu akarları için yatak örtüleri kullanın, sigara dumanından kaçının, polen mevsiminde kapı pencereyi kapalı tutun.
• İlaçlarınızı doğru tekniği kullanarak (örneğin inhaler kullanımı) alın.
• Düzenli olarak peak flow ölçümlerinizi yapın ve sonuçları kaydedin.
• Soğuk havada eşarp veya maske kullanarak burnunuzdan nefes alın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz size, genellikle sprey (aerosol) veya toz şeklinde solunum yoluyla alınan ilaçlar yazacaktır. Bunların bazıları hızlı etkili (kurtarıcı), bazıları ise uzun süreli koruma sağlar. Gerekirse ağızdan alınan haplar veya iğne şeklinde biyolojik tedaviler de eklenebilir. Tedavi planınızı doktorunuz belirler; kendi başınıza ilaç değişikliği yapmayın.

Bu durumla yaşamak

Astım günlük yaşamınızı etkileyebilir ancak iyi bir yönetimle çoğu insan tam bir hayat yaşar. Her gün düzenli ilaçlarınızı alın, astım eylem planınızı takip edin ve tetikleyicilerden kaçının. Belirtilerinizde değişiklik fark ederseniz doktorunuza danışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde alerjenleri azaltmak için düzenli temizlik yapın, nem oranını düşük tutun.
• Sigara içilen ortamlardan uzak durun, eğer sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Stres yönetimi teknikleri (yoga, meditasyon) astım kontrolüne yardımcı olabilir.
• Düzenli hafif egzersiz yapın (örn. yürüyüş), ancak egzersiz öncesi doktorunuzun onayladığı şekilde ilacınızı alabilirsiniz.

Diyet ve egzersiz

Astım için özel bir diyet yoktur ancak sağlıklı, dengeli beslenmek genel sağlığınızı destekler. Bazı kişilerde alerjik reaksiyona neden olan yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Egzersiz astım kontrolünü iyileştirebilir; yüzme veya yürüyüş gibi düşük etkili sporlar önerilir. Egzersiz yaparken yanınızda kurtarıcı ilacınızı bulundurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım ile yaşamak bazen kaygıya veya strese neden olabilir. Özellikle atak korkusu günlük hayatı etkileyebilir. Bu duygular normaldir; doktorunuz veya bir psikolog yardımıyla başa çıkma yolları geliştirebilirsiniz. Unutmayın: iyi yönetilen astım kaygıyı azaltır.

Önleme

Astımın kendisini tam olarak önlemek mümkün değildir ancak astım ataklarını ve belirtilerin kötüleşmesini önlemek mümkündür. Bunun için tetikleyicilerden kaçınmak, ilaçları düzenli kullanmak ve doktor takibini aksatmamak gerekir.

Aşılar

Grip (influenza) ve zatürre (pnömoni) aşıları, astımlı kişilerde solunum yolu enfeksiyonlarını önleyerek atak riskini azaltabilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymanız önemlidir. Aşılar hakkında doktorunuza danışın.

Tarama programları

Astım için toplum taraması önerilmez. Ancak ailesinde astım veya alerji olan, sık öksüren veya nefes darlığı yaşayan kişilerin doktora başvurması gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları (acil servis başvuruları artar)
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar (hava yollarının daralması)
• Uzun süreli öksürük ve göğüs sıkışması
• Uyku kalitesinde bozulma, yorgunluk
• Okul veya iş devamsızlığı

Uzun vadeli görünüm

Astım kontrol edilebilir bir hastalıktır. Doğru tedavi, düzenli takip ve tetikleyicilerden uzak durmakla çoğu kişi normal bir yaşam sürdürebilir, spor yapabilir ve günlük aktivitelerini rahatça yapabilir. Önemli olan hastalığı kabullenmek ve tedaviye uyum göstermektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.